ग्रोकायन-312
........................
पाठ्यपुस्तकाच्या पानावरची
प्रतिज्ञा कुणाला ठावी आहे?
तोपर्यंत जात नष्ट होणार नाही,
जोपर्यंत जात हवी आहे !
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
-----------------------------
जातीय फॉरकास्ट
प्रत्येकाच्या जातीचा कोष
सुरक्षित आणि तलम आहे.
शाळा सोडल्याच्या दाखल्यावर तर
आता पोटजातीचाही कॉलम आहे.
पाठ्यपुस्तकाच्या पानावरची
प्रतिज्ञा कुणाला ठावी आहे?
तोपर्यंत जात नष्ट होणार नाही,
जोपर्यंत जात हवी आहे !
-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
------------------------
फेरफटका-6113
दै.झुंजार नेता
7जानेवारी2017
-------------------------
आजची वात्रटिका जातीय फॉरकास्ट या शीर्षकाखाली सादर केलेली वात्रटिका मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिका आकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांनी लिहिलेलीआहे. सदरील वात्रटिका दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 7 जानेवारी 2017 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. ही वात्रटिका जातीय वास्तवावर भाष्य करणारी आहे. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
प्रत्येकाच्या जातीचा कोष सुरक्षित आणि तलम आहे. शाळा सोडल्याच्या दाखल्यावर तर आता पोटजातीचाही कॉलम आहे. या कडव्यात कवी सांगतात की प्रत्येक व्यक्तीच्या जातीचा कोष म्हणजे जातीची ओळख अत्यंत सुरक्षित आणि नाजूक स्वरूपात जपली जाते. शाळेत प्रवेश घेताना किंवा शाळा सोडताना दिल्या जाणाऱ्या दाखल्यामध्ये आता जातीचा उल्लेख तर आहेच पण त्यात पोटजातीचा म्हणजे उपजातीचा कॉलम देखील जोडण्यात आला आहे. यातून वात्रटिकाकार दाखवतात की जातीय ओळख केवळ कागदोपत्री सुरक्षित ठेवली जात नाही तर ती अधिक सूक्ष्म आणि विस्तारित स्वरूपात रेकॉर्ड केली जाते. यामुळे जातीची व्याप्ती आणि विभाजन अधिक खोलवर रुजवले जाते.
दुसरे कडवे
पाठ्यपुस्तकाच्या पानावरची भारत माझा देश आहे सारे भारतीय माझे बांधव आहेत ही प्रतिज्ञा कुणाला ठावी आहे. तोपर्यंत जात नष्ट होणार नाही जोपर्यंत जात हवी आहे. या कडव्यात कवी म्हणतात की शाळेच्या पाठ्यपुस्तकात छापलेल्या राष्ट्रगीत किंवा प्रतिज्ञेच्या पानावर कोणाला तरी माहिती आहे की ती प्रतिज्ञा काय आहे. पण तरीही जात नष्ट होणार नाही कारण जोपर्यंत समाजाला किंवा व्यक्तींना जात हवी आहे तोपर्यंत ती टिकून राहील. यातून वात्रटिकाकार सूचित करतात की शैक्षणिक संस्थांमधील प्रतिज्ञा आणि मूल्ये कितीही उच्च असली तरी जातीय भावना आणि गरज यापुढे जात नष्ट होण्यास अडथळा निर्माण करतात. जात हवी असण्याची मानसिकता जिवंत राहिल्याशिवाय जात नष्ट होणार नाही.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी या वात्रटिकेत वापरलेली भाषा अतिशय सरळ सोपी आणि बोलचालची आहे. ग्रामीण भागातील मराठी भाषेच्या नैसर्गिक ओघात ही भाषा रचली गेली आहे. कोष तलम पोटजाती कॉलम प्रतिज्ञा ठावी असे शब्द वापरून कवींनी आधुनिक शैक्षणिक आणि प्रशासकीय संदर्भांना स्पर्श केला आहे. भाषा व्यंगात्मक आहे पण ती कटू व्यंग न करता हलक्या स्पर्शाने जातीय वास्तवाकडे बोट दाखवते. शब्दांची निवड नेमकी आणि अर्थपूर्ण आहे. उदाहरणार्थ तलम शब्दाने जातीच्या कोषाची नाजूकता आणि जपणूक दाखवली आहे तर पोटजातीचा कॉलम या वाक्यांशाने प्रशासकीय यंत्रणेच्या जातीय विभाजनाला स्पष्ट करते. एकूण भाषा वाचकाला सहजतेने समजते आणि त्यातून संदेश प्रभावीपणे पोहोचतो.
वात्रटिकेची शैली
या वात्रटिकेची शैली व्यंगात्मक आणि टीकात्मक आहे. कवींनी चार ओळींच्या दोन कडव्यात संपूर्ण संदेश मांडला आहे. पहिले कडवे वर्तमानातील प्रशासकीय आणि शैक्षणिक व्यवस्थेतील जातीय प्रवेश दाखवते तर दुसरे कडवे त्याचे कारण आणि भविष्यातील परिणाम सूचित करते. शैली संक्षिप्त आणि मुद्देसूद आहे. वात्रटिका ही छोट्या स्वरूपाची असल्याने शब्दांची बचत करून मोठा अर्थ मांडण्याची कला येथे दिसते. विरामचिन्हांचा वापर आणि ओळींची रचना यामुळे वाचनात लय निर्माण होते. व्यंगात्मता ही वात्रटिकेची प्रमुख शैली आहे जी वाचकाला विचार करण्यास भाग पाडते. कवींनी शैक्षणिक प्रतिष्ठान आणि सरकारी दाखल्यांचा वापर करून जातीयतेच्या खोलवर रुजलेल्या स्वरूपावर भाष्य केले आहे.
साधक बाधक चर्चा
या वात्रटिकेचे साधक म्हणजे तिची स्पष्टता आणि व्यंगात्मकता आहे. वात्रटिकाकारांनी जात नष्ट न होण्याचे कारण थेट मानसिकतेत शोधले आहे जे अनेकांना पटेल. शैक्षणिक व्यवस्थेतील जातीचा उल्लेख आणि पोटजातीचा कॉलम यासारख्या वास्तविक मुद्द्यांना स्पर्श करून वात्रटिका वर्तमान समाजातील विसंगती दाखवते. भाषा सोपी असल्याने ग्रामीण वाचकांनाही सहज पोहोचते.
बाधक मुद्दा म्हणजे वात्रटिका काही प्रमाणात एकांगी वाटू शकते. जात हवी आहे ही मानसिकता सर्वत्र सारखी नाही. काही समाजघटक जात नष्ट करण्यासाठी प्रयत्न करतात पण व्यवस्था आणि राजकारण यामुळे ते शक्य होत नाही असे दिसते. यात फक्त व्यक्तीच्या इच्छेचा मुद्दा मांडला गेला आहे. तरीही वात्रटिकेचे सामाजिक भाष्य महत्त्वाचे राहते कारण जातीयता नष्ट करण्यासाठी मानसिक बदल आवश्यक आहे हे सत्य अधोरेखित होते.
निष्कर्ष
सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका जातीय फॉरकास्ट एक छोट्या स्वरूपात जातीय वास्तवावर प्रभावी भाष्य करणारी रचना आहे. वात्रटिकाकारांनी सरळ भाषा व्यंगात्मक शैली आणि मुद्देसूद कडव्यांद्वारे समाजातील जात नष्ट न होण्याचे कारण मांडले आहे. ही वात्रटिका वाचकाला आपल्या स्वतःच्या मानसिकतेकडे पाहण्यास प्रवृत्त करते. एकूणच ही रचना सामाजिक जाणीव वाढवणारी आणि विचारप्रवर्तक ठरते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांच्या अशा वात्रटिका समाजातील विसंगतींवर सातत्याने भाष्य करतात आणि त्यामुळे त्यांचे योगदान मराठी वात्रटिका साहित्यात महत्त्वाचे राहते.
संदर्भ -
1... फेरफटका-6113.....दै.झुंजार नेता
7जानेवारी2017
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
14एप्रिल 2026
No comments:
Post a Comment