ग्रोकायन-381
..............................
शाळांच्या नावाने
अगोदरच डफडे आहे.
शिक्षकांच्या मागे
ऑनलाइनचे लफडे आहे.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
ऑनलाइनची शाळा
शाळांच्या नावाने
अगोदरच डफडे आहे.
शिक्षकांच्या मागे
ऑनलाइनचे लफडे आहे.
कागदी घोड्यांच्या नाचकामात
एवढा तरी चेंज आहे.
गुरुजी 'स्मार्ट' झाले तरी
कुठे सर्वत्र रेंज आहे?
काहीच 'सरल' नाही,
सगळेच कसे वाकड्यात आहे!
ऑनलाइन असो वा ऑफलाइन
सगळा मेळ आकड्यात आहे!!
-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
--------------------------------
चिमटा-4482
दैनिक पुण्यनगरी
3सप्टेंबर 2016
-------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांचीसरकारी शाळातील शिक्षकांवरती अशैक्षणिक कामांचा लोड आणि ऑनलाइन कामे याच्या वरतीभाष्य करणारी ऑनलाइन शाळा ही वात्रटिका. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 3 सप्टेंबर 2016 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. सदरील वात्रटिकेचे मुद्देसूद समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
वात्रटिकेतील पहिल्या कडव्यात शाळांच्या नावाने अगोदरच डफडे आहे आणि शिक्षकांच्या मागे ऑनलाइनचे लफडे आहे असे म्हटले आहे. याचा अर्थ सरकारी शाळांमध्ये शिकवण्याच्या नावाखाली आधीपासूनच अनेक अनावश्यक कामे आणि दिखावे चालतात. शिक्षकांना शिकवण्यापेक्षा ऑनलाइन नोंदी भरणे फॉर्म भरून देणे अहवाल सादर करणे यांसारख्या कामांचा भार सतत सतावतो.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात कागदी घोड्यांच्या नाचकामात एवढा तरी चेंज आहे आणि गुरुजी स्मार्ट झाले तरी कुठे सर्वत्र रेंज आहे असे विचारले आहे. याचा अर्थ कागदावरच्या औपचारिक कामगिरीत थोडा फरक दिसतो पण शिक्षकांना स्मार्ट बनवले तरी सर्व ठिकाणी नेटवर्कची व्याप्ती आणि सुविधा उपलब्ध नाहीत. ग्रामीण भागात इंटरनेट कनेक्शन तुटते किंवा अजिबात नसते.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्यात काहीच सरल नाही सगळेच कसे वाकड्यात आहे आणि ऑनलाइन असो वा ऑफलाइन सगळा मेळ आकड्यात आहे असे सांगितले आहे. याचा अर्थ कोणतीही गोष्ट सोपी राहिलेली नाही सर्व काही गुंतागुंतीचे आणि विकृत झाले आहे. शिकवणे असो वा नोंदी ठेवणे सर्व काही संख्यात्मक आकडेवारीत बसवले जाते. गुणवत्ता किंवा खरी शिकवण याला स्थान नाही.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेतील भाषा अत्यंत साधी सरळ आणि बोलीभाषेला जवळची आहे. डफडे लफडे चेंज रेंज सरल वाकड्यात मेळ आकड्यात अशा शब्दांचा वापर केल्याने वात्रटिका सामान्य वाचकांच्या मनात सहज रुजते. डफडे आणि लफडे या दोन शब्दांची लय आणि यमक यामुळे उपहास अधिक प्रभावी होतो. स्मार्ट आणि रेंज हे इंग्रजी शब्द मराठी वाक्यात मिसळून वापरल्याने आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या दाव्यांवर उपरोधिक टीका होते. सरल आणि वाकड्यात हे शब्द विपरीत अर्थाने वापरून व्यवस्था किती गुंतागुंतीची झाली आहे हे स्पष्ट होते. आकड्यात हा शब्द शेवटी आल्याने संपूर्ण व्यवस्थेचे संख्यात्मक स्वरूप अधोरेखित होते. भाषा अतिशयोक्ती आणि उपहास यांनी युक्त आहे पण ती कठीण किंवा अलंकारिक नाही.
वात्रटिकेची शैली
वात्रटिकेची शैली उपहासात्मक आणि चिमट्यासारखी आहे. लहान कडवे यमक आणि लय यांनी बांधलेली असल्याने वाचन सहज होते. प्रत्येक कडवे एक मुद्दा मांडते आणि शेवटचा कडवा संपूर्ण चित्र पूर्ण करतो. वात्रटिकाकाराने प्रत्यक्ष उपदेश न करता प्रश्न आणि विधान यांच्या मिश्रणाने विचार करायला लावले आहे. शैलीत कोणतेही दीर्घ वर्णन किंवा गुंतागुंतीचे अलंकार नाहीत. थेट आणि टोकदार भाषेमुळे वात्रटिका वर्तमानपत्रातील चिमट्यासाठी योग्य ठरते. शैलीत स्थानिकतेचा सुगंध आहे कारण ग्रामीण भागातील वास्तवाचे प्रतिबिंब दिसते.
साधक बाधक चर्चा
वात्रटिकेचे साधक बाधक चर्चा करताना असे लक्षात येते की वात्रटिकेने सरकारी शाळांमधील शिक्षकांवरील अशैक्षणिक कामांचा भार आणि ऑनलाइन व्यवस्थेतील अडचणी यांना प्रभावीपणे उजेडात आणले आहे. ग्रामीण भागातील सुविधा अभाव नेटवर्कची कमतरता आणि आकडेवारीच्या दाबाला वाचा फोडली आहे. ही बाब सकारात्मक आहे कारण ती व्यवस्थेतील दोष दाखवते आणि सुधारणेची गरज अधोरेखित करते. बाधक बाजू अशी की वात्रटिकेत फक्त टीका आहे. ऑनलाइन शिक्षणाचे काही फायदे जसे की दूरस्थ शिकवणे किंवा आपत्तीकाळात सातत्य राखणे यांचा उल्लेख नाही. तसेच शिक्षकांनी स्वतःची जबाबदारी कशी पार पाडावी किंवा व्यवस्था कशी सुधारता येईल याबाबत कोणतेही सुचवणे नाही. वात्रटिका एकांगी ठरते कारण ती केवळ दोष दाखवते पण उपाय सुचवत नाही. तरीही उपहासाच्या माध्यमातून जागृती निर्माण करणे हे तिचे बलस्थान आहे.
रस विचार
वात्रटिकेच्या रस विचाराची चर्चा करताना असे दिसते की मुख्य रस हा हास्यरस किंवा उपहासात्मक हास्यरस आहे. डफडे लफडे कागदी घोडे स्मार्ट झाले तरी रेंज नाही अशा वर्णनांमुळे वाचकांच्या मनात हसू उत्पन्न होते पण हे हसू कटुतेने भरलेले आहे. व्यवस्था किती हास्यास्पद झाली आहे हे दाखवून करुणरस आणि वीररस यांचे मिश्रणही जाणवते. शिक्षकांवरील अन्यायाची भावना करुणरस निर्माण करते तर व्यवस्था बदलण्याची आकांक्षा वीररसाची छाया देते. तरीही प्रबळ रस हास्यरसच आहे कारण वात्रटिकाकाराने गंभीर विषयही हलकेफुलके आणि टोकदार रीतीने मांडला आहे. रस निर्मितीत शब्दांची निवड यमक आणि विरोधाभास यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे.
निष्कर्ष
शेवटी निष्कर्ष मांडताना असे म्हणता येईल की वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी ऑनलाइन शाळा आणि सरकारी शिक्षकांवरील अशैक्षणिक कामांचा भार या विषयावर एक प्रभावी वात्रटिका लिहिली आहे. प्रत्येक कडव्यातून व्यवस्था किती दिखाऊ आणि आकडेवारीकेंद्रित झाली आहे हे स्पष्ट होते. भाषा साधी प्रभावी आणि उपहासात्मक आहे तर शैली थेट आणि लयबद्ध आहे. साधक बाजू म्हणजे जागृती निर्माण करणे आणि बाधक बाजू म्हणजे एकांगी टीका. रसविचारांत हास्यरस प्रबळ असून तो कटुतेने युक्त आहे. एकूणच वात्रटिका वर्तमान व्यवस्थेच्या दोषांवर प्रकाश टाकणारी आणि विचार प्रवृत्त करणारी ठरते. ती शिक्षण व्यवस्थेतील सुधारणेची गरज अधोरेखित करते आणि वात्रटिकाकाराचे सामाजिक जागरूकता दर्शवते.
संदर्भ -
1... चिमटा-4482....दैनिक पुण्यनगरी
3सप्टेंबर 2016
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
21 ऑगस्ट 2026
No comments:
Post a Comment