ग्रोकायन-223....निवडणूका लागल्या की,शिळा मालही ताजा होतो.ज्याला कुणी विचारीत नाही,तो मतदारही राजा होतो.

*Il ग्रोकायन-223 ll*

निवडणूका लागल्या की,शिळा मालही ताजा होतो.

ज्याला कुणी विचारीत नाही,तो मतदारही राजा होतो.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-------------------------

राजेहो....

निवडणूका लागल्या की,

शिळा मालही ताजा होतो.

ज्याला कुणी विचारीत नाही,

तो मतदारही राजा होतो.

निवडणुका संपताच

त्याचे राजवस्त्र फेडले जाते !

मतदार राजाला आपले

राजेपदच नडले जाते !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------------------------

चिमटा-5386

दैनिक पुण्यनगरी

11मार्च 2019

---------------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते

सूर्यकांत डोळसे यांची राजे हो. . ही वात्रटिका भारतीय लोकशाहीतील मतदाराच्या दुर्दशेवर तीक्ष्ण प्रहार करते. निवडणुकीच्या काळात मतदाराला राजासारखे लाड पुरवले जातात आणि निवडणुका संपताच त्याला पूर्णपणे विसरले जाते हा विरोधाभास अतिशय मार्मिकपणे मांडला आहे. ही वात्रटिका दोन कडव्यांत विभागलेली असून प्रत्येक कडवे एका टप्प्याची कहाणी सांगते.पुढे वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण करून दिलेले आहे.

प्रत्येक पाडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे 

पहिल्या कडव्यात निवडणूक जाहीर झाल्यावर राजकारण्यांचा मतदाराकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन कसा बदलतो हे दाखवले आहे. शिळा मालही ताजा होतो या उपमेने राजकारण्यांच्या जुजबी घोषणा आणि जुनी आश्वासने पुन्हा चमकदार वाटू लागतात असा अर्थ स्पष्ट होतो. ज्याला कुणी विचारीत नाही तो मतदारही राजा होतो यातून वर्षानुवर्षे दुर्लक्षित राहिलेल्या सामान्य माणसाला अचानक महत्त्व प्राप्त होते हे विदारक वास्तव उघड होते.

दुसरीकडे 

दुसऱ्या कडव्यात निवडणूक निकालानंतर तीच राजकारणी मंडळी मतदाराला कसे विसरतात हे दाखवले आहे. त्याचे राजवस्त्र फेडले जाते या प्रतिमेतून मतदाराला दिलेले तात्पुरते महत्त्व कसे हिसकावले जाते याचा क्रूरपणा दिसतो. मतदार राजाला आपले राजेपदच नडले जाते या ओळीत तर वात्रटिकाकाराने अत्यंत तीक्ष्ण टोला लगावला आहे. पुढची पाच वर्षे सत्तेत राहायचे असेल तर मतदाराला राजा म्हणून ठेवणे धोक्याचे आहे असा राजकारण्यांचा मनोदृष्टी असते हे यातून उघड होते.

वात्रटिकेची भाषा 

भाषेच्या बाबतीत वात्रटिकाकाराने अतिशय साधी सरळ आणि सर्वसामान्य मराठी वापरली आहे. शिळा माल ताजा होतो, राजवस्त्र फेडले जाते, राजेपदच नडले जाते अशा रोज बोलल्या जाणाऱ्या वाक्प्रचारांचा वापर करून त्याने संदेश प्रत्येकापरिणत पोहोचवला आहे. विदारक सत्य सांगतानाही भाषा कठोर किंवा आक्रमक झालेली नाही तर ती खुमासदार आणि चिमटे घेणारी राहिली आहे. अलंकार फार कमी वापरले असले तरी जिथे वापरले आहेत तिथे ते अचूक बसले आहेत.

वात्रटिकेची शैली

शैलीच्या दृष्टीने ही पारंपरिक मराठी वात्रटिकेच्या चौकटीत बसते. चार ओळींची दोन कडवी अशी रचना, शेवटच्या ओळीत टोचणी देणारा प्रहार आणि उपरोधिक चिमटा असे सर्व वैशिष्ट्ये यात आहेत. यमकाचा वापर नाही तरी लयबद्धता आहे आणि वाचताना ती सहज लक्षात राहते. छोट्या आकारात मोठे सत्य सांगण्याची वात्रटिकेची शैली यात पूर्णपणे सफल झाली आहे.

साधक बाधक चर्चा

साधक 

साधक बिंदू म्हणजे वात्रटिकाकाराने अत्यंत संक्षिप्तपणे आणि परिणामकारकरीत्या लोकशाहीतील सर्वात मोठा विरोधाभास मांडला आहे. मतदारराजा हा शब्दप्रयोग आज सर्वत्र रूढ झाला असला तरी त्यातून दिसणारी मतदाराची अवहेलना फार कमी वात्रटिकाकार इतक्या ताकदीने मांडू शकले आहेत. ही वात्रटिका 2019 साली लिहिली गेली असली तरी आजही तितकीच लागू पडते हे तिचे यश आहे.

वादक 

बाधक बिंदू फारच कमी आहेत. कदाचित थोडे यमक किंवा शब्दालंकार वापरले असते तर ती अधिक गाजली असती परंतु त्यामुळे साधेपणा कमी झाला असता. दुसरे म्हणजे ही वात्रटिका मतदाराच्या दुर्दशेवर प्रकाश टाकते पण त्याला जागे होण्याचे आवाहन करत नाही. फक्त राजकारण्यांचा दुटप्पीपणा दाखवते. तरीही वात्रटिकेच्या मर्यादित जागेत हे अपेक्षितही नाही.

निष्कर्ष

एकूणच सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका मराठी वात्रटिका साहित्यात मतदाराच्या अवहेलनेवर लिहिलेल्या सर्वोत्तम रचनांपैकी एक आहे. ती छोटी आहे परंतु तिचा आशय प्रचंड मोठा आणि खरा आहे. निवडणुका जेव्हा जेव्हा येतील तेव्हा तेव्हा ही वात्रटिका पुन्हा पुन्हा डोळ्यांसमोर येईल आणि मतदारराजाची राजवस्त्रे कशी फेडली जातात हे आठवण करून देईल. वात्रटिकाकाराने आपल्या कलमाने लोकशाहीच्या कपाळावर जो काळा टीळा लावला आहे तो पुसला जाण्याची शक्यता दिसत नाही.

------------------------------------------------

संदर्भ 

1... चिमटा-5386......दैनिक पुण्यनगरी

    11मार्च 2019

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

20नोव्हेंबर 2025