*Il ग्रोकायन-226 ll*
कुठे थंडी वाफाळते,कुठे थंडी फेसाळते !
तिथेच थंडी विसावते,जिथे उबेत उब मिसाळते !!
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
-------------------------
थंडीचा कानोसा
एकाएकी थंडी
बदलते गिअर.
बाटली म्हणते ग्लासाला,
हॅपी न्यू इयर.
संधीचा फायदा घेत
वाफाळतो कप.
बशी पिळते कान,
जरा बस की गप.
कुठे थंडी वाफाळते,
कुठे थंडी फेसाळते !
तिथेच थंडी विसावते,
जिथे उबेत उब मिसाळते !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
--------------------------------------
फेरफटका-6814
दैनिक झुंजार नेता
29डिसेंबर2018
------------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका थंडीच्या आगमनाबरोबरच नववर्षाच्या स्वागताला जोडून एक हलकीफुलकी पण रंजक भाष्य करते. दैनिक झुंजार नेता मधल्या फेरफटका सदरात २९ डिसेंबर २०१८ रोजी प्रसिद्ध झालेली ही रचना तीन कडव्यांची असून तिचे मुद्देसूद सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे आहे.
प्रथम कडव्या प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
एकाएकी थंडी बदलते गिअर बाटली म्हणते ग्लासाला हॅपी न्यू इयर हे कडवे नववर्षाच्या पूर्वसंध्येला अचानक पडणाऱ्या थंडीचे चित्र रंगवते. गाडीचे गिअर बदलावे तसे हवामान एकदम बदलते आणि थंडीमुळे दारूच्या बाटलीला ग्लासाशी बोलायला लावते. म्हणजेच लोक थंडीपासून वाचण्यासाठी मद्याचा आधार घेतात आणि नववर्षाच्या निमित्ताने एकमेकांना शुभेच्छा देतात. येथे थंडी आणि मद्य यांचा मजेशीर संबंध जोडला आहे.
दुसरे कडवे
संधीचा फायदा घेत वाफाळतो कप बशी पिळते कान जरा बस की गप यात चहा कॉफीच्या कपाची वाफ थंडीची संधी साधून बाहेर पडते म्हणजेच गरम पेयांना मागणी वाढते. त्याचवेळी बशी कपला कान पिळत म्हणते जरा गप बस थंडीमध्ये लोक गरमागरम पेय घेताना इतके बोलतात की बशीला वैताग येतो आणि ती कपला दटावते. दैनंदिन घरगुती वस्तूंना मानवी स्वभाव दिल्याने हे कडवे फार रंगदार झाले आहे.
तिसरे कडवे
कुठे थंडी वाफाळते कुठे थंडी फेसाळते हे थंडीच्या वेगवेगळ्या रूपांचे दर्शन घडवते. कुठे चहा कॉफीमुळे वाफ येते तर कुठे बीअरसारख्या थंड पेयांमुळे फेस येतो. थंडीमध्येही लोक आपापल्या आवडीचे पेय घेतात हे सूचित करते
तिथेच थंडी विसावते जिथे उबेत उब मिसळते हे वात्रटिकेचे केंद्रीय विधान आहे. थंडी खरी विश्रांती तिथेच घेते जिथे माणसे एकत्र येऊन उब मिळवतात म्हणजेच प्रेम आपुलकी आणि सहवासात. थंडी फक्त शारीरिक नसते तर एकटेपणा ही थंडी असते आणि ती माणसांच्या उबेत विरघळते असा मर्म या कडव्यात आहे. आता
भाषेवर समीक्षण
वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी अतिशय साधी सहज आणि ग्रामीण बोलीची भाषा वापरली आहे. गिअर हॅपी न्यू इयर वाफाळतो फेसाळते उबेत उब मिसळते असे रोज बोलले जाणारे शब्द आणि वाक्प्रचार वापरून त्यांनी वात्रटिकेला जनसामान्यांच्या मनाचा ठाव घेण्याची ताकद दिली आहे. मराठीतल्या बाटली ग्लास कप बशी या घरगुती शब्दांना जीवंत करून त्यांनी मानवी संवादाचे स्वरूप दिले आहे. कान पिळणे गप बसणे असे ग्रामीण महाराष्ट्रातले रोजचे बोल ऐकल्यासारखे वाटतात. भाषा अत्यंत स्वच्छ आणि ओघवती आहे कुठेही क्लिष्ट किंवा संस्कृतबहुल शब्द नाहीत.
वात्रटिकेची शैली
शैलीच्या बाबतीत ही वात्रटिका पारंपरिक महाराष्ट्राच्या चार कडव्यांच्या लयबद्ध वात्रटिका शैलीत आहे. प्रत्येक कडवे चार ओळींचे असून शेवटच्या दोन ओळींची यमकं जुळते गिअर इयर कप गप वाफाळते फेसाळते विसावते मिसळते ही यमकं अतिशय सailer आणि ऐकताना खळखळून हसावे अशी आहेत. वात्रटिकाकारांनी वस्तूंच्या माध्यमातून मानवी स्वभावाचे चित्रण केले आहे ज्याला मराठीत वस्तूप्राणविद्या म्हणतात. ही शैली महाराष्ट्राच्या जुन्या जाणत्या वात्रटिकाकारांची जशी आठवण करून देते.
तशीच सूर्यकांत डोळसे यांच्या स्वतःच्या शैलीचा ठसा आपल्याला ठळकपणे दाखवते. हलकेफुलके विनोद आणि शेवटी खोल जीवनदर्शन अशी ही शैली अत्यंत प्रभावी ठरते.
साधक बाधक चर्चा
साधक
थंडी आणि नववर्ष या दोन प्रसंगांना एकत्र गुंफून वात्रटिकाकारांनी हंगामी भावना अतिशय तरलपणे मांडली आहे. रोजच्या घरगुती वस्तूंना बोलते केल्याने वात्रटिका बालकापासून वृद्धापर्यंत सर्वांना आवडते. शेवटचे कडवे अचानक गंभीर होऊन प्रेम आणि सहवासाच्या उबेची महती सांगते हा कलाटणीचा भाग फार सुंदर झाला आहे. यमकं अतिशय नैसर्गिक आणि हसरे आहेत.
बाधक
बाधक म्हणता येतील तितकेच थोडेसे मुद्दे म्हणजे दारूचा उल्लेख काही वाचकांना खटकू शकतो पण तो नववर्षाच्या संदर्भात आणि थंडीच्या निमित्ताने आला आहे त्यामुळे फारसा आक्षेपार्ह वाटत नाही. काही ठिकाणी ग्रामीण बोली जरा जास्तच झाली आहे पण तीच तर या वात्रटिकेची खरी ताकद आहे.
निष्कर्ष
सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका थंडीच्या कानोसा हा एक उत्तम नमुना आहे जो हसवतो खटकवतो आणि शेवटी मन सुन्न करतो. पारंपरिक वात्रटिका शैलीला आधुनिक हंगामाशी जोडून वात्रटिकाकारांनी आपली स्वतंत्र अशी छाप पाडली आहे. अशा साध्यासुध्या पण मर्मग्राही वात्रटिका मराठीत कमीच लिहिल्या जातात ही वात्रटिका वाचताना खरोखरच थंडी विसावते असे वाटते कारण तिच्यात उबदार माणुसकी भरली आहे.
------------------------------------------------
संदर्भ
1... फेरफटका-6814.....दैनिक झुंजार नेता
29डिसेंबर2018
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
30नोव्हेंबर 2025
