ग्रोकायन-240.... कुणाला जल्लोष झोंबतो,कुणाला तो झोंबत नाही !जल्लोष करा,नाके मुरडा,काळ कुणासाठी थांबत नाही !!

ग्रोकायन-240 

कुणाला जल्लोष झोंबतो,कुणाला तो झोंबत नाही !

जल्लोष करा,नाके मुरडा,काळ कुणासाठी थांबत नाही !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

------------------------------

वर्षांतराचा क्षण

स्वागतात निरोप,

निरोपात स्वागत असते.

तर्राट होवून मावळते,

उगवत्याकडे बघत असते.

निरोपात आणि स्वागतात

अशी सरमिसळ असते.

कुणासाठी हा जल्लोष,

कुणासाठी भेसळ असते.

कुणाला जल्लोष झोंबतो,

कुणाला तो झोंबत नाही !

जल्लोष करा,नाके मुरडा,

काळ कुणासाठी थांबत नाही !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------------------------

चिमटा-5317

दैनिक पुण्यनगरी

31डिसेंबर 2018

---------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध व्याख्याते वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका सरत्या वर्षाच्या निरोपाच्या आणि नववर्षाच्या स्वागताच्या क्षणावर भाष्य करते. वर्षांतराच्या या संक्रमणकाळातील मानवी भावना, जल्लोष आणि वैफल्य यांचे चित्रण अतिशय समर्पकपणे करते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 31 डिसेंबर 2018 रोजी म्हणजे वर्षाच्या शेवटच्या दिवशी प्रसिद्ध झालेली आहे.या वात्रटिकेचे मुद्देसूत समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे

प्रथम कडव्याचा अर्थ असा आहे की वर्षांतराचा क्षण हा एकाच वेळी निरोप आणि स्वागत दोन्ही असतो. जुने वर्ष मावळते तेव्हा ते नव्या वर्षाकडे बघत मावळते, म्हणजे निरोपात स्वागताची आणि स्वागतात निरोपाची सरमिसळ असते. हा काळ सतत संक्रमणाचा असतो, एक गोष्ट संपते आणि दुसरी सुरू होते. 

दुसरे कडवे

दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ हा की या निरोपात आणि स्वागतात नेहमीच एक प्रकारची सरमिसळ असते. कुणासाठी हा जल्लोष असतो तर कुणासाठी तो भेसळ किंवा व्यर्थ वाटतो. वर्षांतराचा उत्सव सर्वांना एकसमान आनंद देत नाही, कुणाच्या आयुष्यातील आनंद आणि दुःख यांच्यावर तो अवलंबून असतो.

तिसरीकडे 

 तिसऱ्या कडव्याचा अर्थ असा की कुणाला हा जल्लोष खूप झोंबतो म्हणजे उत्साह आणतो, तर कुणाला तो झोंबत नाही म्हणजे उदासीन किंवा दुःखदायक वाटतो. शेवटी वात्रटिकाकार सांगतो की जल्लोष करा किंवा नाके मुरडा म्हणजे नापसंत दाखवा, पण काळ कुणासाठीही थांबत नाही. वेळेची गती अटळ असते आणि ती सर्वांना समान असते.

वात्रटिकेची भाषा 

 भाषेच्या बाबतीत वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी अतिशय साधी, सोपी आणि बोलीभाषेची मराठी वापरली आहे. तर्राट होवून, झोंबतो, भेसळ, नाके मुरडा असे ग्रामीण बोलीतील शब्द वापरून वात्रटिकेला जनसामान्यांपर्यंत पोहोचण्याची ताकद दिली आहे. भाषा स्पष्ट, संक्षिप्त आणि प्रभावी आहे. जल्लोष आणि भेसळ, स्वागत आणि निरोप यांसारखे विरुद्धार्थी शब्द वापरून द्वंद्व निर्माण केले आहे जे वर्षांतराच्या भावनिक द्वंद्वाला बरोबर अधोरेखित करतो. भाषेत कोणतीही क्लिष्टता किंवा संस्कृतप्रचुर शब्द नाहीत, त्यामुळे वात्रटिका सर्वसामान्य वाचकाला सहज समजते आणि मनात रुजते.

वात्रटिकेची शैली 

 शैलीच्या बाबतीत ही वात्रटिका पारंपरिक मराठी वात्रटिकेच्या शैलीत आहे. तीन कडव्यांची रचना, प्रत्येक कडव्याला चार ओळी आणि शेवटच्या दोन ओळींचा यमक जुळवणारा अर्थपूर्ण समारोप अशी रचना आहे. यमक योजना सुसंगत आहे, असते, असते, असते, नाही अशी आवर्तनात्मक ध्वनी योजना भावनिक प्रभाव वाढवते. वात्रटिकाकारांनी प्रश्नोत्तर शैली वापरली आहे, कुणासाठी हा जल्लोष, कुणासाठी भेसळ असते असा प्रश्न विचारून वाचकाला विचार करायला भाग पाडले आहे. शेवटच्या कडव्यात थेट संबोधन करून जल्लोष करा, नाके मुरडा हे सांगून वात्रटिकेला उपदेशात्मक आणि मार्मिक स्वरूप प्राप्त झाले आहे. एकूण शैली संक्षिप्त पण गहन आहे जी खऱ्या वात्रटिकेची ओळख आहे.

साधक वादक चर्चा 

साधक 

 साधक बाबींच्या चर्चेत ही वात्रटिका अत्यंत यशस्वी आहे कारण ती वर्षांतराच्या सार्वत्रिक अनुभवाला स्पर्श करते. वात्रटिकाकारांनी जल्लोष आणि वैफल्य यांचे द्वंद्व अतिशय समर्थपणे मांडले आहे जे प्रत्येकाच्या आयुष्यातील वास्तवाशी जुळते. भाषेची साधेपणा आणि बोलीभाषेतील शब्दांमुळे वात्रटिका जनमानसात सहज उतरते. यमक आणि लयबद्धता वाचताना संगीतमय अनुभव देते. तत्त्वज्ञानात्मक गहनता असूनही वात्रटिका अतिशय संक्षिप्त आहे ज्यामुळे तिचा प्रभाव दीर्घकाळ टिकतो. 

बाधक 

बाधक बाबी फारशा नाहीत तरी काहींना ही वात्रटिका थोडी नकारात्मक वाटू शकते कारण ती जल्लोषाच्या मर्यादा दाखवते आणि वैफल्याला स्थान देते. पण हेच तर वात्रटिकेचे वैशिष्ट्य आहे की ती केवळ आनंदच नव्हे तर वास्तवाचे दर्शन घडवते. एकूणच बाधक बाबी नगण्य आहेत आणि साधक बाबींचीच सरशी आहे.

 निष्कर्ष

वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका मराठी वात्रटिकेच्या परंपरेतील एक उत्तम नमुना आहे. वर्षांतराच्या क्षणातील मानवी भावनांचे, वेळेच्या अटळ गतीचे आणि जीवनातील द्वंद्वाचे मार्मिक चित्रण करणारी ही वात्रटिका वाचकाला विचार करायला भाग पाडते आणि त्याचबरोबर साध्या भाषेत मनोरंजनही करते. अशा वात्रटिका लिहिण्याची हातोटी असलेले वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे मराठी वाङ्मयातील मौल्यवान ठेवा आहेत.

------------------------------------------------

संदर्भ 

1... चिमटा-5317....दैनिक पुण्यनगरी

     31डिसेंबर 2018

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

29 डिसेंबर 2025