ग्रोकायन-247....सर्वच साहित्यिकांविषयी मनापासून आब आहे.जाती-पातीची साहित्य संमेलने,ही चिंताजनक बाब आहे.

ग्रोकायन-247

सर्वच साहित्यिकांविषयी मनापासून आब आहे.

जाती-पातीची साहित्य संमेलने,ही चिंताजनक बाब आहे.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-----------------------

उंची आणि रुंदी

सर्वच साहित्यिकांविषयी

मनापासून आब आहे.

जाती-पातीची साहित्य संमेलने

ही चिंताजनक बाब आहे.

संधी मिळाली पाहिजे,

सन्मानही व्हायला पाहिजे !

पण किती संकुचित व्हायचे?

हेही लक्षात यायला पाहिजे !!

-सूर्यकांत डॊळसे, पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

-------------------------

फेरफटका-6469

दै.झुंजार नेता

7जानेवारी2018

------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची उंची आणि रुंदी ही वात्रटिका. वात्रटिका साहित्य, साहित्यिकआणि साहित्य संमेलन विषयी आदर व्यक्त करीत जातीपातीची साहित्य संमेलन भरू लागलेली आहेत यावरती भाष्य करणारी ही वात्रटिका. सदरील दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 7 जानेवारी 2018 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेचे समीक्षण सविस्तरपणे पुढे करून दिलेले आहे. 

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे

वात्रटिकेच्या पहिल्या कडव्याचा अर्थ असा आहे की वात्रटिकाकार सर्व साहित्यिकांबद्दल मनापासून आदर व्यक्त करतात. त्यांना साहित्यिकांच्या कार्याचा अभिमान वाटतो आणि ते त्यांच्याविषयी सकारात्मक भावना ठेवतात. मात्र दुसऱ्या ओळीत ते जाती आणि पंथावर आधारित साहित्य संमेलनांना चिंताजनक बाब म्हणून संबोधतात. याचा अर्थ असा की अशी संमेलने साहित्याच्या व्यापकतेला धक्का देतात आणि समाजात विभाजन निर्माण करतात. हे कडवे साहित्याच्या एकात्मतेची जपणूक करतानाच वर्तमानातील संकुचित प्रवृत्तीवर प्रकाश टाकते.

दुसरे कडवे

दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ असा आहे की प्रत्येकाला साहित्यात संधी मिळाली पाहिजे आणि त्यांचा सन्मानही झाला पाहिजे. हे ओळी साहित्यिक क्षेत्रातील समानतेची मागणी करतात. मात्र शेवटच्या ओळीत वात्रटिकाकार प्रश्न उपस्थित करतात की किती प्रमाणात संकुचित होऊन जायचे हेही लक्षात यायला हवे. याचा अर्थ असा की संधी आणि सन्मानाच्या नावाखाली जातीवादाला प्रोत्साहन देणे चुकीचे आहे आणि साहित्याच्या रुंदीचा विचार करणे गरजेचे आहे. हे कडवे साहित्य संमेलनांच्या व्यापकतेची आठवण करून देतात. 

वात्रटिकेची भाषा 

वात्रटिकेची भाषा अतिशय साधी आणि बोलकी आहे. वात्रटिकाकारांनी मराठी भाषेच्या दैनंदिन शब्दांचा वापर केला आहे जसे की आब, चिंताजनक, संकुचित असे शब्द जे वाचकांना सहज समजतील. भाषा सरळ असली तरी तीत व्यंग्याचा सुर आहे जो साहित्य संमेलनांच्या जातीवादावर टीका करतो. उदाहरणार्थ जाती-पातीची ही संज्ञा थेट समाजातील विभाजन दाखवते आणि ती वाचकांच्या मनात घर करते. भाषेत कुठेही क्लिष्ट संस्कृत किंवा इंग्रजी शब्द नाहीत ज्यामुळे ही वात्रटिका सर्वसामान्य वाचकांसाठी उपलब्ध होते. मात्र भाषा थोडीशी लयबद्ध आहे ज्यात यमक आणि लय सापडते जसे की आहे आणि आहे अशा शब्दांची पुनरावृत्ती. हे भाषेला अधिक प्रभावी बनवते. एकंदर भाषा साहित्यिक असली तरी ती व्यंग्यात्मक आहे आणि वात्रटिकेच्या उद्देशाला अनुरूप आहे. 

वात्रटिकेची शैली 

वात्रटिकेची शैली पारंपरिक वात्रटिका प्रकारची आहे ज्यात व्यंग्य आणि उपहास यांचा मेळ आहे. वात्रटिकाकारांनी दोन कडव्यांची रचना वापरली आहे जी संक्षिप्त आणि मुद्देसूद आहे. शैलीत प्रश्नोत्तराचा वापर केला आहे जसे की किती संकुचित व्हायचे हेही लक्षात यायला पाहिजे असा प्रश्न जो वाचकांना विचार करायला भाग पाडतो. ही शैली वात्रटिकेच्या मूळ स्वरूपाला अनुसरून आहे ज्यात सामाजिक मुद्द्यावर हलक्या फुलक्या पद्धतीने टीका केली जाते. शैलीत उत्स्फूर्तता आहे आणि ती दैनिक झुंजार नेता वृत्तपत्रातील फेरफटका सदरासाठी योग्य आहे. मात्र शैली थोडीशी पारंपरिक आहे आणि आधुनिक वात्रटिकांच्या तुलनेत कमी तीक्ष्ण आहे. एकंदर शैली वात्रटिकाकारांच्या अनुभवाला दाखवते ज्यात साहित्याच्या उंची आणि रुंदीचा विचार मांडला आहे. वात्रटिकेचे साधक म्हणजे तिची सामाजिक जागृती निर्माण करण्याची क्षमता. ही वात्रटिका साहित्य संमेलनांच्या जातीवादावर थेट भाष्य करते ज्यामुळे वाचकांना साहित्याच्या एकात्मतेचा विचार करायला भाग पाडते. 

साधक बाधक चर्चा

साधक म्हणजे भाषेची साधेपणा जो सर्व वयोगटातील वाचकांना आकर्षित करतो. आणखी एक साधक म्हणजे व्यंग्याचा योग्य वापर ज्यात आदर व्यक्त करूनही टीका केली आहे ज्यामुळे वात्रटिका संतुलित वाटते. बाधक म्हणजे वात्रटिका थोडीशी सामान्य आहे आणि तीत नवीन कल्पना किंवा गहन विश्लेषण नाही. बाधक म्हणजे जातीवादाच्या मुद्द्यावर अधिक उदाहरणे किंवा दाखले दिले असते तर ती अधिक प्रभावी झाली असती. आणखी एक बाधक म्हणजे वात्रटिका दैनिकासाठी लिहिली असल्याने ती क्षणिक वाटते आणि दीर्घकाळ टिकणारी नाही. साधक आणि बाधकांच्या चर्चेतून असे दिसते की वात्रटिकाकारांनी सामाजिक मुद्दा उचलला आहे पण त्याची खोली वाढवता आली असती. 

निष्कर्ष

ही वात्रटिका साहित्याच्या क्षेत्रातील जातीवादावर प्रभावी व्यंग्य करते आणि वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांच्या सामाजिक जाणिवेचे दर्शन घडवते. अनेक जातीपातीची संमेलन भरविण्याची फॅशन आता रूढ होते आहे. त्यातून त्या त्या जातीतील साहित्यिकांना संधी मिळत असली आणि त्यांचे साहित्य प्रसारित होत असले तरी त्यातून साहित्य संमेलना सारख्या बाबीमध्ये जात घुसलेली स्पष्टपणे दिसू लागलेली आहे. यावर वात्रटिकाकार अतिशय कमी शब्दात खूप मोठे भाष्य करतात. वात्रटिका साहित्याच्या उंची आणि रुंदीचा संदेश देते ज्यामुळे ती प्रेरणादायी आहे. जोपर्यंत अशी संमेलने भरत राहतील तोपर्यंत ही वात्रटिका आणि तिचे महत्व अबाधित राहील.

---------------------------------

संदर्भ 

1... फेरफटका-6469...दै.झुंजार नेता

    7जानेवारी2018

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

8जानेवारी 2025