ग्रोकायन-222 .....बापाने लढविली लोकसभा,आईचा विधानसभेवर दावा आहे.जिल्हा परिषदेचा अध्यक्षही,त्यांना आपल्याकडेच हवा आहे.

*Il ग्रोकायन-222 ll*

बापाने लढविली लोकसभा,आईचा विधानसभेवर दावा आहे.

जिल्हा परिषदेचा अध्यक्षही,त्यांना आपल्याकडेच हवा आहे.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-------------------------

कल्पित वास्तव

बापाने लढविली लोकसभा,

आईचा विधानसभेवर दावा आहे.

जिल्हा परिषदेचा अध्यक्षही,

त्यांना आपल्याकडेच हवा आहे.

पंचायत समितीच्या सभापतीसह

नगरपंचायतीतही त्यांचाच वट असेल!

कारखाना, बाजार समिती बरोबर

त्यांचाच महिला बचत गट असेल !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

-----------------------------------------

चिमटा-5452

दैनिक पुण्यनगरी

18मे2019

---------------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिका कार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची कल्पित वास्तव ही वात्रटिका

भारतीय लोकशाहीतील घराणेशाही वरती भाष्य करणारी आहे. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या लोकप्रिय वात्रटिका सदरामध्ये 18 मे 2019 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.

सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका भारतीय लोकशाहीतील घराणेशाहीचे क्रूर, पण अचूक व्यंगचित्र रेखते. शीर्षकच बोलके आहे कल्पित वास्तव. जे वास्तव आपण रोज पाहतो ते इतके विद्रूप आहे की ते कल्पित वाटावे अशी परिस्थिती आहे हे शीर्षक एका ओळीत सांगून टाकते.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे 

पहिले कडवेबापाने लढविली लोकसभा, आईचा विधानसभेवर दावा आहे. जिल्हा परिषदेचा अध्यक्षही, त्यांना आपल्याकडेच हवा आहे.येथे वात्रटिकाकार थेट राजकीय घराणेशाहीच्या मूळापर्यंत पोहोचतो. बाप लोकसभेत, आई विधानसभेत, आणि जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्षपदावरही त्यांचाच हक्क सांगितला जातो. “त्यांना आपल्याकडेच हवा आहे ही ओळ अत्यंत भेदक आहे. कारण ती फक्त इच्छा नाही तर हक्कभाव दाखवते. लोकशाहीतली जागा ही वारसाहक्काची मालमत्ता वाटते असा आरोप यातून होतो.

दुसरी कडवे 

दुसरे कडवे पंचायत समितीच्या सभापतीसह नगरपंचायतीतही त्यांचाच वट असेल! कारखाना, बाजार समिती बरोबर त्यांचाच महिला बचत गट असेल!!येथे वात्रटिकाकार व्यंग्याला खाली खाली नेऊन थेट ग्रामीण व स्थानिक सत्ताकेंद्रांपर्यंत पोहोचवतो. पंचायत समिती, नगरपंचायत, सहकारी कारखाना, बाजार समिती आणि शेवटी महिला बचत गट हे सर्व एकाच कुटुंबाच्या ताब्यात असल्याचे चित्र उभे केले आहे. विशेषतः महिला बचत गट हा मुद्दा अत्यंत मार्मिक आहे. कारण तो आरक्षणाचा व महिला सक्षमीकरणाचा देखावा वापरून घराणेशाही कशी राबवली जाते याचा पर्दाफाश करतो. त्यांचाच महिला बचत गट असेल ही ओळ थेट स्त्रियांना देखील राजकीय सत्तेच्या वारसात सामील करण्याची विद्रूप प्रथा उघडी करते.

वात्रटिकेची भाषा 

वात्रटिकाकाराची भाषा अत्यंत साधी, बोलीभाषेतील आणि ग्रामीण महाराष्ट्राशी थेट जोडलेली आहे. लोकसभा, विधानसभा, जिल्हा परिषद, पंचायत समिती, कारखाना, बचत गट असे शब्द वापरून तो वाचकाला आपल्या दैनंदिन राजकीय वास्तवाशी एकरूप करतो. त्यांना आपल्याकडेच हवा आहे, त्यांचाच वट असेल असे रोज बोलतो तसे बोलणे वापरल्याने व्यंग्य अधिक खोलवर रूतते. भाषा कुठेही क्लिष्ट किंवा साहित्यिक नाही, उलट ती जनसामान्यांच्या जिभेवर आहे, म्हणूनच ते इतके भेदक होते.

वात्रटिकेची शैली 

ही वात्रटिका परंपरागत महाराष्ट्रातील चार ओळींच्या दोन कडव्यांच्या अभंग वात्रटिकेच्या शैलीत आहे. प्रत्येक कडव्यातील दुसरी व चौथी ओळ मिळून एकच वाक्य पूर्ण होते, ही रचना वात्रटिकेच्या पारंपरिक लयीत बसते. यमकही उत्तम आहे. आहे आहे असेल असेल असा आवर्तनयुक्त यमक वापरून लय निर्माण केली आहे. विशेष म्हणजे दुसऱ्या कडव्यातील सभापतीसह असेल बरोबर असेल हे यमक अत्यंत नैसर्गिक आणि खणखणीत आहे. शेवटच्या ओळीतील दोन उद्गार चिन्हे !! हे वात्रटिकेच्या क्रोधाला व तिरस्काराला अधिक तीव्र करतात.

साधक बाधक चर्चा

साधक बाजू ही वात्रटिका अत्यंत परखड, संक्षिप्त आणि परिणामकारक आहे. आठच ओळीत तीने भारतीय राजकारणातील घराणेशाहीच्या सर्व स्तरांना स्पर्श केला आहे. ग्रामीण भागातील कारखाने, बाजार समिती बचत गट यांचा समावेश करून तीने फक्त शहरी मध्यमवर्गीय व्यंग्यापुरती मर्यादित न राहता खेड्यापाड्यातील वास्तवाला हात घातला आहे. भाषा अत्यंत प्रासंगिक असल्याने ही वात्रटिका आजही तितकीच लागू पडते जितकी 2019 साली होती. बाधक बाजू फारशी नाही, पण जर काही म्हणायचे तर ती अतिशयोक्ती करते असे म्हणता येईल. प्रत्येक कुटुंबात इतकी सर्व पदे नसतात, पण वात्रटिकेचे कामच मुळी अतिशयोक्तीने सत्य दाखवणे आहे, म्हणून हा दोष नव्हे तर गुणवत्ता आहे.

निष्कर्ष

सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका महाराष्ट्रातील सर्वोत्कृष्ट राजकीय वात्रटिकांपैकी एक आहे. तीने घराणेशाहीच्या विद्रूपाला एवढ्या साध्या, बोलीभाषेत आणि पारंपरिक लयीत पकडले आहे की वाचताक्षणीच मनात राग व हसू एकत्र येतात. ही वात्रटिका फक्त टिंगल नाही तर आरशाच आहे जो आपण रोज पाहतो तो विद्रूप चेहरा दाखवतो. अशा वात्रटिका जिवंत असतात तेव्हाच लोकशाही जिवंत असते हे ही वात्रटिका सिद्ध करते.

संदर्भ 

1... चिमटा-5452....दैनिक पुण्यनगरी

     18मे2019

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

18नोव्हेंबर 2025