ग्रोकायन-183...हुकूमाची राणी बनून,तारूण्याने सळसळते स्त्रीशक्ती. वृद्धांना आश्रमात,रोज पिटाळते स्त्रीशक्ती !!

*Il ग्रोकायन-183 ll*

हुकूमाची राणी बनून,तारूण्याने सळसळते स्त्रीशक्ती. 

वृद्धांना आश्रमात,रोज पिटाळते स्त्रीशक्ती !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

----------------------

स्त्रीशक्ती !

डोळे उघडून पाहिले तरी,

कुणास खऱ्याने कळते स्त्रीशक्ती? 

अबलेस सबला बनून,

नित्यनेमाने छळते स्त्रीशक्ती.

जिभेवरती लवलवता, 

मनी दैत्यास पाळते स्त्रीशक्ती. 

सून नावाच्या स्त्रीशक्तीस,

जिवंतपणे जाळते स्त्रीशक्ती.

हुकूमाची राणी बनून,

तारूण्याने सळसळते स्त्रीशक्ती. 

वृद्धांना आश्रमात,

रोज पिटाळते स्त्रीशक्ती

दुसरीच्या कुंकवावर 

राजरोस भाळते स्वीशक्ती ! 

कुशीतल्या स्वीशक्तीस,

जन्म देण्याचे टाळते स्त्रीशक्ती !!

-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

---------------------------------------

साप्ताहिक सूर्यकांती

अंक 20 वा 

दि. 12 ऑक्टोबर 2010

-----------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते

सूर्यकांत डोळसे यांची आजची वात्रटिका स्त्रीशक्ती या संकल्पनेवर आधारित असून, नवरात्रीच्या निमित्ताने स्त्रीशक्तीच्या विविध पैलूंवर भाष्य करते. ही वात्रटिका सामाजिक वास्तव आणि स्त्रीशक्तीच्या विरोधाभासात्मक स्वरूपावर तिखट आणि उपरोधिक टिप्पणी करते. ही वात्रटिका साप्ताहिक सूर्यकांती च्या 12 ऑक्टोबर 2010 च्या अंकात प्रसिद्ध झालेली आहे.

खाली वात्रटिकेचे प्रत्येक कडव्याचे अर्थ, भाषा, शैली आणि साधक-बाधक बिंदू यांचे सविस्तर समीक्षण केले आहे. 

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ: 

प्रथम कडवे: डोळे उघडून पाहिले तरी, कुणास खऱ्याने कळते स्त्रीशक्ती? अबलेस सबला बनून, नित्यनेमाने छळते स्त्रीशक्ती. या कडव्यात वात्रटिकाकार स्त्रीशक्तीच्या गूढ आणि विरोधाभासात्मक स्वरूपावर प्रकाश टाकतात. समाजात स्त्रीला अबला म्हणून पाहिले जाते, परंतु ती सबला बनून स्वतःच्या सामर्थ्याने इतरांना छळू शकते, असा उपरोधिक टोला आहे. येथे स्त्रीशक्तीचा अर्थ केवळ शारीरिक किंवा सकारात्मक शक्ती नसून, तिच्या कृतींमधील क्रूरता किंवा नकारात्मक वापरही असू शकतो, असा सूचक संदेश आहे. 

दुसरे कडवे:

जिभेवरती लवलवता, मनी दैत्यास पाळते स्त्रीशक्ती. सून नावाच्या स्त्रीशक्तीस, जिवंतपणे जाळते स्त्रीशक्ती. या कडव्यात वात्रटिकाकार स्त्रीच्या वाचिक आणि मानसिक शक्तीवर भाष्य करतात. जिभेच्या वक्तृत्वातून ती प्रभाव टाकते, परंतु मनात दुष्ट भावना बाळगते, असा विरोधाभास दाखवला आहे. विशेषतः सासू-सूनेच्या नात्यातील संघर्षावर लक्ष केंद्रित करत, सासूच्या रूपातील स्त्रीशक्ती सुनेचा छळ करते, असा गंभीर आरोप आहे. येथे सामाजिक वास्तवातील कौटुंबिक कलह उघड केला आहे. 

तिसरे कडवे:

हुकूमाची राणी बनून, तारूण्याने सळसळते स्त्रीशक्ती. वृद्धांना आश्रमात, रोज पिटाळते स्त्रीशक्ती. या कडव्यात वात्रटिकाकार स्त्रीच्या सत्ताप्रिय स्वभावावर आणि तरुणपणातील उन्मादावर बोट ठेवतात. ती आपल्या सौंदर्य आणि सामर्थ्याने सत्तेचा उपयोग करते, परंतु त्याचवेळी वृद्धांचा अनादर करते. वृद्धाश्रमात वृद्धांना ढकलणे हा सामाजिक कलंक अधोरेखित करत, वात्रटिकाकार स्त्रीशक्तीच्या नकारात्मक उपयोगावर टीका करतात. 

चौथे कडवे: 

दुसरीच्या कुंकवावर राजरोस भाळते स्वीशक्ती! कुशीतल्या स्वीशक्तीस, जन्म देण्याचे टाळते स्त्रीशक्ती!! या कडव्यात वात्रटिकाकार स्त्रीच्या नैतिक पतनावर आणि मातृत्वाच्या जबाबदारीकडे पाठ फिरवण्यावर भाष्य करतात. दुसऱ्याच्या वैवाहिक जीवनात हस्तक्षेप करणे आणि स्वतःच्या संततीला जन्म देण्याचे टाळणे म्हणजेच स्त्रीभ्रूणहत्येच्या गंभीर प्रश्न कडेही वात्रटिका आपली लक्षवेध देते. स्त्रीभ्रूणहत्येच्या अ मानवी कृतीत प्रत्यक्ष स्त्रीचा अर्थात मातेचा वाटा असतो याकडे वात्रटिका सुचकपणे बोट दाखवते.यांद्वारे स्त्रीशक्तीच्या विकृत रूपाचे चित्रण केले आहे. येथे सामाजिक मूल्यांचा ऱ्हास आणि व्यक्तिगत स्वार्थ यांच्यावर उपरोधिक टिप्पणी आहे. 

भाषेचे समीक्षण: 

वात्रटिकेची भाषा साधी, सरळ आणि ग्रामीण मराठी आहे, जी वाचकांना सहज समजते. प्रत्येक कडव्यात वापरलेली शब्दरचना सामान्य माणसाच्या भाषेशी नाते सांगते, ज्यामुळे वात्रटिका सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचते. उदाहरणार्थ, लवलवता, सळसळते, पिटाळते असे शब्द भावनिक तीव्रता आणि गतिमानता व्यक्त करतात. तसेच, अबला, सबला, कुंकू, हुकूमाची राणी यांसारखे शब्द सांस्कृतिक संदर्भांना जोडतात, ज्यामुळे वात्रटिका मराठी मातीशी निगडित वाटते. उपरोध आणि व्यंग यांचा वापर भाषेला तिखट बनवतो, जसे की जिवंतपणे जाळते आणि जन्म देण्याचे टाळते यांमधील कठोर शब्दप्रयोग. मात्र, काही ठिकाणी स्वीशक्ती हा शब्द टायपोग्राफिकल चूक वाटतो, जो स्त्रीशक्ती असावा. अशी किरकोळ चूक वात्रटिकेच्या प्रभावाला कमी करते. एकूणच, भाषा प्रभावी असली तरी ती एकाच दृष्टिकोनातून स्त्रीशक्तीवर टीका करते, ज्यामुळे ती एकांगी वाटू शकते. 

शैलीचे समीक्षण: 

वात्रटिकेची शैली परंपरागत मराठी वात्रटिकेच्या चौकटीत बसते, ज्यात चार ओळींच्या कडव्यातून एक मुद्दा मांडला जातो. प्रत्येक कडवे स्वतंत्रपणे विचार मांडते, तरीही सर्व कडवी स्त्रीशक्तीच्या विविध पैलूंना स्पर्श करत एकसंध कथन तयार करतात. उपरोध आणि अतिशयोक्ती ही या वात्रटिकेची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. उदाहरणार्थ, सून नावाच्या स्त्रीशक्तीस, जिवंतपणे जाळते यात अतिशयोक्तीचा वापर सामाजिक वास्तवाला तीक्ष्णपणे मांडतो. याशिवाय, यमक आणि लय यांचा वापर, जसे की लवलवता-पाळते आणि सळसळते-पिटाळते, वात्रटिकेला काव्यात्मकता प्रदान करतो. शैलीत नाटकीयता आहे, जी वाचकांचे लक्ष वेधते, परंतु काही ठिकाणी अतिशयोक्तीमुळे वास्तवापासून ती दूर जाते. वात्रटिकेची लांबी आणि रचना संक्षिप्त असल्याने ती प्रभावीपणे संदेश पोहोचवते, परंतु ती केवळ नकारात्मक पैलूंवरच केंद्रित आहे, ज्यामुळे सकारात्मक दृष्टिकोनाचा अभाव जाणवतो.

 साधक-बाधक चर्चा: 

साधक: 

वात्रटिकेचा सर्वात मोठा साधक बिंदू म्हणजे तिची सामाजिक वास्तवाला भिडणारी तिखट आणि उपरोधिक शैली. सूर्यकांत डोळसे यांनी स्त्रीशक्तीच्या विरोधाभासात्मक स्वरूपावर बोट ठेवत सामाजिक प्रश्न, जसे की कौटुंबिक कलह, वृद्धांचा अनादर आणि नैतिक पतन, स्त्री भ्रूण हत्या असणारा महिला वर्गाचा सहभाग यांना उघड केले आहे. वात्रटिकेची साधी भाषा आणि यमकयुक्त रचना सर्वसामान्य वाचकांना आकर्षित करते. नवरात्रीच्या संदर्भात ही वात्रटिका वेळोचित आहे, कारण ती स्त्रीशक्तीच्या पूजेच्या पार्श्वभूमीवर तिच्या वास्तविक स्वरूपावर प्रश्न उपस्थित करते. प्रत्येक कडवे एक स्वतंत्र मुद्दा मांडते, ज्यामुळे वात्रटिका विचारप्रवृत्त करते. 

बाधक: 

वात्रटिकेचा प्रमुख बाधक बिंदू म्हणजे ती स्त्रीशक्तीच्या केवळ नकारात्मक पैलूंवरच केंद्रित आहे. यामुळे स्त्रीशक्तीचे सकारात्मक आणि सशक्त रूप, जसे की तिची सर्जनशीलता, करुणा किंवा सामाजिक योगदान, पूर्णपणे दुर्लक्षित होते. ही एकांगी दृष्टी वात्रटिकेचा प्रभाव मर्यादित करते आणि ती स्त्रीविरोधी असल्याचा गैरसमज निर्माण करू शकते. काही ठिकाणी अतिशयोक्तीमुळे वात्रटिका अवास्तव वाटू शकते. उदाहरणार्थ, जन्म देण्याचे टाळते हा मुद्दा सर्वसामान्यीकरण करतो, ज्यामुळे वाचकांचा एक वर्ग दुखावला जाऊ शकतो. वात्रटिकेत सकारात्मक आणि नकारात्मक पैलूंमध्ये संतुलनाचा अभाव आहे, ज्यामुळे ती पूर्णपणे निष्पक्ष वाटत नाही. 

निष्कर्ष: 

सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका स्त्रीशक्तीच्या विविध पैलूंवर उपरोधिक आणि तिखट भाष्य करते, ज्यामुळे ती सामाजिक वास्तवाला भिडणारी आणि विचारप्रवृत्त करणारी ठरते. तिची साधी भाषा, यमकयुक्त रचना आणि नाटकीय शैली वाचकांचे लक्ष वेधते. तथापि, ती केवळ नकारात्मक पैलूंवरच केंद्रित असल्याने एकांगी वाटते आणि सकारात्मक दृष्टिकोनाचा अभाव जाणवतो. वात्रटिकाकाराने सामाजिक प्रश्नांना हात घातला असला, तरी त्यात संतुलन आणि सर्वसमावेशकता आणल्यास ती अधिक प्रभावी ठरली असती. तरीही, नवरात्रीच्या संदर्भात ही वात्रटिका सामाजिक चर्चेला चालना देणारी आणि वात्रटिकेच्या परंपरेला साजेशी आहे.

संदर्भ:

1... साप्ताहिक सूर्यकांती अंक 20 वा 

   दि. 12 ऑक्टोबर 2010

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश).

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

----------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

27सप्टेंबर 2025