*Il ग्रोकायन-174 ll*
भारत-पाकिस्तान क्रिकेट सामना,नेहमी ' रणसंग्राम' ठरला जातो.
प्रासंगिक देशभक्तीच्या भावनेने,क्रिकेटरसिकही भारला जातो.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
----------------------
क्रिकेटचा 'रन' संग्राम
भारत-पाकिस्तान क्रिकेट सामना,
नेहमी ' रणसंग्राम' ठरला जातो.
प्रासंगिक देशभक्तीच्या भावनेने,
क्रिकेटरसिकही भारला जातो.
सामना जसा मैदानात गाजतो,
तसा मैदानाबाहेरही गाजत राहतो!
ज्याचा त्याचा राजकीय ढोल,
जसा पाहिजे तसा वाजत राहतो !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
---------------------------------------
फेरफटका-7740
दैनिक झुंजार नेता
24ऑक्टोबर 2021
-----------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची क्रिकेटचा रणसंग्राम वात्रटिका दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 24 ऑक्टोबर 2021 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. भारत-पाकिस्तान क्रिकेट सामन्याच्या निमित्ताने देशात रंगणाऱ्या राजकारणावर भाष्य करते ही वात्रटिका २०२१ मध्ये लिहिलेली असली तरी तिचा संदर्भ आजही कायम आहे.
एकूणच भारत आणि पाकिस्तानच्या संघर्षावरून आणि त्या त्या काळातील रंगलेल्या दोन्ही देशातील राजकारणावरती अगदी नकळतपणे वाचकांचे लक्ष वेधते. प्रत्येक वाचक आपल्या आकलनानुसार आणि अनुभवानुसार सदरील वात्रटिकेचा आनंद घेऊ शकतो एवढी सुचकता या वात्रटिकेमध्ये दिसते.
विशेषतः ऑपरेशन सिंदूरच्या पार्श्वभूमीवर ज्याने भारताने पाकिस्तानातील दहशतवादी तळांना मिसाइल हल्ले केले पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यात २६ नागरिक मारले गेल्यानंतर मे २०२५ मध्ये झालेल्या या ऑपरेशनने भारत-पाकिस्तान संबंध आणखी तणावपूर्ण केले आणि आता एशिया कप २०२५ च्या भारत-पाकिस्तान सामन्यावर बहिष्काराच्या मागण्या उभ्या राहिल्या आहेत त्याचवेळी १९९१ पासून वानखेडे मैदानावरील शिवसेनेच्या विरोधाने सुरू झालेल्या राजकीय हस्तक्षेपाची परंपरा ही वात्रटिका अत्यंत सूचकपणे आणि मुद्देसूदपणे उलगडते तत्कालीन काळात क्रिकेट सामन्यांवरून राजकीय पक्षांकडून उपोषण व विरोध प्रदर्शने होत असत तर सध्याच्या ऑपरेशन सिंदूरच्या संदर्भात सामना रद्द करण्याच्या याचिका सुप्रीम कोर्टात दाखल झाल्या आहेत आणि शहीद कुटुंबीयांनीही असंतोष व्यक्त केला आहे ही वात्रटिका क्रिकेट आणि राजकारण यांच्या मेळघाटातील विसंगतीवर टोमणा मारते आता प्रत्येक कडव्याचा अर्थ स्पष्ट करूया
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
क्रिकेटचा रन संग्राम भारत-पाकिस्तान क्रिकेट सामना नेहमी रणसंग्राम ठरला जातो हा कडवा भारत-पाकिस्तान सामन्याला क्रिकेटचा रन संग्राम म्हणजे धावांचा लढा म्हणून संबोधतो पण तो नेहमी रणसंग्राम म्हणजे युद्धासारखा तीव्र होतो असे सांगतो यात क्रिकेटचा उत्साह आणि देशांमधील शत्रुत्व यांचा मेळ दाखवला आहे ज्यामुळे सामना केवळ खेळ नसून राष्ट्रीय अभिमानाशी जोडला जातो. प्रासंगिक देशभक्तीच्या भावनेने क्रिकेटरसिकही भारला जातो हा कडवा सामन्याच्या वेळी निर्माण होणाऱ्या देशभक्तीच्या भावनेमुळे क्रिकेटप्रेमीही भारले जातात म्हणजे त्यांच्यावर भावनिक दबाव येतो असे सूचित करतो प्रासंगिक म्हणजे तात्पुरत्या संधीला देशभक्तीचा वापर होतो ज्यामुळे सामान्य चाहतेही राजकीय प्रभावाखाली येतात
दुसरे कडवे
सामना जसा मैदानात गाजतो तसा मैदानाबाहेरही गाजत राहतो हा कडवा मैदानावरील क्रिकेट सामना जितका चर्चेत राहतो तितकाच मैदानाबाहेर राजकीय व सामाजिक चर्चेतही गाजतो असे सांगतो यात क्रिकेटचा प्रभाव फक्त खेळापुरता मर्यादित नसून तो सामाजिक राजकीय वादळ घडवतो. ज्याचा त्याचा राजकीय ढोल जसा पाहिजे तसा वाजत राहतो हा कडवा प्रत्येक राजकीय पक्ष किंवा नेत्याचा ढोल म्हणजे प्रचार जसा त्यांना हवा तसा वाजवत राहतो असे म्हणजे सामन्याच्या निमित्ताने राजकीय फायद्यासाठी प्रत्येकजण आपापसात आरोपप्रत्यारोप करत राहतो यात राजकारणाची स्वार्थी बाजू उघड केली आहे.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी मराठी भाषेचा वापर सोपा सरळ आणि बोलचालचा केला आहे रन संग्राम रणसंग्राम भारला जातो ढोल वाजत राहतो असे शब्द क्रिकेट आणि राजकारण यांचे मिश्रण करून वाचकाला परिचित वाटते भाषा काव्यात्मक असली तरी वात्रटिका म्हणून ती व्यंग्यात्मक आहे प्रासंगिक देशभक्ती जसा पाहिजे तसा वाजत राहतो असे वाक्यांमध्ये लफडा आणि दोनार्थीपणा आहे ज्यामुळे वाचकाच्या मनात प्रश्न उपस्थित होतात भाषा स्थानिक मराठीची असल्याने बीड जिल्ह्यातील वाचकांना ती जवळची वाटते पण काही ठिकाणी जसे की भारला जातो ढोल वाजत राहतो असे शब्द अलंकारिक आहेत जे भाषेला गती देतात मात्र भाषा अतिशय संक्षिप्त असल्याने काही वाचकांना गहन अर्थ समजण्यास वेळ लागू शकतो एकंदरीत भाषा वात्रटिकेच्या उद्देशाला अनुरूप आहे ती राजकीय टीकेची तीक्ष्णता बरोबर आणते.
शैली
वात्रटिकाकाराने चार ओळींच्या चार कडव्यांची शैली निवडली आहे जी पारंपरिक वात्रटिकेच्या स्वरूपाशी जुळते प्रत्येक कडव्याला चार पादे आहेत आणि अंतिम कडव्याचा समापन चांगला आहे शैली व्यंग्यप्रधान आहे. क्रिकेटचा रन संग्राम ते राजकीय ढोल असा क्रमाने प्रगती करून शैली वाचकाला क्रिकेटकडे राजकारणाकडे नेते जसे की मैदानात गाजतो ते मैदानाबाहेर गाजत राहतो हा क्रमिक विकास शैलीला तर्कबद्ध बनवतो वात्रटिकाकाराने काव्यरचना केली असली तरी ती वात्रटिका म्हणून बोलकी आहे ज्यात कवितेची लय आणि वात्रटिकेची टीका एकत्र आहे.
वात्रटिकेचे शीर्षक सुद्धा खूप काही सूचक आणि बोलके आहे क्रिकेटचा रणसंग्राम हा शब्द क्रिकेटचा रन संग्राम असा मांडलेला आहे. मराठीत रण म्हणजे युद्ध आणि इंग्रजीत रन म्हणजे धाव.
शिवसेनेच्या १९९१ च्या वानखेडे विरोधाचा संदर्भ या वात्रटिकेशी आपल्याला अलगदपणे घेऊन जातो. तत्कालीन राजकीय वातावरणाला प्रतिबिंबित करते आणि ऑपरेशन सिंदूरसारख्या सध्याच्या घटनांशी जोडता येते ज्यात क्रिकेट सामना बहिष्काराच्या मागण्यांमुळे राजकीय ढोल पुन्हा वाजू लागला आहे शैली साधी असल्याने वाचकांना ती पटकन समजते पण काही प्रमाणात ती सामान्य आहे ज्यात नवीन शब्दसंपदा कमी आहे.
साधक बाधक चर्चा
साधक
वात्रटिकेचे साधक म्हणजे तिची मुद्देसूदता क्रिकेट आणि राजकारण यांच्या मेळातील विसंगती ती तत्काळ उघड करते जसे की प्रासंगिक देशभक्ती ही ओळ वाचकाला राजकीय स्वार्थ दाखवते आणि ऑपरेशन सिंदूरच्या पार्श्वभूमीवर पहलगाम पीडित कुटुंबीयांच्या असंतोषाशी जुळते ज्यात ते म्हणतात ऑपरेशन सिंदूर व्यर्थ गेले कारण सामना होत आहे हे वात्रटिकेच्या राजकीय ढोल वाजत राहतो या मुद्द्याशी थेट जोडले जाते तत्कालीन २०२१ मध्ये भारत-पाकिस्तान सामन्यांवरून राजकीय पक्षांचे उपोषण आणि आंदोलने होत असत तर सध्या एशिया कपसाठी उद्धव ठाकरे यांसारख्या नेत्यांनी बहिष्काराची मागणी केली आहे ही वात्रटिका त्याच परंपरेचे प्रतिबिंब आहे साधक म्हणजे तिची संक्षिप्तता चार कडव्यांत पूर्ण संदेश पोहोचवणे आणि स्थानिक भाषेचा वापर ज्यामुळे सामान्य वाचकांना ती जवळची वाटते
बाधक
म्हणजे वात्रटिका अतिशय सामान्य आहे नवीन माहिती किंवा गहन विश्लेषण नाही जसे की १९९१ च्या शिवसेना विरोधाचा स्पष्ट उल्लेख नसल्याने संदर्भ काही वाचकांना गमावता कामा येते तसेच ऑपरेशन सिंदूरसारख्या सध्याच्या घटनांशी थेट जोड नसल्याने तिची वर्तमानकाळातील उपयुक्तता मर्यादित वाटते भाषा बोलचालीची असली तरी काही ओळी जसे जसा पाहिजे तसा वाजत राहतो अशा ठिकाणी दोनार्थीपणा जास्त असल्याने अर्थ अस्पष्ट होऊ शकतो साधकांपेक्षा बाधक कमी आहेत कारण वात्रटिकेचा उद्देश टीका करणे हा आहे आणि तो ती यशस्वीपणे साध्य करते पण वात्रटिकाकाराने अधिक माहितीपूर्ण संदर्भ दिले असते तर ती अधिक प्रभावी झाली असती.
निष्कर्ष
मांडूया ही वात्रटिका क्रिकेट आणि राजकारण यांच्या जुळवाजुळवातील खरे रूप उघड करते आणि वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी तिच्या माध्यमातून समाजाला सावध केले आहे २०२१ च्या तत्कालीन वातावरणापासून ते ऑपरेशन सिंदूरच्या सध्याच्या संदर्भापर्यंत ही वात्रटिका कायमची आहे कारण भारत-पाकिस्तान सामन्याच्या निमित्ताने राजकीय ढोल वाजण्याची परंपरा कायम राहते ही वात्रटिका वाचकांना विचार करायला भाग पाडते आणि क्रिकेटला राजकारणापासून दूर ठेवण्याची गरज अधोरेखित करते एकंदरीत ही वात्रटिका प्रभावी आणि वास्तववादी आहे
संदर्भ:
1... फेरफटका-7740...दैनिक झुंजार नेता
24ऑक्टोबर 2021
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश).
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती https://suryakantdolase.blogspot.com
----------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
14सप्टेंबर 2025
No comments:
Post a Comment