ग्रोकायन-122 ....धर्म, पक्ष, संघटनांचा,त्यांच्या हाती झेंडा असतो ! समांतर सेन्सॉरशिपला,ना बुडखा ना शेंडा असतो!!

Il ग्रोकायन-122 ll*

धर्म, पक्ष, संघटनांचा,त्यांच्या हाती झेंडा असतो ! 

समांतर सेन्सॉरशिपला,ना बुडखा ना शेंडा असतो!!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेलेच विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

------------------------------

समांतर सेन्सॉर 

जस जसे चित्रपट,

वास्तवाच्या जवळ जाऊ लागले.

 तस तसे समांतर सेन्सॉर बोर्ड,

अस्तित्वात येऊ लागले

धर्म, पक्ष, संघटनांचा,

त्यांच्या हाती झेंडा असतो ! 

समांतर सेन्सॉरशिपला,

ना बुडखा ना शेंडा असतो!!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

-----------------------------------

चिमटा-2104

दैनिक पुण्यनगरी 

8जानेवारी 2010

-----------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची वात्रटिका "समांतर सेन्सॉर" ही सामाजिक आणि राजकीय परिस्थितीवर तीक्ष्ण भाष्य करणारी आहे. ही वात्रटिका 8 जानेवारी 2010 रोजी दैनिक पुण्यनगरीमध्ये चिमटा या लोकप्रिय वात्रटिका सदरात प्रकाशित झाली होती. 

या वात्रटिकेत सामाजिक आणि राजकीय संदर्भात 'समांतर सेन्सॉरशिप' या संकल्पनेवर प्रकाश टाकला आहे. वात्रटिकेचे दोन कडवे असून, प्रत्येक कडव्यात एक विशिष्ट विचार मांडला आहे. खाली प्रत्येक कडव्याचा अर्थ आणि सविस्तर समीक्षण केले आहे:

 --- ### **पहिले कडवे:** **

मूळ ओळी

जस जसे चित्रपट,

वास्तवाच्या जवळ जाऊ लागले.

 तस तसे समांतर सेन्सॉर बोर्ड,

अस्तित्वात येऊ लागले

#### **अर्थ:** 

या कडव्यात डोळसे यांनी चित्रपट आणि वास्तव यांच्यातील जवळीक आणि त्यामुळे उद्भवणाऱ्या समांतर सेन्सॉरशिपच्या मुद्द्यावर भाष्य केले आहे. चित्रपट हा समाजाचा आरसा मानला जातो, आणि जेव्हा चित्रपट वास्तववादी विषयांना हात घालतात (उदा., सामाजिक प्रश्न, राजकीय भ्रष्टाचार, जाती-धर्म यांचे मुद्दे), तेव्हा काही गट किंवा शक्ती या चित्रपटांवर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करतात. या गटांना डोळसे "समांतर सेन्सॉर बोर्ड" म्हणतात, जे अधिकृत सेन्सॉर बोर्ड (Central Board of Film Certification - CBFC) यापासून स्वतंत्रपणे कार्य करतात. हे समांतर सेन्सॉर बोर्ड म्हणजे समाजातील काही प्रभावशाली गट, संघटना, किंवा व्यक्ती जे स्वतःच्या हितसंबंधांसाठी चित्रपटांवर बंदी किंवा टीका करतात.

 #### **समीक्षण:** 1. **

वास्तववादी चित्रपटांचा संदर्भ:** 2010 सुमाराच्याच्या , चित्रपटसृष्टीत वास्तववादी सिनेमांचा उदय होत होता. उदा., 'उडान', 'लव्ह सेक्स और धोखा', 'पिपली लाइव्ह' यांसारखे चित्रपट सामाजिक आणि राजकीय मुद्द्यांवर आधारित होते. अशा चित्रपटांनी समाजातील वास्तवाला थेट भिडण्याचा प्रयत्न केला, ज्यामुळे काही गटांना अस्वस्थता निर्माण झाली. 

2. **समांतर सेन्सॉर बोर्ड:** 

येथे डोळसे यांनी "समांतर सेन्सॉर बोर्ड" ही संकल्पना उपरोधिकपणे मांडली आहे. हे बोर्ड म्हणजे औपचारिक सेन्सॉरशिपपेक्षा वेगळे, अनौपचारिक गट आहेत जे स्वतःला समाजाचे ठेकेदार समजतात. हे गट धर्म, राजकीय पक्ष, किंवा सामाजिक संघटनांच्या रूपात असू शकतात, जे चित्रपटातील विशिष्ट दृश्ये किंवा संदेशांना आक्षेप घेतात.

 3. **सामाजिक परिणाम:** 

या कडव्यातून डोळसे यांनी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर येणाऱ्या मर्यादांचा मुद्दा उपस्थित केला आहे. जेव्हा चित्रपट वास्तव दाखवतात, तेव्हा समाजातील काही गट त्यांना दडपण्याचा प्रयत्न करतात, ज्यामुळे सर्जनशीलतेवर आणि सत्य उघड करण्यावर बंधने येतात.

 --- ### **दुसरे कडवे:** **

मूळ ओळी

धर्म, पक्ष, संघटनांचा,

त्यांच्या हाती झेंडा असतो ! 

समांतर सेन्सॉरशिपला,

ना बुडखा ना शेंडा असतो!!

#### **अर्थ:** 

या कडव्यात डोळसे यांनी समांतर सेन्सॉरशिप करणाऱ्या गटांचे स्वरूप आणि त्यांच्या कार्यपद्धतीवर प्रकाश टाकला आहे. ते म्हणतात की, हे गट (धर्म, राजकीय पक्ष, किंवा सामाजिक संघटना) स्वतःच्या विचारसरणीचा "झेंडा" (प्रतीक) घेऊन कार्य करतात. म्हणजेच, ते स्वतःच्या हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी आणि स्वतःच्या विचारसरणीला प्रोत्साहन देण्यासाठी सेन्सॉरशिप लादतात. पण या समांतर सेन्सॉरशिपला कोणतेही ठोस स्वरूप नाही ("ना बुडखा ना शेंडा"), म्हणजे ती अनौपचारिक, बेकायदेशीर, आणि बेलगाम आहे. ती कायदेशीर सेन्सॉर बोर्डसारखी नियंत्रित किंवा जबाबदार नाही. 

#### **समीक्षण:** 1.

 **धर्म, पक्ष, आणि संघटना:** 

डोळसे यांनी इथे स्पष्टपणे समाजातील प्रभावशाली शक्तींवर बोट ठेवले आहे. 2010 च्या काळात भारतात धर्म, जाती आणि राजकीय पक्षांशी संबंधित असलेल्या संघटनांनी अनेकदा चित्रपट, साहित्य, किंवा इतर कलाकृतींवर आक्षेप घेतले होते. उदा., काही चित्रपटांना धार्मिक भावना दुखावल्याचा आरोप करून बंदी घालण्याची मागणी झाली होती. 

2. **झेंडा:** 

"झेंडा" हे एक प्रतीक आहे, जे त्या गटाच्या विचारसरणीचे किंवा स्वार्थाचे प्रतिनिधित्व करते. हे गट स्वतःला समाजाचे रक्षक म्हणवतात, पण त्यांचा खरा हेतू हा स्वतःचे हितसंबंध आणि सत्ता टिकवणे असतो.

 3. **ना बुडखा ना शेंडा:** 

या ओळीत डोळसे यांनी समांतर सेन्सॉरशिपच्या अनियंत्रित स्वरूपावर तीव्र टीका केली आहे. कायदेशीर सेन्सॉर बोर्डला नियम आणि कायद्यांचे बंधन असते, पण या समांतर सेन्सॉरशिपला कोणतेही नियम किंवा जबाबदारी नसते. यामुळे असे गट बेकायदेशीरपणे दबाव आणतात, जे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यासाठी धोकादायक आहे.

 4. **उपरोध आणि प्रभाव:** 

या कडव्यातील उपरोधिक शैली अतिशय प्रभावी आहे. "ना बुडखा ना शेंडा" हे वाक्य समांतर सेन्सॉरशिपच्या अस्पष्ट आणि बेलगाम स्वरूपाला अधोरेखित करते. हे गट कोणालाही जबाबदार नसतात, तरीही समाजात दहशत निर्माण करतात.

 --- ### **एकूण समीक्षण:** 

सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका सामाजिक आणि राजकीय परिस्थितीवर तीक्ष्ण भाष्य करते. 2010 च्या संदर्भात, भारतात अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावर गदा येण्याचे अनेक प्रसंग घडत होते. चित्रपट, साहित्य, आणि कला यांच्यावर धार्मिक आणि राजकीय गटांकडून दबाव वाढत होता. ही वात्रटिका त्या परिस्थितीवर प्रकाश टाकते आणि समाजातील अनौपचारिक सेन्सॉरशिपच्या धोक्यांबद्दल सावध करते. 

#### **मुख्य मुद्दे:** 1. **

अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य:** वात्रटिकेतून डोळसे यांनी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यावरील हल्ल्यांचा मुद्दा उपस्थित केला आहे. जेव्हा कला वास्तवाच्या जवळ जाते, तेव्हा ती समाजातील शक्तिशाली गटांना अस्वस्थ करते, आणि ते तिला दडपण्याचा प्रयत्न करतात. 

2. **उपरोधिक शैली:** 

डोळसे यांची लेखनशैली उपरोधिक आणि थेट आहे. "समांतर सेन्सॉर बोर्ड" आणि "ना बुडखा ना शेंडा" यांसारख्या संज्ञा आणि वाक्ये त्यांच्या टीकेची धार वाढवतात. 

3. **सामाजिक संदर्भ:** 

ही वात्रटिका 2010 च्या सामाजिक आणि राजकीय वातावरणाशी जोडली आहे, पण ती आजही तितकीच प्रासंगिक आहे. आजच्या काळातही सोशल मीडियावर आणि इतर व्यासपीठांवर अनौपचारिक सेन्सॉरशिपचे अनेक प्रकार पाहायला मिळतात. 

4. **सार्वकालिक मूल्य:** 

ही वात्रटिका केवळ चित्रपटांपुरती मर्यादित नाही, तर ती सर्व प्रकारच्या सर्जनशील अभिव्यक्तींवर लागू होते. कला, साहित्य, पत्रकारिता, आणि सोशल मीडियावरील अभिव्यक्तींवरही अशा समांतर सेन्सॉरशिपचा प्रभाव पडतो. 

#### **निष्कर्ष:** 

सूर्यकांत डोळसे यांची "समांतर सेन्सॉर" ही वात्रटिका त्याच्या थोडक्या शब्दांत खूप काही सांगते. ती समाजातील अनौपचारिक सेन्सॉरशिपच्या धोक्यांवर प्रकाश टाकते आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या महत्त्वावर भर देते. डोळसे यांनी उपरोध आणि तीक्ष्ण टीकेतून सामाजिक वास्तवाला उघडे केले आहे, जे वाचकांना विचार करण्यास भाग पादी. ही वात्रटिका आजही तितकीच प्रासंगिक आहे, कारण समांतर सेन्सॉरशिपचे स्वरूप बदलले असले तरी त्याचा धोका कायम आहे.

संदर्भ:

1....चिमटा-2104...दैनिक पुण्यनगरी 

   8जानेवारी 2010

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश).

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील “ग्रोकायन” आणि “दैनिक वात्रटिका” संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती https://suryakantdolase.blogspot.com

----------------------------------

विशेष सूचना -

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

20जुलै 2025