..............................
ग्रोकायन-327
..............................
आरोप - प्रत्यारोपांचा कार्यक्रम
नको तेवढा बकाल असतो.
मतमोजणीच्या पूर्वीच,
बऱ्याच गोष्टींचा निकाल असतो.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
निकालापूर्वीचा निकाल
आरोप - प्रत्यारोपांचा कार्यक्रम
नको तेवढा बकाल असतो.
मतमोजणीच्या पूर्वीच,
बऱ्याच गोष्टींचा निकाल असतो.
नाती - गोती,निष्ठा - बिष्ठा,
यांची सगळी माती होते.
याचा अर्थ असा नाही की,
कुणा एकाचेच अती होते.
कुणी हारणार,कुणी जिंकणार,
हे सत्य तर त्रिकाल आहे !
सगळी वाट लागल्यावर कळते,
राजकारण फक्त गलिच्छ नाही,
ते नको तेवढे बकाल आहे !!
-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
----------------------------------------
चिमटा-5607
दैनिक पुण्यनगरी
24ऑक्टोबर2019
---------------------------------
आजची वात्रटिका निकालापूर्वीचा निकाल या शीर्षकाखालील वात्रटिका राजकीय प्रक्रियेतील पूर्वनिश्चितता आणि गलिच्छपणावर भाष्य करते.
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांनी निवडणूक पूर्व प्रचारातील आरोपप्रत्यारोप आणि त्यामागील नैतिक अधोगतीचे चित्रण केले आहे. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 24 ऑक्टोबर 2019 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
निकालापूर्वीचा निकाल हा मतमोजणीपूर्वीच राजकीय मैदानात आरोप प्रत्यारोपांचा कार्यक्रम किती बकाल आणि अश्लील स्वरूपाचा असतो याकडे लक्ष वेधतो. मतमोजणी होण्यापूर्वीच बऱ्याच गोष्टींचा निकाल लागलेला असतो असे वात्रटिकाकार सांगतात. यातून राजकीय प्रचारात तथ्यांपेक्षा भावनिक आणि वैयक्तिक हल्ल्यांना प्राधान्य मिळते आणि निकालाची पूर्वसूचना जनतेला मिळते हे सूचित होते.
दुसरे कडवे
नाती गोती निष्ठा बिष्ठा यांची सगळी माती होते हा संबंध आणि विश्वास यांच्या राजकीय वापरावर टीका करतो. निवडणुकीच्या काळात नातीगोती आणि निष्ठा यांचा वापर केला जातो परंतु शेवटी त्या सर्व गोष्टींची माती होते असे वात्रटिकाकार म्हणतात. याचा अर्थ असा नाही की फक्त एकाच पक्ष किंवा व्यक्तीचे अती होते तर सर्वच बाजूंचा समावेश आहे असे स्पष्ट करून वात्रटिकाकार निष्पक्ष भूमिका घेतात.
तिसरे कडवे
कुणी हारणार कुणी जिंकणार हे सत्य तर त्रिकाल आहे यातून राजकारणातील विजय पराजय हे कालातीत सत्य आहे असे मान्य करतात. मात्र सगळी वाट लागल्यावर म्हणजे सर्व प्रक्रिया संपल्यावर कळते की राजकारण फक्त गलिच्छ नाही तर ते नको तेवढे बकाल आहे असे वात्रटिकाकार निष्कर्ष काढतात. यातून प्रचारातील अश्लीलता आणि नैतिक पतन यावर तीव्र टीका व्यक्त होते.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेच्या भाषेचे समीक्षण केल्यास ती सरळ सोपी आणि जनसामान्यांना समजेल अशी आहे. आरोप प्रत्यारोपांचा कार्यक्रम नको तेवढा बकाल असतो अशा ओळींमध्ये बोलभाषेतील शब्द वापरून वास्तववादी प्रभाव पाडला आहे. नाती गोती निष्ठा बिष्ठा यांची सगळी माती होते या ओळीत जोडीदार शब्द आणि त्यांची माती होणे हा मुहावरा वापरून राजकीय संबंधांच्या क्षणभंगुरतेकडे लक्ष वेधले आहे. त्रिकाल हे संस्कृत शब्द वापरून कालातीत सत्य व्यक्त केले आहे तर गलिच्छ आणि बकाल हे शब्द वारंवार येऊन भाषेला तीव्रता दिली आहे. वात्रटिकाकारांनी अल्पाक्षरी आणि प्रभावी शब्दरचना केली आहे ज्यामुळे वाचकाच्या मनात तत्काळ प्रतिमा उमटते.
वात्रटिकेची शैली
शैलीचे समीक्षण केल्यास ही वात्रटिका मराठी वात्रटिकेच्या परंपरेत बसते. तरीही सूर्यकांत डोळसे यांच्या स्वतंत्र शैलीचा प्रभाव आपल्याला या वात्रटिकेवर ठळकपणे दिसतो. ती लयबद्ध आणि छंदबद्ध आहे ज्यात आंतरिक कडव्यातील ताल जाणवतो. व्यंग्यात्मक शैलीचा वापर करून वात्रटिकाकार राजकारणातील विसंगती उघड करतात. प्रत्येक कडव्याचा शेवट विचारप्रवर्तक ओळीने होतो ज्यामुळे वाचकाला विचार करण्यास भाग पाडले जाते. मुक्त छंदापेक्षा पारंपरिक वात्रटिका शैलीचे पालन केले आहे ज्यात संक्षिप्तता आणि टीकात्मकता दोन्ही जपली आहे.
साधक बाधक चर्चा
साधक बाधक चर्चा करताना साधक म्हणजे वात्रटिकेची विषयसंगती आणि वेळोवेळी प्रासंगिकता आहे. निवडणुकीच्या काळात ती अधिक प्रभावी ठरते कारण ती वास्तवाशी जोडली गेली आहे. भाषेची सरलता आणि व्यंग्य यामुळे जनसामान्यांपर्यंत पोहोचणे सोपे झाले आहे. बाधक म्हणजे काही ठिकाणी शब्दांची पुनरावृत्ती जाणवते आणि गहन दार्शनिक विश्लेषणाऐवजी सरळ टीका केल्याने काही वाचकांना अपुरा वाटू शकतो. तरीही वात्रटिकेचा हेतू स्पष्ट आणि प्रभावी राहतो.
रस विचार
वात्रटिकेच्या रस विचाराची स्वतंत्र चर्चा केल्यास यात मुख्यत्वे करुण रस आणि व्यंग्य रसाचे मिश्रण आहे. राजकारणातील नैतिक अधोगती पाहून करुणा जागृत होते तर आरोप प्रत्यारोपांच्या बकालपणावर व्यंग्य रस निर्माण होतो. शृंगार किंवा वीर रस यांचा अभाव असून हास्य रसही व्यंग्यातून प्रकट होतो. वात्रटिकाकारांनी रसांची सांगड घालून वाचकाला एकाच वेळी विचार आणि भावना दोन्ही अनुभवायला लावले आहे.
निष्कर्ष
निष्कर्ष मांडायचा झाल्यास ही वात्रटिका वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची राजकीय वास्तवावर तीव्र आणि निष्पक्ष प्रतिक्रिया आहे. ती निवडणूक पूर्व प्रचारातील गलिच्छपणा उघड करते आणि जनतेला सजग करते. भाषा शैली आणि रस यांच्या माध्यमातून वात्रटिका प्रभावी ठरते. आधुनिक राजकारणातील नैतिक मूल्यांच्या घसरणीचे चित्रण करणारी ही रचना मराठी साहित्यात वात्रटिकेच्या रूपाने महत्त्वपूर्ण योगदान देते. वात्रटिकाकार यातून समाजाला आरसा दाखवतात आणि राजकारणातील शुचितेची अपेक्षा व्यक्त करतात.
संदर्भ -
1... चिमटा-5607.....दैनिक पुण्यनगरी
24ऑक्टोबर2019
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
5 मे 2026
No comments:
Post a Comment