*Il ग्रोकायन-185 ll*
आदिशक्तीच्या पूजनाचे कारण, इथे असूर माजले आहेत.
असुरांचे अवतार अगणित, कुणी कशाला मोजले आहेत ?
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
----------------------
भक्ती शक्ती
आदिशक्तीच्या पूजनाचे कारण,
इथे असूर माजले आहेत.
असुरांचे अवतार अगणित,
कुणी कशाला मोजले आहेत ?
नव्या असुरांविरुद्ध लढण्याचा,
आपला सर्वांचा नवा सूर पाहिजे !
भक्ती-शक्तीला हृदयात साठविल,
असा सर्वसमावेशक ऊर पाहिजे
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
---------------------------------------
फेरफटका-७०८१
३० सप्टेंबर २०१९
दै झुंजार नेता
-----------------------------------
महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची भक्ती शक्ती ही वात्रटिका दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वाथाटीका सदरामध्ये 30 सप्टेंबर 2019 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.
प्रस्तुत वात्रटिका ही नवरात्रीच्या पार्श्वभूमीवर सामाजिक असूरांविरुद्ध भक्तीशक्तीचा आह्वान करणारी एक मुद्देसूद रचना आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी या वात्रटिकेत पारंपरिक धार्मिक उत्सवाला समकालीन सामाजिक समस्यांशी जोडून एक नवे दृष्टिकोन उभे केला आहे. ही वात्रटिका दोन कडव्यांची असून, प्रत्येक कडव्याचा अर्थ खालीलप्रमाणे स्पष्ट होतो.
पहिल्या कडव्याचा अर्थ असा होतो की, नवरात्रीच्या काळात आदिशक्तीचे पूजन करण्याचे मूळ कारण म्हणजे समाजात असुरांचे वाढते वर्चस्व. असुरांचे अवतार अगणित आहेत, म्हणजेच सामाजिक, राजकीय किंवा आर्थिक क्षेत्रात नव्या नव्या समस्या वाढत आहेत, आणि त्यांची नेमकी संख्या कोणीही मोजली नाही. ही ओळी पारंपरिक कथेच्या संदर्भातून सुरू होऊन वास्तविकतेच्या जटिलतेकडे नेतील., या नव्या असुरांविरुद्ध लढण्यासाठी आपल्याला सर्वांना एकत्र येऊन नवा सूर किंवा एकजूट असा आवाज उभा करावा लागेल. येथे वात्रटिकाकार सामूहिक संघर्षाची गरज अधोरेखित करतात, जणू काही नवरात्रीच्या नऊ रंगांसारखाच हा संघर्ष विविधांगी असू शकतो पण एकाच ध्येयासाठी
दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ असा होतो की, भक्ती आणि शक्ती या दोन्हींचा संगम हृदयात साठवून ठेवावा. भक्ती ही आध्यात्मिक ऊर्जा तर शक्ती ही क्रांतिकारी क्रियाशीलता, आणि या दोन्हींनी समृद्ध झालेला हृदय हाच खरा शस्त्र आहे. ही ओळी वैयक्तिक पातळीवरून सामाजिक शक्तीची उभारणी करतात.चौथ्या कडव्याचा अर्थ असा होतो की, असा सर्वसमावेशक ऊर किंवा हृदय हवा जो सर्वांना एकत्र बांधेल, भेदभाव न करता. येथे वात्रटिकाकार समावेशकतेचे महत्व सांगतात, जेणेकरून असुरांचा पराभव शक्य होईल. एकंदरीत ही वात्रटिका नवरात्रीला केवळ धार्मिक उत्सव न मानता सामाजिक जागरणाचे साधन म्हणून मांडते.
भाषा
भाषेवर समीक्षण करताना प्रथम तिची साधी आणि प्रभावी रचना लक्षात येते. वात्रटिकाकाराने मराठी भाषेच्या बोलचालच्या स्वरूपाचा अवलंब केला असून, शब्दसंगती सुलभ आणि ओघवती आहे. उदाहरणार्थ, असूर माजले आहेत, अवतार अगणित, नवा सूर पाहिजे असे शब्द सामान्य माणसाच्या मनात सहज रेंगाळतात. भाषा ही हलकीफुलकी असली तरी तिच्यात गहन अर्थ लपलेला आहे, जसे भक्ती-शक्तीला हृदयात साठविल अशी प्रतिमा भक्तीमार्ग आणि शक्तिपथ यांचा समन्वय साधते. मात्र, काही ठिकाणी जसे कुणी कशाला मोजले आहेत किंवा सर्वसमावेशक ऊर पाहिजे असे वाक्यांमध्ये अनौपचारिकता जास्त झाली असून, ती काव्यात्मक लयीला थोडा धक्का देते. एकंदरीत भाषा ही वात्रटिकेच्या विनोदी-व्यंग्यात्मक स्वरूपाला साजेसी असून, ती सामाजिक भाष्य करण्यासाठी प्रभावी साधन म्हणून कार्यरत आहे. तिच्यात संस्कृत-प्रेरित शब्द कमी आणि प्राकृत मराठी वाढवली असल्याने वाचकवर्ग व्यापक होतो.
शैली
शैलीच्या दृष्टीने ही वात्रटिका पारंपरिक वात्रटिकेच्या चार ओळींच्या संरचनेला अनुसरते पण तिच्यात आधुनिक व्यंग्य आणि सामाजिक चिंतनाची जोड आहे. वात्रटिकाकाराने नवरात्रीच्या असुर-वधाच्या कथेला समकालीन असुरांशी जोडून शैलीला नवे आयाम दिले आहेत. ही शैली हास्यव्यंग्याची नस धरून असली तरी तिच्यात गंभीर भाष्याची सुप्तता आहे, जसे पहिल्या कडव्यांत असुरांचे अगणित अवतार हे विनोदी वाटत असले तरी ते सामाजिक समस्यांच्या जटिलतेचे प्रतीक आहे. शैली ही संक्षिप्त असून, प्रत्येक ओळीने पुढच्या ओळीकडे नेते, जणू काही नवरात्रीच्या नऊ दिवसांसारखी क्रमिक उभारणी होते. मात्र, वात्रटिकेच्या पारंपरिक लयबद्धतेपेक्षा येथे मुक्तछंदाचा वापर जास्त असल्याने ती काव्यकीय लयीपासून थोडी दूर सरकते. तरीही शैली ही वात्रटिकाकाराची सामाजिक जागरूकतेची शैली म्हणून यशस्वी आहे, जी वाचकाला हलक्या पल्ल्याने गहन विचार करण्यास प्रवृत्त करते.
साधक बाधक
प्रथम साधकांचा विचार करावा तर ही वात्रटिका सामाजिक व्यंग्य आणि धार्मिक उत्सव यांचा अनोखा संगम साधते, ज्यामुळे ती वाचकाला नव्या दृष्टिकोनातून नवरात्री समजण्यास मदत करते. वात्रटिकाकाराने असुरांना समस्यांचे प्रतीक बनवून सामान्य माणसाच्या मनात सहज प्रतिध्वनी निर्माण केली असून, भक्ती-शक्तीचा सर्वसमावेशक ऊर हा संदेश समकालीन असमानता, भेदभाव आणि संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अत्यंत प्रासंगिक वाटतो. तसेच, वात्रटिकेच्या संक्षिप्त स्वरूपात इतका गहन अर्थ गुंफला असल्याने ती स्मरणात राहणारी आणि चर्चेसाठी उपयुक्त ठरते. वात्रटिकाकाराची भाषिक कुशलता ही एक मोठी साधक आहे, जी पारंपरिक कथेला नवे संदर्भ देत सामाजिक जागरण घडवते.
बाधकांच्या बाबतीत, वात्रटिकेची लय आणि यमकाची कमतरता ही एक त्रुटी वाटते, कारण पारंपरिक वात्रटिकेत ही वैशिष्ट्ये विनोदी प्रभाव वाढवतात. येथे मुक्त रचना असल्याने ती काव्यापासून गद्याकडे ओढली गेली असल्यासारखे वाटते. तसेच, असुरांचे अवतार अगणित हे वर्णन सामान्य आहे, ज्यामुळे ती अधिक विशिष्ट उदाहरणांनी समृद्ध होऊ शकली असती. तरीही ही बाधके वात्रटिकेच्या व्यंग्यात्मक उद्देशापासून तिचे मूल्य कमी करत नाहीत.
निष्कर्ष
ही वात्रटिका मराठी साहित्यातील वात्रटिका प्रकाराला सामाजिक भाष्याची नवीन दिशा देते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी नवरात्रीच्या उत्सवाला केवळ धार्मिक न मानता सामाजिक शक्तीउभारणीसाठी वापरून एक प्रेरणादायी रचना साकारली आहे. ही वात्रटिका वाचकाला भक्ती आणि शक्तीच्या समन्वयाने असुरांचा नाश करण्यास उद्भवते, आणि म्हणूनच ती समकालीन मराठी वात्रटिकांच्या परंपरेत एक उल्लेखनीय योगदान आहे.
संदर्भ:
1... फेरफटका-७०८१...३० सप्टेंबर २०१९
दै झुंजार नेता
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश).
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
----------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
30सप्टेंबर 2025
