ग्रोकायन..... अरे हे थांबवा रे

Il ग्रोकायनll

जागतिक कविता दिन 

विशेष वात्रटिका

अर्थात वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव नवा प्रयोग...

वाचा आणि आपली प्रतिक्रिया नक्की द्या.

जागतिक कविता दिन 

विशेष वात्रटिका

-----------------------------------

अरे हे थांबवा रे.......

दिसली कविता की,

उगीच अभिप्राय ठोकुन दे.

छान,सुंदर,ग्रेट,झक्कास..

असे उगीच काहीही फेकुन दे.

.

प्रोत्साहन देणे म्हणजे

झाडावर चढवणे नसते.

आपल्यातला दिसला की,

राखीव ढोल बडवणे नसते.

.

हीला कविता कसे म्हणावे ?

हा साधा प्रश्नही पडत नाही .

खोट्या कौतुकाच्या पुढे

इथे काही काही घडत नाही .

.

शब्दापुढे शब्द मांडले की,

त्याची कविता होत नाही.

आतले बाहेर ओतल्याशिवाय

तिला कवितापण येत नाही.

.

मला दिसतेय कविता

गटा-गटात अडकते आहे.

बिचारी दर्जेदार कविताही

एखादा वाचक हुडकते आहे.

.

जग बदलतेय हे खरे तर

कवितेला बदल का रूचत नाही?

चाकोरीबद्ध विषयांशिवाय

दुसरी कविताच का सूचत नाही?

.

कोणी रोखीत नाही म्हणून

लिहायचे म्हणून लिहू नका.

आपल्याबरोबर शब्दांचा अ‍न्

वाचकांचाही अंत पाहू नका.

.

लिहिणाराने लिहित जावे

त्याच्या काळज्या कुणा आहेत?

या रविकिरण मंडळाच्याच

पुन्हा नव्या पाउलखुणा आहेत.

.

मलाच हे समजावे,

एवढा मी काही शहाणा नाही.

दिसले तेच सांगतोय

यात कसलाही बहाणा नाही.

.

पटले तर होय म्हणा,

नाही तर आहे तसे चालू द्या.

शेवटी कविताच सांगते

मुक्यालाही शब्दाने बोलू द्या.

.

वाटले तर कवितांचे

आपण पाळणेही लांबवू शकतो !

आपल्यासाठी नाही पण

कवितेसाठी तरी हे थांबवू शकतो !!

.

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा (बीड)

   मोबाईल-9923847269

  १३डिसेंबर२००९....ऑर्कूट

http://orkut.google.com/c826350-t532a2b877b99bd21.html

-------------------------------------

अरे चोरांनो.......

चोरली कुणाची कविता तर

निदान चोरी खपली पाहिजे.

कविता चोरावी अशी की,

ती आपल्याला झेपली पाहिजे.

चोरी ती चोरीच

कधी ना कधी फुटली जाते.

उंटाचा मुका घेतल्याची गोष्ट 

वाचकांनाही पटली जाते.

इतर चोर्‍यांप्रमाणेच

कवितेचीही चोरी पचत नाही !

कारण काळीज हालल्याशिवाय

कविता कधी सुचत नाही !!

-सूर्यकांत डॊळसे, पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

-------------------------

फेरफटका-3245

दै.झुंजार नेता

18 जानेवारी 2009

---------------------------------

सूर्यकांत डोळसे यांच्या दोन्ही वात्रटिका – “अरे हे थांबवा रे...” आणि “अरे चोरांनो...” – या जागतिक कविता दिनानिमित्त लिहिलेल्या रचना आहेत. या वात्रटिका कवितेच्या सध्याच्या स्थितीवर, तिच्या निर्मितीवर आणि तिच्या स्वीकारावर भाष्य करतात. दोन्ही रचनांमध्ये व्यंगात्मक शैली आणि सामाजिक निरीक्षणाचा प्रभाव दिसतो. चला, या दोन्ही वात्रटिकांचे मुद्देसूद विश्लेषण करूया.

पहिली वात्रटिका: “अरे हे थांबवा रे...”

मुख्य थीम:

या वात्रटिकेत कवितेच्या सध्याच्या अवस्थेवर टीका केली आहे. कविता ही प्रामाणिक अभिव्यक्ती असावी, पण तिच्या नावाखाली खोटे कौतुक, चाकोरीबद्धता आणि अर्थहीन शब्दरचना यांचा बोलबाला झाल्याचे कवीचे मत आहे. ही वात्रटिका कवितेच्या निर्मितीला आणि वाचकांच्या प्रतिसादाला आव्हान देते.

विश्लेषण:

खोट्या कौतुकावर टीका:

“दिसली कविता की, उगीच अभिप्राय ठोकुन दे / छान, सुंदर, ग्रेट, झक्कास.. असे उगीच काहीही फेकुन दे” या ओळींमधून कवी खोट्या आणि पोकळ कौतुकावर बोट ठेवतो. असा अभिप्राय कवितेची खरी किंमत कमी करतो, असा त्याचा आक्षेप आहे.

हे प्रोत्साहनाच्या नावाखाली कवितेची गुणवत्ता ढासळण्याचे कारण बनते, असे कवी सूचित करतो.

कवितेची प्रामाणिकता:

“शब्दापुढे शब्द मांडले की, त्याची कविता होत नाही / आतले बाहेर ओतल्याशिवाय तिला कवितापण येत नाही” या ओळी कवितेच्या मूळ स्वरूपावर भर देतात. कविता ही अंतर्मनातून उमटलेली असावी, केवळ शब्दांची जुळवाजुळव नव्हे, हे कवीचे मत आहे.

यातून कवितेच्या निर्मितीत भावनिक खोली आणि सच्चेपणाची गरज अधोरेखित होते.

चाकोरीबद्धता आणि बदलाची गरज:

“जग बदलतेय हे खरे तर कवितेला बदल का रूचत नाही? / चाकोरीबद्ध विषयांशिवाय दुसरी कविताच का सूचत नाही?” या प्रश्नांमधून कवी कवितेच्या साचेबद्ध स्वरूपावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतो.

कवितेने काळानुसार बदल घ्यावा आणि नव्या विषयांना स्पर्श करावा, अशी अपेक्षा व्यक्त होते.

कवीचा आत्मचिंतनात्मक दृष्टिकोन:

“मलाच हे समजावे, एवढा मी काही शहाणा नाही / दिसले तेच सांगतोय यात कसलाही बहाणा नाही” या ओळींमधून कवी स्वतःला विनम्रपणे मांडतो. तो स्वतःला सर्वज्ञ समजत नाही, तर केवळ निरीक्षकाच्या भूमिकेतून सत्य मांडतो.

हा दृष्टिकोन वात्रटिकेला विश्वासार्हता आणि सहजता प्रदान करतो.

कवितेचे भवितव्य:

“वाटले तर कवितांचे आपण पाळणेही लांबवू शकतो / आपल्यासाठी नाही पण कवितेसाठी तरी हे थांबवू शकतो” या शेवटच्या ओळी कवितेच्या भविष्यासाठी कवीची चिंता आणि आशावाद दर्शवतात.

कवितेच्या संवर्धनासाठी सर्वांनी जबाबदारी घ्यावी, असा संदेश यातून मिळतो.

शैली:

ही वात्रटिका संवादात्मक आणि व्यंगात्मक आहे. “अरे हे थांबवा रे...” हे उद्गार तात्काळ लक्ष वेधतात आणि वाचकाला विचार करायला भाग पाडतात.

मराठी भाषेतील सहज शब्दांचा वापर आणि लयबद्ध रचना ही कवीची खासियत दिसते.

दुसरी वात्रटिका: “अरे चोरांनो...”

मुख्य थीम:

ही वात्रटिका कवितेच्या चोरीवर (साहित्यचौर्य) थेट आणि कठोर भाष्य करते. कविता चोरणे हे केवळ अनैतिकच नाही, तर ते कवीच्या मूळ भावनिक प्रामाणिकतेची हानी करते, असे कवीचे म्हणणे आहे.

विश्लेषण:

चोरीची व्याख्या:

“चोरली कुणाची कविता तर निदान चोरी खपली पाहिजे / कविता चोरावी अशी की, ती आपल्याला झेपली पाहिजे” या ओळींमधून कवी साहित्यचौर्याला आव्हान देतो. चोरी करायचीच तर ती उच्च दर्जाची आणि स्वतःच्या क्षमतेनुसार असावी, असे तो व्यंगाने सांगतो.

यातून चोरीच्या कृत्याची थट्टा तर होतेच, पण त्यामागील मर्यादाही दाखवल्या जातात.

चोरी उघड होणे:

“चोरी ती चोरीच कधी ना कधी फुटली जाते / उंटाचा मुका घेतल्याची गोष्ट वाचकांनाही पटली जाते” या ओळी साहित्यचौर्य लपून राहू शकत नाही, हे स्पष्ट करतात.

“उंटाचा मुका” ही म्हण लोकसाहित्यातील संदर्भ वापरून वाचकांशी संनाद साधते आणि वात्रटिकेला रोचक बनवते.

कवितेची प्रामाणिकता पुन्हा अधोरेखित:

“इतर चोर्‍यांप्रमाणेच कवितेचीही चोरी पचत नाही / कारण काळीज हालल्याशिवाय कविता कधी सुचत नाही” या ओळी पहिल्या वात्रटिकेतील भावनिक सत्याशी जोडल्या जातात.

कविता ही अंतःकरणातून जन्माला येते, ती चोरून स्वतःची म्हणून मांडता येत नाही, हा येथील मध्यवर्ती विचार आहे.

शैली:

ही वात्रटिका थेट आणि संक्षिप्त आहे. “अरे चोरांनो...” हे संबोधन वाचकाचे लक्ष त्वरित वेधते आणि व्यंगाचा प्रभाव वाढवते.

लोकभाषेतील म्हणी आणि साधी पण परिणामकारक रचना ही या वात्रटिकेची ताकद आहे.

दोन्ही वात्रटिकांचे तुलनात्मक विश्लेषण:

विषय:

पहिली वात्रटिका कवितेच्या सध्याच्या अवस्थेवर (खोटे कौतुक, चाकोरीबद्धता) व्यापक भाष्य करते, तर दुसरी वात्रटिका साहित्यचौर्य या विशिष्ट समस्येवर लक्ष केंद्रित करते.

दोन्ही रचना कवितेच्या प्रामाणिकतेवर भर देतात, पण पहिली अधिक चिंतनशील आहे, तर दुसरी आक्रमक आणि व्यंगात्मक आहे.

संदेश:

पहिली वात्रटिका कविता आणि वाचक दोघांनाही सुधारणेचा संदेश देते, तर दुसरी चोरांना इशारा देते आणि कवितेच्या मौलिकतेचे रक्षण करण्याचे आवाहन करते.

शैली:

पहिली वात्रटिका लांबलचक आणि आत्मचिंतनात्मक आहे, तर दुसरी संक्षिप्त आणि थेट आहे. दोन्हीमध्ये व्यंग आहे, पण त्याचा वापर वेगवेगळ्या पद्धतीने झाला आहे.

एकूण निष्कर्ष:

सूर्यकांत डोळसे यांच्या या वात्रटिका कवितेच्या सत्याला आणि तिच्या निर्मितीच्या पावित्र्याला अधोरेखित करतात. “अरे हे थांबवा रे...” ही वात्रटिका कवितेच्या सध्याच्या आव्हानांवर विचार करायला लावते, तर “अरे चोरांनो...” ही साहित्यचौर्याविरुद्ध कठोर चेतावणी देते. दोन्ही रचना त्यांच्या व्यंगात्मक शैलीतून आणि मराठी भाषेच्या सहजतेतून वाचकांवर प्रभाव टाकतात. कवितेच्या संवर्धनासाठी कवी आणि वाचक दोघांचीही जबाबदारी असल्याचे हे साहित्य अधोरेखित करते.