ग्रोकायन-289.....मागणी तसा पुरवठा,ही बाबांच्या अवतारांची कहाणी आहे ! चमत्कारवेडी जनता,नको तेवढी दीडशहाणी आहे !!

ग्रोकायन-289

-------------------

मागणी तसा पुरवठा,

ही बाबांच्या अवतारांची कहाणी आहे ! 

चमत्कारवेडी जनता,

नको तेवढी दीडशहाणी आहे !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-----------------------------

अवतारांची कहाणी

गोड बाबा, फरशी बाबा, 

ज्यूस बाबा, सिगारेट बाबा, 

कसला कसला बाबा आहे?

एक बाबा विसरला जाईपर्यंत,

दुसरा बाबा उभा आहे.

मागणी तसा पुरवठा,

ही बाबांच्या अवतारांची कहाणी आहे ! 

चमत्कारवेडी जनता,

नको तेवढी दीडशहाणी आहे !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

--------------------------------

चिमटा-४३०६

दैनिक पुण्यनगरी

९मार्च २०१६

---------------------------

भारतीय समाजात सतत कोणत्या ना कोणत्या नावाबाबूवाच्या अवताराची न संपणारी घटना सुरू असते. या भोंदू बाबांकडून भक्तांची लूट केली जाते त्यांना लुबाडले जाते त्यांचे शोषण केले जाते, मला बघतोच कारणीभूत आहेत हे सांगून भोंदू बाबांच्या अवतार कहाणी वरतीभाष्य करणारी ही वात्रटिका.

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिका आभार व्याख्यातील सूर्यकांत डोळसे यांची अवतारांची कहाणीही वाटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका 9 मार्च 2016 रोजी प्रसिद्ध झालेली 

या वात्रटिकेचे मुद्देसूद सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे करून दिलेले आहे. 

वात्रटिकेच्या संदर्भात विविध नावाने प्रसिद्ध असलेल्या भोंदू बाबांचा आढावा 

भारतीय समाजात चमत्कारिक किंवा विचित्र नावांनी ओळखले जाणारे भोंदू बाबा किंवा बुवा सतत चर्चेत राहतात. ही नावे बहुतेकदा त्यांच्या कथित चमत्कार किंवा प्रसादाशी जोडलेली असतात ज्यामुळे लोक आकर्षित होतात परंतु अनेकदा हे फसवणुकीचे साधन ठरते. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकेत उल्लेखित गोड बाबा फरशी बाबा, ज्यूस बाबा, सिगारेट बाबा यांसारखे प्रकार खूप सामान्य आहेत जे जनतेच्या अंधश्रद्धेचा फायदा घेतात. फरशी बाबा म्हणजे पत्थर किंवा फरशीशी संबंधित बाबा. उदाहरणार्थ पत्थर वाले बाबा किंवा फरशी बाबा ज्यांना लोक देव बापा म्हणतात. हे बाबा आजार बरे करण्यासाठी रुग्णाच्या डोक्यावर पत्थर ठेवतात आणि चमत्कार दाखवतात असे दावा करतात. अशा प्रकारचे बाबा उत्तर भारतात विशेषतः लोकप्रिय असतात आणि लोक त्यांच्याकडे मोठ्या संख्येने जातात परंतु हे बहुतेकदा फसवे ठरतात. सिगारेट बाबा म्हणजे सिगारेट किंवा तंबाखूशी संबंधित बाबा. उत्तर प्रदेशातील लखनऊ किंवा बुलंदशहर भागात सिगारेट चढवल्याने मन्नत पूर्ण होतात अशी मान्यता असलेले मंदिर आणि बाबा प्रसिद्ध आहेत. सिगारेट प्रसाद म्हणून चढवली जाते आणि लोकांना विश्वास आहे की याने इच्छा पूर्ण होतात. हे पूर्णपणे व्यंगात्मक आणि विचित्र आहे कारण धार्मिक स्थळावर तंबाखूचा वापर सामान्यतः निषिद्ध असतो. ज्यूस बाबा हा प्रकार फळांच्या रस किंवा ज्यूस देऊन आजार बरे करणारा किंवा आरोग्याचे चमत्कार दाखवणारा बाबा. असा प्रकार कमी प्रसिद्ध असला तरी आरोग्य आणि ज्यूस थेरपीच्या नावाने काही बाबा लोकांना फसवतात. गोड बाबा म्हणजे मिठाई किंवा गोड पदार्थ देऊन भक्तांना आकर्षित करणारा. काही बाबा प्रसाद म्हणून गोड पदार्थ वाटतात आणि त्याच्या नावाने लोकांना ओढतात. इतर चमत्कारिक नावांच्या भोंदू बाबांचे काही प्रसिद्ध उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत. निर्मल बाबा ज्यांना निर्मलजीत सिंह म्हणतात. हे टीव्हीवर चमत्कार दाखवून प्रसिद्ध झाले होते. लोकांच्या समस्या ऐकून दूरूनच बरे करतात असा दावा करतात परंतु अनेकदा फसवणूक उघडकीस आली. राधे माँ किंवा राधे मा ज्यांचे खरे नाव सुखविंदर कौर आहे. हे रंगीबेरंगी कपडे घालून नाचतात आणि भक्तांना आशीर्वाद देतात. अखिल भारतीय आखाडा परिषदेने त्यांना भोंदू म्हणून यादीत समाविष्ट केले होते. आसाराम बापू ज्यांचे खरे नाव आशुमल शिरमलानी आहे. मोठ्या प्रमाणात आश्रम आणि अनुयायी असलेले हे बाबा बलात्कार आणि फसवणुकीच्या प्रकरणात दोषी ठरले. गुरमीत राम रहीम सिंह डेरा सच्चा सौदा प्रमुख. चित्रपट बनवणे गाणी गाणे असे विविध प्रकार करणारे हे बाबा बलात्कार आणि हत्येच्या प्रकरणात आजीवन कारावास भोगत आहेत. नारायण साई आसारामचा मुलगा ज्याने वडिलांच्या मार्गाचा अवलंब केला आणि अशाच प्रकारच्या प्रकरणात अडकला. रामपाल किंवा संत रामपाल ज्यांनी स्वतःला कबीरचा अवतार म्हटले आणि मोठ्या प्रमाणात अनुयायी गोळा केले. हिंसक घटना आणि फसवणुकीसाठी ओळखले जातात. इच्छाधारी भीमनंद किंवा इच्छाधारी विश्वानंद ज्यांनी सेक्स स्कॅंडलमध्ये नाव कमावले. ओम बाबा किंवा ओम नमः शिवाय बाबा असे विचित्र नाव असलेले बाबा ज्यांची यादी आखाडा परिषदेने काढली होती. अलीकडील उदाहरण म्हणजे भोले बाबा किंवा नारायण साकार ज्यांच्यामुळे हातरस स्टॅम्पेड झाले आणि आता आखाडा परिषद त्यांना भोंदू म्हणून ब्लॅकलिस्ट करण्याची प्रक्रिया करत आहे. हे सर्व उदाहरणे दाखवतात की चमत्कारिक नावे आणि विचित्र चमत्कारांच्या दाव्यांमुळे लोक फसतात. मागणी तशी पुरवठा या तत्त्वाने असे बाबा सतत निर्माण होत राहतात कारण चमत्कारवेडी जनता त्यांना संधी देते. वात्रटिकेत सांगितल्याप्रमाणे एक बाबा विसरला जाईपर्यंत दुसरा उभा राहतो. अशा भोंदू बाबांपासून सावध राहणे आणि तर्काने विचार करणे गरजेचे आहे.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ

पहिले कडवे 

गोड बाबा फरशी बाबा ज्यूस बाबा सिगारेट बाबा कसला कसला बाबा आहे. या ओळींमध्ये समाजात वेगवेगळ्या प्रकारचे भोंदू बाबा निर्माण होत असल्याचे दाखवले आहे. गोड बाबा म्हणजे साखर किंवा मिठाई देऊन लोकांना आकर्षित करणारा बाबा. फरशी बाबा म्हणजे पत्थर किंवा फरशीशी संबंधित बाबा. उदाहरणार्थ पत्थर वाले बाबा किंवा फरशी बाबा ज्यांना लोक देव बापा म्हणतात.. ज्यूस बाबा म्हणजे फळांचा रस किंवा आरोग्याच्या नावाने चमत्कार दाखवणारा तर सिगारेट बाबा म्हणजे धूम्रपान किंवा व्यसनाच्या विरोधात न बोलता उलट ते करणारा किंवा त्याला प्रोत्साहन देणारा असा प्रकार. कसला कसला बाबा आहे हा प्रश्न व्यंगात्मक आहे ज्यामुळे बाबांच्या विविध आणि विचित्र प्रकारांची उपहासात्मक यादी निर्माण होते. एक बाबा विसरला जाईपर्यंत दुसरा बाबा उभा आहे. या ओळी समाजातील एका भोंदू बाबाची लोकप्रियता संपत नाही तोपर्यंत दुसरा नवीन बाबा तयार होत असल्याचे सांगतात. एका फसवणुकीचा खेळ संपेपर्यंत दुसरा नवीन खेळ सुरू होतो अशी सतत चालू असणारी प्रक्रिया दाखवली आहे. 

दुसरे कडवे 

मागणी तसा पुरवठा ही बाबांच्या अवतारांची कहाणी आहे. येथे अर्थशास्त्रातील मूलभूत तत्त्वाचा व्यंगात्मक वापर केला आहे. लोकांना चमत्कार हवे असतात भक्तीच्या नावाखाली फसवणूक होऊ देतात म्हणून अशा बाबांचा पुरवठा सतत वाढत राहतो. मागणी जशी तसा पुरवठा अशी ही अवतारांची कहाणी चालू राहते. चमत्कारवेडी जनता नको तेवढी दीडशहाणी आहे. शेवटच्या कडव्यात जनतेला चमत्कारांचा वेड लागलेले आहे असे म्हटले आहे. नको तेवढी दीडशहाणी म्हणजे आवश्यकतेपेक्षा जास्त मूर्ख किंवा भोळसट असल्याचे व्यंग केले आहे. जनता स्वतःच अंधश्रद्धाळू आणि चमत्कारांच्या मागे धावते म्हणून भोंदू बाबांना संधी मिळते असे सूचित केले आहे. भाषेवर समीक्षण. 

वात्रटिकेची भाषा 

वात्रटिकेची भाषा सरळ साधी बोलचालीची आणि ग्रामीण भागातील सामान्य माणसाच्या तोंडी असलेल्या शब्दांचा वापर करणारी आहे. गोड बाबा फरशी बाबा ज्यूस बाबा सिगारेट बाबा असे शब्द नवीन संयोजनाने तयार केले आहेत जे वाचकाच्या मनात त्वरित चित्र उभे करतात. दीडशहाणी हा शब्द मराठीत नेहमीच्या वापरातील असून तो उपहास वाढवतो. नको तेवढी हा शब्द अतिशयोक्ती दाखवतो. एकंदर भाषा काटेरी परंतु सोपी आहे ज्यामुळे वात्रटिका सामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. काही ठिकाणी शब्दांची पुनरावृत्ती आणि प्रश्नाकार रूप यामुळे बोलण्याचा लयबद्ध प्रभाव निर्माण होतो. 

वात्रटिकेची शैली 

वात्रटिकेची शैली पूर्णपणे व्यंगात्मक आणि उपहासात्मक आहे. छोट्या छोट्या ओळींमध्ये मुद्दा मांडणे हे या वात्रटिकेचे वैशिष्ट्य आहे. प्रश्न विचारून वाचकाला विचार करायला भाग पाडणे आणि नंतर स्वतःच उत्तर देणे ही पद्धत प्रभावी ठरते. प्रत्येक ओळ स्वतंत्रपणे वाचली तरी अर्थ लक्षात येतो आणि संपूर्ण वात्रटिका एकत्र वाचली तर एक सलग व्यंगात्मक कथा उभी राहते. चिमटा ही संकल्पना छोट्या टोचक्या लिहिण्याची असल्याने प्रत्येक ओळ टोचणारी आणि विचार करायला लावणारी आहे. शैली थेट आणि आक्रमक आहे ज्यामुळे वात्रटिका वाचकाच्या मनावर त्वरित परिणाम करते. 

साधक बाधक चर्चा

 साधक बाजू म्हणजे वात्रटिका अत्यंत संक्षिप्त असूनही समाजातील एक मोठा प्रश्न मांडते. भोंदू बाबांच्या अवतारांची साखळी आणि त्यामागची जनतेची अंधश्रद्धा यांचा थेट संबंध दाखवला आहे. भाषा आणि शब्द यांची निवड अत्यंत प्रभावी असल्याने वाचकाला हसवत हसवत विचार करायला भाग पाडते. ग्रामीण भागातील वाचकांना ही वात्रटिका जवळची वाटते कारण त्यात वापरलेले शब्द आणि संदर्भ त्यांच्या दैनंदिन जीवनाशी जोडलेले आहेत. व्यंगाची तीव्रता योग्य प्रमाणात आहे ज्यामुळे ती आक्रमक वाटत नाही तर उपहासात्मक राहते.

बाधक बाजू म्हणजे काही वाचकांना गोड बाबा ज्यूस बाबा असे शब्द खूप थेट आणि अपमानास्पद वाटू शकतात. विशिष्ट बाबा किंवा संप्रदायांना लक्ष्य करताना वात्रटिका सर्वसामान्य भोंदू बाबांवर बोलत असली तरी काहीजण त्याचा अर्थ वेगळा काढू शकतात. तसेच भाषा अतिशय बोलचालीची असल्याने काही विद्वान वाचकांना ती कमी साहित्यिक वाटू शकते. दीडशहाणी सारखे शब्द जनतेला थेट दोष देणारे वाटू शकतात ज्यामुळे वात्रटिकेचा उद्देश पूर्ण होण्याऐवजी काही वाद निर्माण होण्याची शक्यता आहे. 

निष्कर्ष

ही वात्रटिका समाजातील अंधश्रद्धा आणि भोंदू बाबांच्या साखळीवर प्रभावी व्यंग करते. सूर्यकांत डोळसे यांनी उपलब्ध असलेल्या मर्यादित ओळींमध्ये मुद्दा स्पष्ट आणि तीक्ष्णपणे मांडला आहे. वात्रटिकाकार म्हणून त्यांची शैली सरळ थेट आणि जनसामान्यांना समजेल अशी आहे. चमत्कारवेडी जनता आणि मागणी तसा पुरवठा हे दोन मुद्दे वात्रटिकेचे मेरुदंड आहेत जे वाचकाला विचार करायला भाग पाडतात. एकंदर ही वात्रटिका आपल्या काळातील सामाजिक वास्तवावर बोट ठेवणारी तसेच उपहासाने परिणामकारक ठरते. वात्रटिकाकाराची निर्भीडता आणि व्यंगाची धार यामुळे दहा वर्षांपूर्वी लिहिली असली तरी ती दीर्घकाळ लक्षात राहण्यासारखी आहे.

संदर्भ 

1... चिमटा-४३०६.....दैनिक पुण्यनगरी

   ९मार्च २०१६

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

दैनिक वात्रटिका

13 मार्च 2026