ग्रोकायन-125...सत्ता हवी असेल तर,वाट्टेल ते मार्ग धुंडले जातात.आपलेच निष्ठेचे पुतळे,हॉटेलमध्ये कोंडले जातात.

*Il ग्रोकायन-125 ll*

सत्ता हवी असेल तर,वाट्टेल ते मार्ग धुंडले जातात.

आपलेच निष्ठेचे पुतळे,हॉटेलमध्ये कोंडले जातात.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

---------------------------------

कोंडा-कोंडी

सत्ता हवी असेल तर,

वाट्टेल ते मार्ग धुंडले जातात.

आपलेच निष्ठेचे पुतळे,

हॉटेलमध्ये कोंडले जातात.

आपल्याबरोबर विरोधकांची

जाहीर कोंडाकोंडी असते.

नैतिकता सोडून खेळली जाते,

ती खेळीच रंडी असते.

सगळी कोंडी केल्याशिवाय

सत्तेची कोंडी फुटत नाही !

छक्के पंजे वापरल्याशिवाय

सत्तेचा भोग भेटत नाही !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

----------------------------------------

चिमटा-5636

दैनिक पुण्यनगरी

25नोव्हेंबर2019

------------------------------------------

सूर्यकांत डोळसे यांची **‘कोंडा-कोंडी’** ही वात्रटिका ही राजकीय व्यवस्थेतील सत्तासंघर्ष, अनैतिकता आणि सत्ताप्राप्तीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या डावपेचांवर तीक्ष्ण भाष्य करते. 25 नोव्हेंबर 2019 रोजी दैनिक पुण्यनगरीमध्ये प्रकाशित झालेली ही वात्रटिका, राजकीय क्षेत्रातील कट-कारस्थाने आणि सत्तेच्या खेळातील अनैतिक पद्धतींवर थेट प्रहार करते. खाली या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण केले आहे:

 --- ### **वात्रटिकेचा विषय आणि संदर्भ**

 वात्रटिका ‘कोंडा-कोंडी’ हे शीर्षक स्वतःच सत्तेच्या खेळातील गोंधळ आणि कट-कारस्थानांचे प्रतीक आहे. 2019 च्या संदर्भात, ही वात्रटिका विशेषतः महाराष्ट्रातील राजकीय अस्थिरतेच्या काळाशी निगडीत असण्याची शक्यता आहे, जेव्हा 2019 च्या विधानसभा निवडणुकीनंतर सत्तास्थापनेसाठी मोठ्या प्रमाणावर राजकीय डावपेच, पक्षांतर आणि गटबाजी झाली होती. या काळात ‘हॉटेल राजकारण’ (नेत्यांना हॉटेल्समध्ये कोंडून ठेवणे) हा शब्दप्रयोग प्रचलित झाला होता, ज्याचा थेट उल्लेख या वात्रटिकेत आहे. वात्रटिका सत्तेच्या लालसेपोटी नैतिकतेचा त्याग आणि अनैतिक मार्गांचा अवलंब यावर प्रकाश टाकते.

 --- ### **वात्रटिकेची रचना आणि शैली**

 1. **रचना**: 

वात्रटिका चार कडव्यांमध्ये विभागली आहे, प्रत्येक कडवे चार ओळींचे आहे. प्रत्येक कडव्यातील शेवटच्या दोन ओळींमध्ये यमक (rhyme) आहे, ज्यामुळे वाचनात लयबद्धता येते. ‘कोंडा-कोंडी’, ‘रंडी’, ‘फुटत नाही’, ‘भेटत नाही’ असे शब्द यमक आणि अर्थ यांचा सुंदर मेळ साधतात. 

2. **भाषा**: भाषा साधी, परंतु तीक्ष्ण आणि व्यंगात्मक आहे. ‘कोंडाकोंडी’, ‘हॉटेल’, ‘छक्के-पंजे’ यांसारखे शब्द सामान्य माणसाला परिचित असतात, ज्यामुळे ही वात्रटिका सर्वसामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. ‘खेळीच रंडी असते’ यासारखे शब्दप्रयोग कठोर टीका करतात, जे काव्याच्या प्रभावाला अधिक तीव्र करतात. 

3. **प्रतीके आणि अलंकार**: - **कोंडा-कोंडी**: हे शीर्षकच एक प्रतीक आहे, जे राजकीय गोंधळ आणि सत्तेसाठीच्या कट-कारस्थानांचे द्योतक आहे. - **हॉटेल**: राजकीय पक्षांतर रोखण्यासाठी नेत्यांना हॉटेल्समध्ये ठेवण्याच्या प्रथेचा उपरोधिक उल्लेख. - **छक्के-पंजे**: अनैतिक डावपेचांचे प्रतीक, जे सत्ताप्राप्तीच्या खेळात वापरले जातात. - **रंडी**: हा शब्द नैतिकतेच्या अधःपतनाचे तीव्र प्रतीक आहे, ज्यामुळे वाचकाला राजकीय खेळातील नीचपणा जाणवतो.

 --- ### **वात्रटिकेचा मूळ अर्थ आणि संदेश** 

1. **सत्तेची लालसा आणि अनैतिकता**: 

पहिल्या कडव्यात, “सत्ता हवी असेल तर, वाट्टेल ते मार्ग धुंडले जातात” या ओळी सत्तेच्या लालसेपोटी कोणत्याही थराला जाण्याची मानसिकता दर्शवतात. ‘निष्ठेचे पुतळे’ हा वाक्प्रचार उपरोधिक आहे, कारण जे नेते स्वतःला निष्ठावान म्हणवतात, त्यांनाच हॉटेल्समध्ये कोंडले जाते, ज्यामुळे त्यांची निष्ठा किती खोटी आहे हे उघड होते. 

2. **राजकीय खेळ आणि कट-कारस्थाने**: दुसऱ्या कडव्यात, “आपल्याबरोबर विरोधकांची जाहीर कोंडाकोंडी असते” ही ओळ राजकीय डावपेचांचा उघडपणे उल्लेख करते. येथे ‘कोंडाकोंडी’ हा शब्द शतरंजमधील खेळाप्रमाणे राजकीय रणनीती दर्शवतो. पण याच वेळी, “नैतिकता सोडून खेळली जाते, ती खेळीच रंडी असते” या ओळींमधून लेखक राजकीय खेळातील नीचपणावर बोट ठेवतात. 

3. **सत्तेची कोंडी**: तिसरे आणि चौथे कडवे सत्ताप्राप्तीच्या प्रक्रियेची जटिलता आणि अनैतिकता यावर प्रकाश टाकतात. “सगळी कोंडी केल्याशिवाय सत्तेची कोंडी फुटत नाही” या ओळीतून सत्तेच्या खेळात सर्व प्रकारचे डावपेच आणि कट-कारस्थाने करावे लागतात, हे स्पष्ट होते. ‘छक्के-पंजे’ हा शब्द अनैतिक आणि फसव्या मार्गांचे प्रतीक आहे. --- ### **वात्रटिकेची सामाजिक आणि राजकीय

 प्रासंगिकता** 

1. **2019 चा संदर्भ**: 2019 मध्ये महाराष्ट्रात विधानसभा निवडणुकीनंतर सत्तास्थापनेसाठी मोठ्या प्रमाणावर राजकीय अस्थिरता होती. शिवसेना, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस यांनी मिळून महाविकास आघाडी स्थापन केली, तर भाजप आणि त्यांच्या मित्रपक्षांमध्येही सत्तेची कोंडी झाली होती. या काळात ‘हॉटेल राजकारण’ आणि पक्षांतराच्या घटना वारंवार चर्चेत होत्या. ही वात्रटिका या सर्व घटनांचे प्रतिबिंब आहे. 

2. **सामान्य माणसाची निराशा**: वात्रटिका सामान्य माणसाच्या दृष्टिकोनातून राजकीय नेत्यांच्या अनैतिक वर्तनावर टीका करते. ‘नैतिकता सोडून’ आणि ‘खेळीच रंडी असते’ यांसारखे शब्द सामान्य माणसाच्या राजकारणाविषयीच्या तिरस्कार आणि निराशेला व्यक्त करतात. 

3. **सत्तेच्या खेळाचे सार्वकालिक स्वरूप**: ही वात्रटिका केवळ 2019 च्या संदर्भापुरती मर्यादित नसून, सत्तेच्या खेळातील अनैतिकता आणि कट-कारस्थाने यांचे सार्वकालिक स्वरूप दर्शवते. आजही अनेक देशांमध्ये आणि राज्यांमध्ये सत्ताप्राप्तीसाठी अशाच पद्धती वापरल्या जातात.

 --- ### **वात्रटिकेची सौंदर्यशास्त्रीय वैशिष्ट्ये** 

1. **उपरोध आणि व्यंग**: वात्रटिकेची ताकद तिच्या उपरोधिक आणि व्यंगात्मक शैलीत आहे. ‘निष्ठेचे पुतळे’ आणि ‘खेळीच रंडी’ यांसारखे शब्दप्रयोग तीक्ष्ण टीका करतात, पण त्याच वेळी वाचकाला हसवतात आणि विचार करायला भाग पाडतात. 

2. **लयबद्धता**: यमक आणि लयबद्ध रचना यामुळे वात्रटिका वाचताना आणि ऐकताना प्रभावी ठरते. ही लयबद्धता वात्रटिकेला गेय स्वरूप देते, ज्यामुळे ती लक्षात राहते. 

3. **सामान्य माणसाशी जोड**: सूर्यकांत डोळसे यांनी साध्या भाषेत आणि सामान्य माणसाला परिचित असलेल्या प्रतीकांचा वापर केला आहे, ज्यामुळे ही वात्रटिका सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचते.

 --- ### **वात्रटिकेचे मर्यादित आणि व्यापक परिणाम** 

1. **मर्यादित परिणाम**: वात्रटिका 2019 च्या विशिष्ट राजकीय संदर्भाशी निगडीत आहे, त्यामुळे तिचा प्रभाव त्या काळातील वाचकांवर जास्त होता. आजच्या काळात तिचा संदर्भ समजण्यासाठी त्या काळातील राजकीय परिस्थितीची माहिती आवश्यक आहे. 

2. **व्यापक परिणाम**: सत्तेच्या खेळातील अनैतिकता आणि कट-कारस्थाने यांचे चित्रण सार्वकालिक आहे. त्यामुळे ही वात्रटिका आजही राजकीय व्यवस्थेतील अनैतिकतेवर भाष्य करणारी ठरते. ती सामान्य माणसाला राजकारणातील खोटेपणा आणि नीचपणा यांच्याविषयी जागरूक करते. 

--- ### **निष्कर्ष** 

सूर्यकांत डोळसे यांची ‘कोंडा-कोंडी’ ही वात्रटिका राजकीय व्यवस्थेतील सत्तालालसा, अनैतिकता आणि कट-कारस्थानांवर तीक्ष्ण प्रहार करते. तिची साधी पण प्रभावी भाषा, उपरोधिक शैली आणि लयबद्ध रचना यामुळे ती वाचकांच्या मनात ठसते. 2019 च्या महाराष्ट्रातील राजकीय अस्थिरतेच्या संदर्भात लिहिलेली ही वात्रटिका, सत्तेच्या खेळातील नीचपणाचे सार्वकालिक स्वरूप उघड करते. सामान्य माणसाच्या दृष्टिकोनातून राजकारणावरील ही टीका वाचकांना हसवते, विचार करायला भाग पाडते आणि राजकीय व्यवस्थेतील खोटेपणावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करते.

संदर्भ:

1....चिमटा-5636...दैनिक पुण्यनगरी

    25नोव्हेंबर2019

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश).

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील “ग्रोकायन” आणि “दैनिक वात्रटिका” संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती https://suryakantdolase.blogspot.com

----------------------------------

विशेष सूचना -

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

23जुलै 2025