..............................
ग्रोकायन-319
..............................
शिक्षणाचे महत्त्व जरी
जाहीर मान्य केले जाते.
तरी ज्ञानमंदिरापेक्षा मंदिरांनाच
आजही प्राधान्य दिले जाते.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
सामाजिक मूल्यांकन
शिक्षणाचे महत्त्व जरी
जाहीर मान्य केले जाते.
तरी ज्ञानमंदिरापेक्षा मंदिरांनाच
आजही प्राधान्य दिले जाते.
जुनी मूल्ये पुजायला हवीत,
ज्यांना वाटते त्यांना पुजू द्या !
नव्या जोमाने,नवी मूल्ये
अगदी जाणीवपूर्वक रुजू द्या !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
-------------------------
फेरफटका-6573
दै.झुंजार नेता
23एप्रिल 2018
--------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत रोडसे यांची आजची सामाजिक मूल्यांकन ही वात्रटिका ज्ञान मंदिरापेक्षा समाज मंदिरांना महत्व देणाऱ्या bसमाजावर आणि रुजल्या गेलेल्या सामाजिक मूल्यावर भाष्य करते.ही वात्रटिका दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 23 एप्रिल 2018 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. यावात्रटिकेचे मुद्देसूद सविस्तर समीक्षण
पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
वात्रटिकेचे पहिले कडवे असे आहे. शिक्षणाचे महत्त्व जरी जाहीर मान्य केले जाते तरी ज्ञानमंदिरापेक्षा मंदिरांनाच आजही प्राधान्य दिले जाते. या कडव्यात वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी समाजातील एक स्पष्ट विसंगती उघड केली आहे. आधुनिक काळात शिक्षणाचे महत्त्व सर्वत्र जाहीरपणे मान्य केले जाते. शाळा महाविद्यालये आणि ज्ञानप्राप्तीला प्रोत्साहन दिले जाते असे दिसते. तरीही प्रत्यक्षात समाज ज्ञानमंदिरांपेक्षा धार्मिक मंदिरांना अधिक प्राधान्य देतो. पैसा वेळ आणि श्रद्धा यांचा मोठा हिस्सा मंदिरांच्या बांधकामावर दानावर आणि पूजापाठावर खर्च होतो. तर ज्ञानसंस्था आणि शिक्षण क्षेत्राकडे दुर्लक्ष केले जाते. ही विसंगती आजही कायम असल्याचे वात्रटिकाकार सूचित करतात.
दुसरे कडवे
दुसरे कडवे असे आहे. जुनी मूल्ये पुजायला हवीत ज्यांना वाटते त्यांना पुजू द्या नव्या जोमाने नवी मूल्ये अगदी जाणीवपूर्वक रुजू द्या. या कडव्यात वात्रटिकाकार जुनी मूल्ये आणि नवी मूल्ये यांच्यामधील संतुलनाबद्दल बोलतात. जुनी मूल्ये ज्यांना मान्य आहेत आणि ज्यांना त्यांच्यात श्रद्धा आहे त्यांना ती पुजण्याची स्वातंत्र्य द्यावे असे ते म्हणतात. त्याच वेळी नवीन मूल्ये जसे की वैज्ञानिक दृष्टिकोन शिक्षण समता आणि प्रगती यांना नव्या जोमाने आणि जाणीवपूर्वक रुजवण्याची गरज आहे असेही ते स्पष्ट करतात. जुनी मूल्ये पूर्णपणे नाकारण्याऐवजी त्यांना सहिष्णुतेने स्वीकारताना नव्या मूल्यांना प्राधान्य देण्याचे आवाहन या कडव्यात आहे.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेची भाषा अतिशय सोपी सरळ आणि जनसामान्यांना सहज समजेल अशी आहे. वात्रटिकाकारांनी संस्कृतमिश्रित मराठीचा वापर केला आहे जसे ज्ञानमंदिर मंदिर प्राधान्य जुनी मूल्ये नव्या मूल्ये इत्यादी. तरीही भाषा कठीण नाही. सामान्य वाचकाला सहज अर्थबोध होतो. शब्दरचना छोटी आणि प्रभावी आहे. वाक्ये लहान आहेत ज्यामुळे वाचन प्रवाही राहते. काही ठिकाणी आंतरिक काव्यात्मकता दिसते जसे शिक्षणाचे महत्त्व जरी जाहीर मान्य केले जाते तरी ज्ञानमंदिरापेक्षा मंदिरांनाच आजही प्राधान्य दिले जाते. यात विरोधाभास दाखवण्यासाठी जरी तरी यांचा वापर चांगला केला आहे. एकूण भाषा वात्रटिकेसाठी योग्य आणि प्रभावी ठरली आहे. ती ना अति साहित्यिक आहे ना अति लोकभाषेत बुडालेली आहे. मध्यम मार्ग अवलंबला आहे जो वात्रटिकेच्या उद्देशाला साजेसा आहे.
वात्रटिकेची शैली.
वात्रटिकेची शैली मुक्तछंद आहे. कडवे चार ओळींचे आहेत. प्रत्येक कडव्याची लय साधारण सारखी राहिली आहे. पहिल्या कडव्यात सामाजिक विसंगती दाखवली आहे आणि दुसऱ्या कडव्यात त्यावर उपाय किंवा दृष्टिकोन मांडला आहे. ही शैली वात्रटिकेला संवादात्मक बनवते. वाचकाला थेट संबोधित करणारी शैली नाही तर सामाजिक निरीक्षण करणारी शैली आहे. वात्रटिकाकारांनी टीका करताना आक्रमकता टाळली आहे. त्याऐवजी सौम्य पण ठाम भाषेत मत मांडले आहे. विरोधाभास दाखवण्याची शैली यात चांगली वापरली आहे. शिक्षण महत्त्वाचे आहे तरी मंदिरांना प्राधान्य दिले जाते हा विरोधाभास वात्रटिकेच्या केंद्रस्थानी आहे. शैली साधी पण विचारप्रवर्तक आहे. ती वाचकाला विचार करण्यास भाग पाडते. वात्रटिकेची लय आणि ओघ वाचताना गतिमान राहतो. यामुळे शैली वात्रटिकेसाठी योग्य ठरली आहे.
साधक बाधक चर्चा
वात्रटिकेचे साधक असे की ती आजच्या समाजातील एक महत्त्वाची विसंगती स्पष्ट शब्दांत मांडते. शिक्षणाचे महत्त्व जाहीरपणे सांगितले जाते तरी प्रत्यक्षात धार्मिक कर्मकांड आणि मंदिरांना अधिक महत्व दिले जाते ही वास्तविकता अनेकांना जाणवते. वात्रटिकाकारांनी ही विसंगती सोप्या शब्दांत मांडल्याने सामान्य वाचकांपर्यंत संदेश सहज पोहोचतो. जुनी मूल्ये पूजू द्या पण नवी मूल्ये जाणीवपूर्वक रुजवा हा सकारात्मक दृष्टिकोन वात्रटिकेला संतुलित बनवतो. ती केवळ टीका करत नाही तर मार्गदर्शनही करते. भाषा सोपी असल्याने तिचा प्रचार आणि प्रसार सोपा होतो. वात्रटिकेचा आकार छोटा असल्याने ती लक्षात राहते आणि चर्चेला जागा देते.
वात्रटिकेचे बाधक असे की काही वाचकांना ती धार्मिक भावना दुखावणारी वाटू शकते. ज्ञानमंदिरापेक्षा मंदिरांना प्राधान्य दिले जाते असे म्हणणे काहींना धार्मिक संस्थांवर टीका वाटू शकते. जुनी मूल्ये पुजू द्या असे म्हणताना त्यांना पूर्णपणे नाकारले नाही तरी त्यांना दुय्यम ठरवले गेले असेही काहींना वाटू शकते. वात्रटिका अधिक गहन विश्लेषण करत नाही. ती फक्त निरीक्षण मांडते. खोलवर कारणमीमांसा किंवा उपाययोजना सुचवत नाही. यामुळे काही वाचकांना ती अपुरी वाटू शकते. तसेच २०१८ सालातील ही वात्रटिका आज २०२६ मध्येही अजूनही प्रासंगिक आहे याचे कारण समाजातील ही विसंगती अजूनही कायम आहे हे दाखवते पण त्याच वेळी काही प्रगती झाली असेल तर ती वात्रटिकेत प्रतिबिंबित होत नाही.
निष्कर्ष
एकूणच ही वात्रटिका सामाजिक मूल्यांकन करणारी छोटी पण प्रभावी रचना आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी समाजातील शिक्षण आणि धार्मिक प्राधान्य यातील विसंगतीवर भाष्य केले आहे. जुनी आणि नवी मूल्ये यांच्यातील संतुलन साधण्याचे आवाहन केले आहे. भाषा सोपी शैली विचारप्रवर्तक आणि साधक बाधक दोन्ही बाजू असलेली ही वात्रटिका आजही प्रासंगिक राहते. ती वाचकाला समाजातील प्राधान्यक्रमाबद्दल विचार करण्यास प्रेरित करते. वात्रटिकाकारांची निरीक्षणक्षमता आणि सौम्य पण ठाम अभिव्यक्ती यामुळे ही वात्रटिका यशस्वी ठरते. सामाजिक जागृतीसाठी अशा छोट्या वात्रटिका उपयुक्त ठरू शकतात. त्यामुळेच मराठी वात्रटिकांकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलणाऱ्या वात्रटिका ही सूर्यकांत डोळसे यांची टॅग लाईन या वात्रटिकेमुळे हे सार्थ ठरते.
संदर्भ -
1... फेरफटका-8680...दैनिक झुंजार नेता
11सप्टेंबर 2024
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
24एप्रिल 2026
No comments:
Post a Comment