ग्रोकायन-232...शाळेच्या पटावरून,छडीचा अस्त आहे ! शिक्षणाचा खरा अर्थ,आनंद आणि स्वयंशिस्त आहे !!

*Il ग्रोकायन-232 ll*

शाळेच्या पटावरून,छडीचा अस्त आहे ! 

शिक्षणाचा खरा अर्थ,आनंद आणि स्वयंशिस्त आहे !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-------------------------

छडी लागे छमछम

' छडी लागे छमछम 

विद्या येई घमघम' 

ही निव्वळ पुडी आहे. 

कालबाह्य झाले गाणे, 

कालबाह्य छडी आहे.

शाळेच्या पटावरून,

छडीचा अस्त आहे ! 

शिक्षणाचा खरा अर्थ 

आनंद आणि स्वयंशिस्त आहे !!

-सूर्यकांत डॊळसे, पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

-------------------------

फेरफटका-6646

दै.झुंजार नेता

8 जुलै 2018

---------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यादी प्राथमिक शिक्षणातील शिक्षा आणि छडी कालबाह्य केली तेव्हा लिहिलेली ही वात्रटिका. डिसेंबर 2025 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने पुन्हा नव्याने याबाबतचा अत्यंत खडक आदेश काढला त्यानिमित्ताने छडी मुक्त शिक्षणावर भाष्य करणारी ही वात्रटिका. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे

तत्कालीन संदर्भ 

८ जुलै २०१८ रोजी दैनिक झुंजार नेता मध्ये फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये  प्रकाशित झालेली

आहे. ही वात्रटिका तत्कालीन संदर्भात प्राथमिक शिक्षणात शारीरिक शिक्षेच्या म्हणजे छडी मारण्याच्या प्रथेला कालबाह्य ठरवते आणि पारंपरिक बालगीतातील छडी लागे छमछम विद्या येई घमघम या पुडीचा आधार घेऊन व्यंग्याने ती नाकारते. त्या काळात भारतात RTE कायद्याच्या कलम १७ नुसार शारीरिक आणि मानसिक शिक्षेला बंदी असली तरी अनेक शाळांत ही प्रथा अद्यापही चालू होती आणि शिक्षकांकडून छडी किंवा इतर मारहाण होत असत. वात्रटिकाकारांनी शाळांमधून छडीचा पूर्ण अस्त म्हणजे लोप झाला पाहिजे आणि शिक्षण आनंददायी तसेच स्वयंशिस्तीवर आधारित असले पाहिजे असा मुद्दा मांडला जो त्या वेळी सुधारणावादी आणि RTE च्या भावनेशी सुसंगत होता परंतु प्रत्यक्ष अंमलबजावणी कमी असल्याने ही वात्रटिका जागृतीची भूमिका घेते.

आजचे संदर्भ 

डिसेंबर २०२५ मध्ये वासई येथे एका इयत्ता सहावीच्या विद्यार्थिनीला उशिरा आल्याबद्दल १०० उठाबशा मारण्याची शिक्षा दिल्याने तिचा मृत्यू झाल्यानंतर महाराष्ट्र शालेय शिक्षण विभागाने अत्यंत कठोर नवीन नियमावली आणि शासन निर्णय जारी केला ज्यात शारीरिक आणि मानसिक शिक्षेला पूर्ण बंदी घातली आहे. यात मारणे कान ओढणे केस ओढणे उठाबशा काढायला लावणे उन्हात उभे करणे अन्नपाणी न देणे अपमान करणे अशा सर्व प्रकारांना स्पष्ट मनाई आहे आणि तक्रार आल्यास २४ तासांत कारवाई CCTV पुरावा जप्त करणे तसेच RTE POCSO आणि Juvenile Justice कायद्यांतर्गत कठोर शिक्षा असे तरतुदी आहेत. या नव्या खडक आदेशामुळे छडीमुक्त आणि शिक्षामुक्त शाळा ही कल्पना प्रत्यक्षात उतरते आणि जुनी वात्रटिका पुन्हा अत्यंत प्रासंगिक ठरते कारण ती छडीला कालबाह्य म्हणून नाकारते आणि आनंद व स्वयंशिस्त यांना प्राधान्य देते जे नव्या धोरणाच्या बालसुरक्षा आणि सकारात्मक शिस्तीच्या तत्त्वांशी पूर्णपणे जुळते. अशाप्रकारे २०१८ च्या तत्कालीन सुधारणावादी व्यंग्यातून २०२५ च्या कठोर अंमलबजावणीकडे ही वात्रटिका शिक्षणातील सकारात्मक बदलाचे प्रतीक बनते आणि भयमुक्त आनंदी शिक्षणाची गरज पुन्हा अधोरेखित करते.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे 

प्रथम कडव्याचा अर्थ असा की पारंपरिक बालगीतातील छडी लागे छमछम विद्या येई घमघम ही पुडी म्हणजे फक्त एक साधी ओळ आहे. दुसऱ्या भाषेत  सांगायचे झाले तर ही एक थाप आहे जी आता कालबाह्य झाली आहे कारण त्या गीताप्रमाणेच छडी मारण्याची पद्धतीही जुनी आणि निरुपयोगी झाली आहे. यात वात्रटिकाकार छडीच्या शिक्षेला अप्रस्तुत ठरवतात आणि ती पूर्णपणे नाकारतात. 

दुसरे कडवे 

दुसरे कडवे शाळेच्या पटावरून छडीचा अस्त म्हणजे शाळांमधून छडीचा पूर्णपणे लोप झाला आहे असे सूचित करते. यातून वात्रटिकाकार असे म्हणतात की आता शिक्षणात छडीला स्थान नाही आणि शिक्षणाचा खरा अर्थ हा आनंद आणि स्वयंशिस्त आहे म्हणजे शिक्षण हे आनंददायी आणि विद्यार्थ्यांच्या स्वयंशिस्तेवर आधारित असले पाहिजे. 

वात्रटिकेची भाषा

वात्रटिकेतील भाषा अत्यंत सोपी सरळ आणि ग्रामीण बोलीभाषेची आहे जी सामान्य मराठी वाचकांना सहज समजते. छमछम घमघम सारखे ध्वन्यनुकारी शब्द वापरून भाषेला लयबद्ध आणि आकर्षक बनवले आहे जे पारंपरिक बालगीताची आठवण करून देते. कालबाह्य पटावरून अस्त स्वयंशिस्त सारखे शब्द अतिशय नेमके आणि प्रभावी आहेत जे विषयाला स्पष्टता देतात. एकूणच भाषा संक्षिप्त परंतु मार्मिक आहे जी वात्रटिकाकारांच्या इतर वात्रटिकांप्रमाणेच जनसामान्यांच्या बोलचालशी सुसंगत आहे आणि त्यामुळे ती प्रभावीपणे संदेश पोहोचवते. 

वात्रटिकेची शैली 

वात्रटिकेची शैली ही पारंपरिक मराठी वात्रटिकेची आहे जी लयबद्ध कडव्यांमध्ये विभागलेली असते आणि तीव्र व्यंग्याने सामाजिक मुद्दे मांडते. यात प्रथम पारंपरिक गीताचा आधार घेऊन त्याची नकारात्मक बाजू दाखवली आहे ज्यामुळे व्यंग्य अधिक तिखट होते. शैली संक्षिप्त आहे फक्त दोन कडवी आणि चार ओळींची रचना ज्यामुळे संदेश थेट आणि लक्षात राहणारा होतो. वात्रटिकाकारांनी व्यंग्य आणि वास्तव यांचा उत्तम मेळ घातला आहे ज्यामुळे ही वात्रटिका साधी असूनही खोलवर परिणाम करणारी ठरते. ही शैली वात्रटिकाकारांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण व्यंग्यात्मक आणि सुधारणावादी दृष्टिकोनाला प्रतिबिंबित करते. 

साधक बाधक बाजू

साधक 

ही वात्रटिका साधक बाजूने अत्यंत मजबूत आहे कारण ती छडीच्या शिक्षेला म्हणजे शारीरिक शिक्षेला पूर्णपणे नाकारते आणि शिक्षणात आनंद आणि स्वयंशिस्त यांना प्राधान्य देते जे आधुनिक शिक्षणशास्त्राशी सुसंगत आहे. वात्रटिकाकारांनी पारंपरिक पुडीचा आधार घेऊन तिची कालबाह्यता दाखवली आहे ज्यामुळे व्यंग्य प्रभावी होऊन सामाजिक जागृती निर्माण होते. ही वात्रटिका २०१८ मध्ये लिहिली असली तरी २०२५ मधील महाराष्ट्र सरकारच्या छडीमुक्त शिक्षणाच्या कठोर आदेशाशी पूर्णपणे  सहमत होऊन त्याला पाठिंबा देते ज्यामुळे तिची प्रासंगिकता वाढते. 

बाधक 

बाधक बाजू फारशी नाही कारण वात्रटिका संक्षिप्त आहे त्यामुळे काहींना ती अपुरी वाटू शकते किंवा छडीच्या शिक्षेच्या समर्थकांना ती एकांगी वाटू शकते परंतु वात्रटिकेच्या व्यंग्यात्मक स्वरूपात हा एकांगीपणा हा जाणीवपूर्वक परिणाम आहे जो विषयावर ठाम भूमिका घेते. एकूणच साधक बाजू बाधकांपेक्षा कितीतरी पटीने मजबूत आहे कारण वात्रटिका सुधारणावादी आणि बालकेंद्रित आहे. 

निष्कर्ष 

ही वात्रटिका वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांच्या सामाजिक जागृतीच्या दृष्टिकोनाचे उत्तम उदाहरण आहे जी छडीमुक्त शिक्षणाच्या समर्थनार्थ प्रभावी व्यंग्य करते आणि शिक्षणात आनंद व स्वयंशिस्त यांना महत्त्व देते. २०१८ मधील ही जुनी वात्रटिका आज डिसेंबर २०२५ मध्ये महाराष्ट्र सरकारच्या नव्या कठोर आदेशामुळे पुन्हा अत्यंत प्रासंगिक ठरली आहे आणि ती शिक्षण क्षेत्रातील सकारात्मक बदलाला बळ देते.

------------------------------------------------

संदर्भ 

1... फेरफटका-6646...दै.झुंजार नेता

    8 जुलै 2018

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

16 डिसेंबर 2025