ग्रोकायन-254
तापलेल्या तव्यावरती,स्वार्थाच्या पोळ्या भाजलेल्या.
माहिती अधिकारावर जगणाऱ्या, शहरोशहरी टोळ्या माजलेल्या.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
--------------------------
तेरी भी चूप...
तापलेल्या तव्यावरती,
स्वार्थाच्या पोळ्या भाजलेल्या.
माहिती अधिकारावर जगणाऱ्या,
शहरोशहरी टोळ्या माजलेल्या.
माहितीचा अधिकार असा,
लुटारूंसाठी वरदान आहे !
बोलणार तरी कोण ?
आपल्याच खाली घाण आहे !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
-------------------------------
चिमटा । दैनिक पुण्यनगरी
9 फेब्रुवारी 2006
---------------------------------
माहिती अधिकाराचा दुरुपयोग करून
कर्मचाऱ्यांना ब्लॅकमेल करणाऱ्या स्वार्थी वृत्ती वरती
भाष्य करणारी ही वात्रटिका. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची रचना असून, ती माहिती अधिकार कायद्याच्या दुरुपयोगावर भाष्य करते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 9 फेब्रुवारी 2006 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. म्हणजे भारतात माहितीचा अधिकार कायदा लागू होऊन काही महिन्यानंतरच सदरील वात्रटिका लिहिली गेलेली आहे. सदरील वात्रटिकेचे सविस्तर कमिशन करण्यापूर्वी भारतातील माहिती अधिकार कायद्याचा थोडासा परामर्श घेणे महत्त्वाचे वाटते. ज्यामुळे या वात्रटिकेचे महत्त्व आपल्या लक्षात येऊ शकते.
माहिती अधिकाराचा कायदा
भारतात माहितीचा अधिकार (Right to Information) प्रथम १२ ऑक्टोबर २००५रोजी लागू झाला. माहितीचा अधिकार अधिनियम, २००५ (RTI Act, 2005) हा संसदेने १५ जून २००५ रोजी मंजूर केला आणि राष्ट्रपतींच्या मंजुरीनंतर तो अधिकृतपणे पारित झाला. कायद्यातील तरतुदीनुसार, तो पारित झाल्यापासून १२० दिवसांनी (म्हणजे १५ जून २००५ पासून १२० व्या दिवशी) पूर्णपणे अंमलात आला, जे १२ ऑक्टोबर २००५ हे तारीख आहे. (काही तरतुदी जसे की सार्वजनिक प्राधिकरणांच्या जबाबदाऱ्या ताबडतोब लागू झाल्या, पण मुख्य अंमलबजावणी १२ ऑक्टोबरपासून झाली.) हा कायदा जम्मू-काश्मीर वगळता संपूर्ण भारतात लागू झाला (नंतर २०१९ मध्ये जम्मू-काश्मीरमध्येही लागू झाला). त्यापूर्वी काही राज्यांमध्ये स्थानिक कायदे होते (उदा. महाराष्ट्रात २००२ पासून), पण राष्ट्रीय स्तरावर प्रथम केंद्रीय RTI कायदा १२ ऑक्टोबर २००५ रोजीच लागू झाला. हे तारीख RTI च्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे, ज्यामुळे नागरिकांना सरकारी माहिती मागण्याचा कायदेशीर अधिकार मिळाला आणि पारदर्शकतेची सुरुवात झाली.
सदरील वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे केलेले आहे
तेरी भी चूप...ही वात्रटिका दोन कडव्यांमध्ये विभागली गेली आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
प्रथम कडव्याचा अर्थ असा आहे की, तापलेल्या तव्यावर स्वार्थाच्या पोळ्या भाजल्या जातात, म्हणजे गरमागरम वातावरणात स्वार्थी लोक आपल्या फायद्यासाठी कारवाया करतात. माहिती अधिकारावर जगणाऱ्या म्हणजे या कायद्याचा दुरुपयोग करून उदरनिर्वाह करणाऱ्या आणि शहरोशहरी टोळ्या माजलेल्या म्हणजे शहरांमध्ये अशा टोळ्या वाढल्या आहेत ज्या या कायद्याचा गैरवापर करतात. हे कडवे स्वार्थी प्रवृत्तीच्या वाढीचे वर्णन करते आणि माहिती अधिकाराचा दुरुपयोग करणाऱ्या गटांना लक्ष्य करते.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ असा आहे की, माहितीचा अधिकार हा लुटारूंसाठी वरदान आहे, म्हणजे तो चोरट्या आणि स्वार्थी लोकांसाठी फायद्याचा ठरतो. बोलणार तरी कोण म्हणजे कोण बोलणार याबद्दल, कारण आपल्याच खाली घाण आहे म्हणजे स्वतःच्या पायाखालील माती ओली आहे किंवा स्वतः दोषी असल्याने कोणीही बोलत नाही. हे कडवे समाजातील मौन आणि स्वार्थीपणाच्या मुळाशी असलेल्या भ्रष्टाचाराचे चित्रण करते.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेतील भाषा सरळ आणि प्रखर आहे. वात्रटिकाकाराने मराठी भाषेचा वापर करून सामान्य जनतेच्या बोलण्यातील शब्द वापरले आहेत, जसे की तापलेल्या तव्यावरती किंवा स्वार्थाच्या पोळ्या भाजलेल्या. हे रूपकात्मक शब्द दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे घेऊन वात्रटिकेला अधिक प्रभावी बनवतात. भाषेत व्यंग्य आणि उपहासाची छटा आहे, ज्यात लुटारूंसाठी वरदान आहे असे म्हणून कायद्याच्या दुरुपयोगावर थेट हल्ला केला आहे. शब्दांची निवड तीक्ष्ण असून, शहरोशहरी टोळ्या माजलेल्या सारखे वाक्य सामाजिक वास्तव दाखवते. भाषा साधी असल्याने ती सर्वसामान्य वाचकांना समजते, पण त्यात काव्याचा ओघ कायम आहे. मात्र, काही ठिकाणी भाषा थोडी सामान्य वाटते, ज्यात अधिक काव्यात्मकता आणता आली असती.
वात्रटिकेची शैली
वात्रटिकेची शैली व्यंग्यात्मक आणि टीकात्मक आहे. वात्रटिकाकाराने लहान कडव्यांमध्ये मोठा मुद्दा मांडला असून, प्रत्येक ओळ थेट हृदयाला भिडते. शैलीत रूपके आणि अलंकारांचा वापर आहे, जसे की तव्यावर पोळ्या भाजणे हे स्वार्थाच्या कारवायांचे प्रतीक आहे. ही शैली पारंपरिक वात्रटिकेची आहे, ज्यात सामाजिक दोषांवर हास्य आणि व्यंग्याने प्रहार केला जातो. ओळींची लय आणि यमक कायम असून, तेरी भी चूप सारखे शीर्षक हिंदी प्रभाव दाखवते, जे वात्रटिकेला अधिक लोकप्रिय बनवते. शैली संक्षिप्त असल्याने ती प्रभावी आहे, पण काही ठिकाणी अधिक विस्तार हवा असतो जेणेकरून मुद्दा अधिक गहन होईल.
साधक बाधक चर्चा
वात्रटिकेचे साधक म्हणजे तिची सामाजिक प्रासंगिकता, कारण २००६ मध्ये माहिती अधिकार कायदा नवीन असताना त्याच्या दुरुपयोगावर भाष्य करणे धाडसी आहे. वात्रटिकाकाराने ब्लॅकमेलिंग सारख्या मुद्द्याला स्पर्श केल्याने ती वाचकांना विचार करायला भाग पाडते. भाषा आणि शैलीतील व्यंग्य तिला मनोरंजक बनवते. बाधक म्हणजे ती फार सामान्यीकृत आहे, ज्यात विशिष्ट उदाहरणे नसल्याने काही वाचकांना ती अमूर्त वाटू शकते. दुसरे म्हणजे, केवळ नकारात्मक बाजू दाखवल्याने कायद्याच्या सकारात्मक पैलूंची चर्चा होत नाही, जे एकांगी दृष्टिकोन दाखवते. तरीही, साधक जास्त असल्याने ती प्रभावी ठरते.
निष्कर्ष
ही वात्रटिका माहिती अधिकाराच्या दुरुपयोगावर तीक्ष्ण भाष्य करते आणि वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी सामाजिक दोष उघड करण्यात यशस्वी झाले आहेत. तिची भाषा आणि शैली व्यंग्यात्मक असल्याने ती कालबाह्य न होता आजही प्रासंगिक आहे.
---------------------------------
संदर्भ
1... चिमटा । दैनिक पुण्यनगरी
9 फेब्रुवारी 2006
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
18 जानेवारी 2025
No comments:
Post a Comment