ग्रोकायन-224...दुसर्‍याचे काळे करता करताआपलेच तोंड काळे झाले.निवडणुकांचा प्रचार म्हणजे विदूषकी चाळे झाले..

*Il ग्रोकायन-224 ll*

दुसर्‍याचे काळे करता करताआपलेच तोंड काळे झाले.

निवडणुकांचा प्रचार म्हणजे विदूषकी चाळे झाले..

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-------------------------

प्रचाराचे ताळतंत्र

दुसर्‍याचे काळे करता करता

आपलेच तोंड काळे झाले.

निवडणुकांचा प्रचार म्हणजे

विदूषकी चाळे झाले.

बेताल आणि फाटक्या तोंडांचा

सभ्यतेला जाच आहे!

हशा, टाळ्या आणि विदूषकांचा

सर्वत्र नंगा नाच आहे!!

-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------

चिमटा-4649

दैनिक पुण्यनगरी

20फेब्रुवारी 2017

-----------------------------

आजची वात्रटिका : प्रचाराचे ताळतंत्रसूर्यकांत डोळसे लिखित ही वात्रटिका कोणत्याही सार्वत्रिक निवडणुकीतील प्रचाराच्या घसरलेल्या सांस्कृतिक आणि नैतिक दर्जावर तीक्ष्ण भाष्य करते. तिच्यात एकूण तीन कडवी आहेत. खाली प्रथम प्रत्येक कडव्याचा अर्थ, नंतर भाषा, शैली, साधक-बाधक आणि शेवटी निष्कर्ष अशा क्रमाने सविस्तर समीक्षण करतो.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ

पहिले कडवे

दुसऱ्याचे काळे करता करता

आपलेच तोंड काळे झाले.

निवडणुकांचा प्रचार म्हणजे

विदूषकी चाळे झाले. यात वात्रटिकाकार राजकीय प्रचाराच्या खालच्या पातळीवर उपरोधिक हल्ला करतात. विरोधकांची बदनामी करताना स्वतःचेच तोंड काळे करणे म्हणजे स्वतःचीच प्रतिमा मलिन करणे. प्रचार हा संवाद किंवा विचारमंथन न राहता विदूषकाच्या हास्यास्पद कृतीप्रमाणे केविलवाणा झाला आहे, असे या कडव्यातून सूचित होते.दुसरे कडवे

बेताल आणि फाटक्या तोंडांचा

सभ्यतेला जाच आहे! बेताल म्हणजे अनिर्बंध, नियंत्रणाबाहेरचे आणि फाटक्या तोंडांचा म्हणजे अश्लाघ्य, असभ्य भाषा वापरणाऱ्यांचा. असे लोक सभ्यतेला त्रासदायक झाले आहेत. प्रचारातील शिवीगाळ, खालच्या पातळीची टीका आणि वैयक्तिक आरोप यांमुळे सामाजिक सभ्यताच धोक्यात आल्याची खंत वात्रटिकाकार व्यक्त करतात.

हशा, टाळ्या आणि विदूषकांचा सर्वत्र नंगा नाच आहे!! प्रचारसभांमध्ये लोक हसतात, टाळ्या वाजवतात कारण विदूषकासारखे उमेदवार आणि नेते हास्यास्पद, निर्लज्ज कृत्ये करतात. नंगा नाच हा शब्द अत्यंत तीव्र आणि खुमासदार आहे. प्रचाराची सारी प्रक्रिया लज्जाहीन, निर्लज्ज विनोदबाजी बनली असून ती जनतेला खरी गंभीर चर्चा न देता केवळ करमणूक पुरवते, असा यातून आशय निघतो.

भाषेचे समीक्षण

वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची भाषा अत्यंत साधी, बोलचालची पण प्रखर आहे. मराठीतील ग्रामीण-शहरी दोन्ही वाचकांना लगेच समजेल असे शब्द निवडले आहेत. विदूषक, बेताल, फाटक्या तोंड, नंगा नाच असे शब्द रोजच्या बोलण्यातले असले तरी वात्रटिकेच्या संदर्भात ते अत्यंत परखड आणि चिमटे घेणारे बनतात. विशेषतः नंगा नाच हे वाक्प्रचार अतिशय तिखट आणि चपखल आहेत; ते प्रचाराच्या निर्लज्जतेची तीव्रता दाखवतात. काळे तोंड झाले ही म्हणही लोकभाषेतून उचलली असून ती विरोधी आरोपबाजीचे स्वतःवर उलटे परिणाम दाखवते. एकूण भाषा संक्षिप्त, ठळक आणि वाचकाच्या मनात लगेच घर करणारी आहे.

शैलीचे समीक्षण

ही वात्रटिका परंपरागत मराठी वात्रटिकेच्या चारोळी स्वरूपात आहे. चार-चार ओळींची तीन कडवी, प्रत्येक कडव्याचा शेवटचा शब्द दुसऱ्या कडव्यात पुढे जातो (झाले-झाले-आहे-आहे) आणि यमक जुळते. मात्र ही यमकबद्धता कृत्रिम वाटत नाही; ती नैसर्गिक आणि लयबद्ध आहे. विदूषक हा प्रतिमारूप  सतत वापरून वात्रटिकाकार प्रचाराला नाट्य-सर्कसशी जोडतात. उपरोध ) अतिशयोक्ती आणि व्यंग्य  यांचा सुरेख मेळ आहे. दुसरे कडवे फक्त दोनच ओळींचे असले तरी त्यात प्रचंड ताकद आहे. शेवटच्या कडव्यात !! हे उद्गारचिन्ह वापरून वात्रटिकाकार राग आणि खेद एकत्र मांडतात. एकूण शैली अत्यंत संक्षिप्त पण धारदार आहे.

साधक-बाधक चर्चासाधक बिंदू

वात्रटिकेची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे तिची तीक्ष्णता आणि संक्षिप्तपणा. अवघ्या बारा ओळांत संपूर्ण प्रचारव्यवस्थेचे विदूषकीकरण करून टाकले आहे. विदूषक हे केंद्रीय प्रतिमारूप अतिशय यशस्वी आहे कारण ते प्रचारातील हास्यास्पदपणा, निर्लज्जता आणि करमणुकीकरण यांना एकाच वेळी टिपते. भाषा लोकसामान्यांपर्यंत लगेच पोहोचते. नंगा नाच सारखे शब्द धक्कादायक असले तरी ते वास्तवाला आरशासारखे दाखवतात. व्यंग्याची पातळी उच्च आहे; वात्रटिकाकार कोणत्याही पक्षाचा उल्लेख न करता सर्वसामान्य प्रचारसंस्कृतीला टार्गेट करतात, म्हणून ही वात्रटिका कालबाह्य होत नाही.बाधक बिंदू

काही वाचकांना नंगा नाच आणि फाटक्या तोंड हे शब्द अतीव असभ्य किंवा आक्रमक वाटू शकतात. अशा शब्दांमुळे वात्रटिकेचा दर्जा खालावला असं भासू शकतं. विदूषक हे प्रतिमारूप परिणामकारक आहे पण ते पुन्हा पुन्हा वापरल्याने थोडे एकसूरी झाले आहे. प्रचारातील सकारात्मक बाजू (उदा. लोकांपर्यंत पोहोचणे, मुद्दे मांडणे) याकडे पूर्ण दुर्लक्ष केल्याने वात्रटिका एकांगी वाटण्याची शक्यता आहे. तसेच उपाय किंवा सुचवलेली दिशा नसल्याने ही केवळ खेद व्यक्त करणारी टीका राहते, रचनात्मक टीका होत नाही.निष्कर्षसूर्यकांत डोळसे यांची प्रचाराचे ताळतंत्र ही वात्रटिका मराठीतील आधुनिक राजकीय वात्रटिकेच्या उत्कृष्ट नमुन्यांपैकी एक आहे. तिची भाषा, शैली आणि तीक्ष्ण व्यंग्य यांमुळे निवडणूक प्रचाराच्या सतत घसरत जाणाऱ्या दर्जाचे अचूक चित्रण ती करते. विदूषक आणि नंगा नाच यांसारख्या प्रतिमा आजही (२०२५ पर्यंत) पूर्णपणे लागू पडतात, यावरून या वात्रटिकेची कालातीतता सिद्ध होते. थोडा संयम आणि सूचकता यात आणली असती तर ती अधिक सुसंस्कृत वाटली असती, तरी सध्याच्या स्वरूपातही ही वात्रटिका प्रचारातील नैतिक अधःपतनावर मार्मिक आणि परखड चपराक ठोकते. वात्रटिकाकारांचे हे विदूषकी चाळे झाले हे विधान आजही तितक्याच ताकदीने खरे ठरते.

------------------------------------------------

संदर्भ 

1... चिमटा-4649....दैनिक पुण्यनगरी

    20फेब्रुवारी 2017

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

22नोव्हेंबर 2025