ग्रोकायन-225....आमच्या अभंगतेच्या कथातुम्हांस कळून चुकल्या आहेत.झाडल्या गोळ्या,फोडले बॉम्बत्या आमच्यासाठी टिकल्या आहेत.

https://youtu.be/YvZ765nbpKA

*Il ग्रोकायन-225 ll*

आमच्या अभंगतेच्या कथा

तुम्हांस कळून चुकल्या आहेत.

झाडल्या गोळ्या,फोडले बॉम्ब

त्या आमच्यासाठी टिकल्या आहेत.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-------------------------

सव्वीस अकरा

मारुन मारुन माराल किती?

हा सव्वाशे कोटींचा देश आहे.

तावुन-सुलाखुन निघालो आम्ही

एकात्मता अजुन शेष आहे.

जिंकल्याची नशा चढेल

हा क्षणभराचा भास आहे.

एकशे पन्नास वर्षे लढण्याचा

पाठीशी आमच्या इतिहास आहे.

लपुन-छ्पुन लढता तुम्ही

औलाद तर भित्र्यांची आहे.

दिसली जी झलक आम्हांला,

ती पिसाळलेल्या कुत्र्यांची आहे.

कधी हिरवा,कधी भगवा

ही तुमची धार्मिक ढाल असते.

वाहिले जाते जे रक्त

ते तर फक्त लाल असते.

तसे तुमचे नापाक इरादेही

कधी पूर्ण होऊ शकत नाहीत.

तिरंग्याची शपथ आहे,

आम्ही उगीच बकत नाहीत.

नाक उचलून बोलतो आम्ही

तुमच्याप्रमाणे नकटे नाहीत.

राहिल जग पाठीशी आमच्या

आम्ही काही एकटे नाहीत.

आमच्या अभंगतेच्या कथा

तुम्हांस कळून चुकल्या आहेत.

झाडल्या गोळ्या,फोडले बॉम्ब

त्या आमच्यासाठी टिकल्या आहेत.

हा गैरसमज काढून टाका,

तुम्ही आम्हांला गुलाम करताल !

तुम्हीच"भारत माता की जय" म्हणीत

तिरंग्याला सलाम करताल !!

-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------

चिमटा-1702

दैनिक पुण्यनगरी

28 नोव्हेंबर 2008

-----------------------------

ही वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीत २८ नोव्हेंबर २००८ रोजी प्रसिद्ध झाली असून २६/११ मुंबई हल्ल्याच्या ताबडतोब प्रतिक्रियेच्या स्वरूपात लिहिली गेली आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी दहशतवाद्यांना थेट उद्देशून ही वात्रटिका लिहिली असून त्यात संताप, देशभक्ती आणि आव्हान यांचा प्रत्यय येतो.

सदरील वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.

 प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे 

मारुन मारुन माराल किती हा सव्वाशे कोटींचा देश आहे तावुन-सुलाखुन निघालो आम्ही एकात्मता अजुन शेष आहे यात दहशतवाद्यांना सांगितले आहे की तुम्ही कितीही मारण्याचा प्रयत्न केला तरी हा दीड अब्ज लोकांचा देश आहे आम्ही संकटांतून तावून सुलाखून निघालो आहोत तरी आमची एकात्मता शिल्लक आहे ती तुम्ही संपवू शकणार नाहीत.

दुसरे कडवे 

जिंकल्याची नशा चढेल हा क्षणभंगुराचा भास आहे एकशे पन्नास वर्षे लढण्याचा पाठीशी आमच्या इतिहास आहे यात हल्लेखोरांना सांगितले आहे की तुम्हाला आता विजयाची नशा चढली असेल पण हा फक्त क्षणिक भ्रम आहे आमच्याकडे स्वातंत्र्याचा दीडशे वर्षांचा लढ्याचा इतिहास आहे त्यामुळे तुमचा हा विजय टिकणार नाही.

तिसरे कडवे 

लपुन-छपुन लढता तुम्ही औलाद तर भित्र्यांची आहे दिसली जी झलक आम्हांला ती पिसाळलेल्या कुत्र्यांची आहे यात दहशतवाद्यांना भ्याड आणि पिसाटलेले कुत्रे संबोधले आहे कारण ते लपून छपून हल्ला करतात समोर येऊन लढण्याची हिंमत नाही.

चौथे कडवे 

कधी हिरवा कधी भगवा ही तुमची धार्मिक ढाल असते वाहिले जाते जे रक्त ते तर फक्त लाल असते यात दहशतवाद्यांच्या धार्मिक अतिरेकाला टोला लगावला आहे की तुम्ही हिरवा किंवा भगवा झेंडा वापरून धर्माची ढाल करता पण जे रक्त सांडते ते फक्त लाल असते त्याला धर्म नसतो.

पाचवे कडवे 

तसे तुमचे नापाक इरादेही कधी पूर्ण होऊ शकत नाहीत तिरंग्याची शपथ आहे आम्ही उगीच बकत नाहीत यात ठामपणे सांगितले आहे की तुमचे अशुद्ध हेतू कधी यशस्वी होणार नाहीत आम्ही तिरंग्याची शपथ घेऊन बोलतो आहोत आमच्या शब्दांत तथ्य आहे.

सहावे कडवे 

नाक उचलून बोलतो आम्ही तुमच्याप्रमाणे नकटे नाहीत राहिल जग पाठीशी आमच्या आम्ही काही एकटे नाहीत यात अभिमानाने सांगितले आहे की आम्ही डोके उंचावून बोलतो नांग्या नाही जगाची साथ आम्हाला आहे आम्ही एकटे नाही.

सातवे कडवे

 आमच्या अभंगतेच्या कथा तुम्हांस कळून चुकल्या आहेत झाडल्या गोळ्या फोडले ब्वांम्ब त्या आमच्यासाठी टिकल्या आहेत यात दहशतवाद्यांना बजावले आहे की तुम्ही आमच्या अखंडतेच्या इतिहासाचा अर्थच समजला नाही गोळ्या आणि बॉम्ब फोडले तरी ते आमच्यासाठी किरकोळ गोष्टी आहेत त्यामुळे आम्ही घाबरणार नाही.

आठवे कडवे 

हा गैरसमज काढून टाका तुम्ही आम्हांला गुलाम करताल तुम्हीच भारत माता की जय म्हणीत तिरंग्याला सलाम करताल यात पराकोटीचा व्यंग्य आहे की तुम्ही आम्हाला गुलाम कराल असा भ्रम सोडा शेवटी तुम्हीच भारत माता की जय म्हणून तिरंग्याला सलाम कराल इतकेच.

वात्रटिकेची भाषा 

भाषेच्या दृष्टीने ही वात्रटिका अतिशय साध्या सरळ बोली भाषेत लिहिली आहे. बीड जिल्ह्यातील मराठवाडी बोलीचा प्रभाव जाणवतो. माराल तावुन-सुलाखुन नकटे ब्वांम्ब असे शब्द स्थानिक उच्चारातून आले आहेत ज्यामुळे वात्रटिकेला खुमासदार आणि लोकभाषिक स्वाद प्राप्त झाला आहे. शब्दयोजना कठोर आणि थेट आहे. भित्र्यांची औलाद पिसाळलेल्या कुत्र्यांची झलक नकटे असे शब्द संताप आणि तिरस्कार यांचे तीव्रतेने दर्शन घडवतात. एकशे पन्नास वर्षे सव्वाशे कोटींचा देश तिरंग्याची शपथ असे वाक्प्रचार देशभक्तीची भावना उंचावतात. एकूणच भाषा आक्रमक प्रभावी आणि सामान्य माणसाच्या जिव्हारी लागणारी आहे.

वात्रटिकेची शैली 

शैलीच्या बाबतीत ही पारंपरिक मराठी वात्रटिकेच्या लयबद्ध चौकडी स्वरूपात आहे. या वात्रटिकेच्या निमित्ताने वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी मराठी वात्रटिकेमध्ये मालिका वात्रटिका वात्रटिकाची भर घातलेली आपल्याला दिसून येते. या वात्रटिकेत एकूण आठ कडवी आहेत. प्रत्येक कडवे स्वतंत्र अर्थ सांगत असले तरी त्यांची एक साखळी किंवा मालिकांमध्ये अनेक संपूर्ण वात्रटिका येथे तयार होताना आपल्याला दिसते तिलाच वात्रटिकाकार मालिका वात्रटिका असे म्हणतात.

प्रत्येक कडव्यात चार ओळी असून शेवटच्या दोन ओळींत यमक जुळलेले आहे. आहे आहे आहे आहेत असे समान अंत्य शब्द वापरून लय आणि गती निर्माण केली आहे. थेट उद्देशून बोलणे हे वात्रटिकेचे मूलभूत लक्षण येथे पूर्ण ताकदीने आले आहे. दहशतवाद्यांना तुम्ही आम्ही असे थेट संबोधन करून वात्रटिकाकाराने संवादाची परिणामकारकता वाढवली आहे. व्यंग्य टोमणे आव्हान उपहास या सर्व वात्रटिकेच्या शस्त्रांचा वापर केला आहे. विशेषतः शेवटच्या कडव्यातील पराकोटीचा उलटा फेरा ही मराठी वात्रटिकेची उत्तम परंपरा आहे.

साधक बाधक चर्चा

साधक 

साधक बिंदू पाहता ही वात्रटिका त्या काळाच्या संतापाला आणि देशभक्तीला अचूक वाचा फोडते. तत्काळ प्रतिक्रिया असल्याने ती भावनेच्या ताज्या लाटेवर स्वार आहे. भाषा अतिशय लोकभाषिक असल्याने सामान्य मराठी वाचकाला ती लगेच समजते आणि हातात हात घालून पुढे जात राहते. थेट आव्हान देण्याची हिंमत आणि शेवटचा व्यंग्यपूर्ण फेरा यामुळे ती संस्मरणीय बनली आहे. २६/११ नंतर मराठी वाचकांच्या मनात जी आग भडकली होती तिचे हे ठिणगीच आहे.

बाधक

बाधक बिंदू मात्र आहेत. संतापाच्या आहारी गेल्याने काही ठिकाणी भाषा अतीव तिखट आणि वैयक्तिक पातळीवर अधःपात झाली आहे. पिसाळलेल्या कुत्र्यांची झलक भित्र्यांची औलाद असे संबोधन केवळ दहशतवाद्यांऐवजी संपूर्ण समुदायाला लागू होईल असे भासमान आहे ज्यामुळे वात्रटिकेची व्याप्ती मर्यादित होते आणि ती धार्मिक ध्रुवीकरणाला बळी पडल्याचे दिसते. धार्मिक रंगांचा उल्लेख करूनही वात्रटिकाकाराने रक्त फक्त लाल असते हे बरोबर सांगितले आहे तरी सुरुवातीचे संबोधन ते सौम्य करू शकला नाही. तसेच अशी आक्रमक वात्रटिका क्षणिक संताप व्यक्त करते पण दीर्घकालीन संयम आणि समजुतीची भाषा नाही हे मर्यादितपणाच म्हणावे लागेल. तरीही वात्रटिकेचा एकूण सूर पाहता तिने उत्तम समतोल साधलेला आहे हे मान्य करावे लागेल.

निष्कर्ष 

सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका २६/११ च्या दाहक वास्तवाला मराठी मनाने दिलेली तिखट आणि ठाम उत्तर आहे. तीव्र देशभक्ती आणि थेट आव्हान यांमुळे ती त्या काळात अत्यंत लोकप्रिय झाली असणार. काही ठिकाणी संतापाच्या मर्यादा ओलांडली असली तरी वात्रटिकेच्या मूळ स्वरूपाला ती पूर्ण न्याय देते. 26 11 च्या हल्ल्यानंतर गेल्या अनेक वर्षात जी उलट सुलट चर्चा झाली त्याचा आढावा या वात्रटिकेत येऊ शकलेला नाही कारण ही ताबडतोब दिलेली वैचारिक प्रतिक्रिया आहे. मराठी वात्रटिका परंपरेत ती संतापाची एक प्रभावी नोंद म्हणून नेहमी लक्षात राहील.

------------------------------------------------

संदर्भ 

1... चिमटा-1702....दैनिक पुण्यनगरी

     28 नोव्हेंबर 2008

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

26नोव्हेंबर 2025