..............................
ग्रोकायन-329
..............................
पेपर फुटल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत.
सामूहिक कॉप्या लुटल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
परीक्षेच्या कसोट्या
पेपर फुटल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत.
सामूहिक कॉप्या लुटल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत.
लेकरांना कॉप्या टाकल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत.
कॉपीची चव चाखल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत.
पेपर आणि लाजा सोडल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत!
'कॉपीमुक्ती'ला गाडल्याशिवाय
परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत!!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
------------------------
चिमटा-4658
दैनिक पुण्यनगरी
2मार्च 2017
---------------------------------
आजची वात्रटिका परीक्षेच्या कसोट्या या शीर्षकाखालील वात्रटिका परीक्षांमधील कॉपी आणि सामूहिक कॉपी या विषयावर भाष्य करणारी एक व्यंग्यात्मक रचना आहे. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांनी ही वात्रटिका लिहिली आहे. दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये दोन मार्च 2017 रोजी ही वात्रटिका प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेचे सविस्तर सर्वेक्षण पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा सविस्तर अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की पेपर फुटल्याशिवाय म्हणजे प्रश्नपत्रिका गळती झाल्याशिवाय परीक्षा खऱ्या परीक्षेसारखी वाटत नाही. सामूहिक कॉप्या लुटल्याशिवाय म्हणजे अनेक विद्यार्थी मिळून मोठ्या प्रमाणात कॉपी केल्याशिवाय परीक्षा परीक्षासारखी अनुभवली जात नाही. यातून परीक्षेच्या पारंपरिक स्वरूपाला आव्हान देताना त्यातील अनियमितता आणि गैरप्रकार यांना सामान्य केल्याचे दिसते.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार पुढे म्हणतात की लेकरांना कॉप्या टाकल्याशिवाय म्हणजे मुलांना कॉपी करण्याची संधी दिल्याशिवाय किंवा त्यांना मदत केल्याशिवाय परीक्षा परीक्षासारखी वाटत नाही. कॉपीची चव चाखल्याशिवाय म्हणजे कॉपी करण्याचा अनुभव घेतल्याशिवाय परीक्षा पूर्ण होत नाही. येथे वैयक्तिक पातळीवर कॉपी करण्याच्या सवयीला आणि त्यातील आनंदाला व्यंग्याने हाताळले आहे.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार सांगतात की पेपर आणि लाजा सोडल्याशिवाय म्हणजे प्रश्नपत्रिका आणि लाज या दोन्ही बाजूला ठेवल्याशिवाय परीक्षा परीक्षासारखी वाटत नाही. कॉपीमुक्तीला गाडल्याशिवाय म्हणजे कॉपीमुक्ती या संकल्पनेला पूर्णपणे नष्ट केल्याशिवाय किंवा दफन केल्याशिवाय परीक्षा खरी परीक्षा होत नाही. यातून नैतिकता आणि पारदर्शकता यांना पूर्णपणे नाकारण्याच्या सामाजिक वास्तवावर टीका केली आहे.
वात्रटिकेची भाषा
भाषेची समीक्षा करताना वात्रटिकेची भाषा अत्यंत सरळ साधी आणि जनसामान्यांच्या बोलभाषेशी निगडित आहे. वात्रटिकाकारांनी मराठीतील बोलचाल भाषा वापरली आहे जसे पेपर फुटल्याशिवाय सामूहिक कॉप्या लुटल्याशिवाय लेकरांना कॉप्या टाकल्याशिवाय कॉपीची चव चाखल्याशिवाय पेपर आणि लाजा सोडल्याशिवाय इत्यादी. यामुळे वात्रटिका सामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. शब्दांची निवड व्यंग्यात्मक आहे. उदाहरणार्थ लुटल्याशिवाय चव चाखल्याशिवाय गाडल्याशिवाय हे क्रियापदे सामान्य क्रियांऐवजी व्यंग्यपूर्ण अर्थ देतात. वाक्यरचना पुनरावृत्तीपूर्ण आहे जी परीक्षा परीक्षा वाटत नाहीत ही ओळ प्रत्येक कडव्यात येऊन वात्रटिकेला लयबद्धता देते. भाषा व्यंग्य आणि उपहास यांनी भरलेली आहे ज्यामुळे विषयाची तीव्रता वाढते.
शैलीचे समीक्षण
ही वात्रटिका लोकसाहित्याच्या परंपरेत बसणारी आहे. तिची शैली व्यंग्यप्रधान आणि उपहासात्मक आहे. प्रत्येक कडव्याची सुरुवात आणि समाप्ती ही पुनरावृत्तीने झालेली आहे जी वात्रटिकेच्या पारंपरिक शैलीशी सुसंगत आहे. वात्रटिकाकारांनी मुक्त छंद वापरला आहे परंतु आंतररिक लय जपली आहे. संक्षिप्तता ही शैलीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहे. एकूण चार ओळींच्या तीन कडव्यात संपूर्ण विषय मांडला आहे. भाषा आणि विचार यांचा सुंदर मेळ घातला आहे. शैली सामाजिक व्यंग्य रचनेच्या परंपरेला अनुसरून आहे.
साधक बाधक
साधक असे की वात्रटिका विषयाची तीव्रता प्रभावीपणे मांडते. परीक्षेतील गैरप्रकारांना समोर आणून सामाजिक जागृती निर्माण करते. भाषेची सोपीता आणि व्यंग्य यामुळे वाचकांना आकर्षित करते. शैलीची लयबद्धता आणि संक्षिप्तता यामुळे स्मरणीय होते. बाधक असे की काही ठिकाणी नैतिकतेचा पूर्ण नकार दिसतो ज्यामुळे तरुण वाचकांवर नकारात्मक प्रभाव पडू शकतो. विषय फक्त व्यंग्यापुरता मर्यादित राहून त्यावर उपाय सुचवले नाहीत. काही शब्दांची पुनरावृत्ती जास्त झाल्याने काही वाचकांना एकसुरी वाटू शकते.
रस चर्चा
वात्रटिकेच्या रस विचाराची स्वतंत्र चर्चा करताना यात मुख्यतः हास्यरस आणि व्यंग्यरस प्राधान्याने दिसतो. परीक्षेच्या गंभीर विषयाला हास्य आणि उपहासाने हाताळल्याने हास्यरस निर्माण होतो. सामूहिक कॉपी लुटणे पेपर फुटणे इत्यादी वर्णनातून व्यंग्यरस प्रकट होतो. शोक रस किंवा करुण रस यांचा अभाव आहे कारण वात्रटिकाकार हेतुपुरस्सर हलकेपणाने विषय मांडतात.रसाची अभिव्यक्ती प्रभावी आहे कारण वाचकांना हसवताना विचार करायला लावते.
निष्कर्ष
एकूण निष्कर्ष मांडताना ही वात्रटिका परीक्षेतील कॉपी आणि अनियमिततेवर व्यंग्य करणारी एक प्रभावी रचना आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी सामाजिक वास्तवाला सरळ शब्दात पण व्यंग्यात्मक पद्धतीने मांडले आहे. वात्रटिकेची भाषा शैली आणि रससृष्टी यामुळे ती जनमानसात पोहोचण्यास सक्षम आहे. जरी काही बाधक बाजू असल्या तरी साधक बाजू प्रबळ आहेत. आजच्या शिक्षणव्यवस्थेतील दोष दाखवण्यासाठी ही वात्रटिका महत्त्वाची ठरते. वात्रटिकाकारांचे सामाजिक भान आणि व्यंग्य लेखन कौशल्य याची प्रशंसा करावी तेवढी कमी आहे. अशा वात्रटिका समाजाला आरसा दाखवतात आणि सुधारणेची गरज अधोरेखित करतात.
संदर्भ -
1... चिमटा-4658....दैनिक पुण्यनगरी
2मार्च 2017
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
8मे 2026
No comments:
Post a Comment