ग्रोकायन-213....धिक्कारला नसता कोंडमारा, तर केंव्हाच मेलो असतो !मरणाहून जगणे वाईट, आम्ही लाचार झालो असतो !!

*Il ग्रोकायन-213 ll*

धिक्कारला नसता कोंडमारा, तर केंव्हाच मेलो असतो !

मरणाहून जगणे वाईट, आम्ही लाचार झालो असतो !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

--------------------------

आम्ही लाचार झालो असतो

आम्ही आहे त्यापेक्षाही,

खूप उंचावर गेलो असतो.

फक्त एकच करणे बाकी होते, 

.

ना घुटमळलो कुणापुढे, 

ना लाळ घोटली नाही. 

आमच्या गर्विष्ठपणाची,

थोडीही लाज वाटली नाही.

केल्या असत्या तडजोडी, 

स्वाभिमान गहाण ठेवला असता. 

खोट्या आरत्या गाऊन गाऊन,

आम्हांला देवही पावला असता.

धिक्कारला नसता कोंडमारा, 

तर केंव्हाच मेलो असतो !

मरणाहून जगणे वाईट, 

आम्ही लाचार झालो असतो !!

-सूर्यकांत डोळसे, पाटोदा (बीड)

मोबाईल-9923847269

-----------------------

चिमटा-4174

दैनिक पुण्यनगरी

28 ऑक्टोबर2015

---------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिका आकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका लाचारी सोडून स्वाभिमानाने जगण्यामुळे काय झाले यावर भाष्य करते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या लोकप्रिय वात्रटिका सदरामध्ये 28 ऑक्टोबर 2015 रोजी प्रसिद्ध झाली हो.तीवात्रटिकाकाराने आपल्या जीवनातील किंवा समाजातील अनुभवातून हे चित्रण केले आहे. सदरील वात्रटिकेचे पुढे सविस्तर समीक्षण केलेले आहे.

ही वात्रटिका चार कडव्यांमध्ये विभागली गेली असून,

प्रथमतः प्रत्येक कडव्याचा अर्थ आपण समजून घेऊ. 

पहिले कडवे

 पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार सांगतात की, आम्ही सध्याच्या स्थितीपेक्षा खूप उंचावर पोहोचलो असतो, फक्त एकच गोष्ट करणे बाकी होते आणि ती म्हणजे लाचार होणे. याचा अर्थ असा की, स्वाभिमान सोडून दुसऱ्यांसमोर झुकलो असतो तर यशाची उंची गाठता आली असती, पण तसे न करणे हे अपयशाचे कारण आहे असे वात्रटिकाकार व्यंग्यातून व्यक्त करतात.

दुसरे कडवे 

दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की, आम्ही कुणापुढेही घुटमळलो नाही, लाळ घोटली नाही, आणि आमच्या गर्विष्ठपणाची थोडीही लाज वाटली नाही. याचा अर्थ असा की, कुणापुढेही झुकलो नाही, बोलण्यात दबाव टाकला नाही, आणि स्वतःच्या अभिमानावर कोणतीही शरम वाटली नाही. हे कडवे स्वाभिमानाच्या ठामपणावर भर देते आणि लाचारी टाळल्यामुळे होणारी अभिमानाची भावना व्यक्त करते.

तिसरे कडवे 

तिसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार सांगतात की, तडजोडी केल्या असत्या, स्वाभिमान गहाण ठेवला असता, खोट्या आरत्या गाऊन गाऊन देवही आम्हाला पावला असता. याचा अर्थ असा की, जर आम्ही समझोता केला असता, स्वाभिमानाला बाजूला ठेवला असता, आणि खोट्या स्तुती गायल्या असत्या तर देवासारखी शक्तीही आम्हाला मदत करून यश देत असती. हे कडवे समाजातील लाचारी आणि खोट्या वर्तनाने मिळणाऱ्या यशाचे व्यंग्य चित्रण करते.

चौथे कडवे 

चौथ्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की, धिक्कारला नसता कोंडमारा तर केंव्हाच मेलो असतो, मरणाहून जगणे वाईट, आम्ही लाचार झालो असतो. याचा अर्थ असा की, जर आम्ही या दमट आणि दबावाच्या वातावरणाला धिक्कारला नसता तर कधीच मेलो असतो, कारण मरणापेक्षा हे जगणे अधिक वाईट आहे, आणि तसे झाले असते तर आम्ही लाचार झालो असतो. हे कडवे स्वाभिमानाने जगण्याच्या संघर्षाचे महत्त्व अधोरेखित करते आणि लाचारी टाळल्यामुळे होणाऱ्या त्रासाचे वर्णन करते.

वात्रटिकेची भाषा 

या वात्रटिकेच्या भाषेचे समीक्षण करताना असे दिसते की, वात्रटिकाकाराने साधी, सरळ आणि बोलचालातील मराठी भाषा वापरली आहे. शब्दांचा वापर अतिशय प्रभावी असून, व्यंग्य आणि उपरोध यांचा मुबलक उपयोग केला आहे. उदाहरणार्थ, लाचार, घुटमळलो, लाळ घोटली, गर्विष्ठपणा, तडजोडी, खोट्या आरत्या, कोंडमारा असे शब्द सामान्य माणसाच्या जीवनातील वास्तविक भावना व्यक्त करतात. भाषा ग्रामीण आणि लोकभाषेची असल्याने ती सहज समजते आणि वाचकाच्या मनाला स्पर्श करते. मात्र, काही ठिकाणी व्याकरणाच्या दृष्टीने अनौपचारिकता आहे, जसे की नाही च्या जागी नकारार्थी वापर, पण हे वात्रटिकेच्या शैलीला अनुरूप आहे. एकूण भाषा शक्तिशाली असून, भावनांचा ओघ नैसर्गिक आहे, ज्यामुळे वात्रटिका अधिक प्रभावी होते.

वात्रटिकेची शैली 

शैलीच्या समीक्षणात असे लक्षात येते की, ही वात्रटिका पारंपरिक मराठी वात्रटिका शैलीत लिहिलेली आहे, ज्यात चार ओळींच्या कडव्यांचा वापर आहे आणि प्रत्येक कडव्याचा शेवट एकाच भावनेने जोडला गेला आहे. शैली व्यंग्यात्मक आणि आत्मचिंतनात्मक आहे, ज्यात वात्रटिकाकार स्वतःच्या अनुभवातून बोलतात. लय आणि छंद साधा असून, वाचताना ताल येतो, जसे की उंचावर गेलो असतो आणि लाचार झालो असतो यातील तुकांती. शैलीत अतिशयोक्तीचा वापर आहे, जसे देवही पावला असता, ज्यामुळे व्यंग्य अधिक तीव्र होते. ही शैली सामाजिक टीका करण्यासाठी योग्य आहे, कारण ती थेट आणि मार्मिक आहे. मात्र, काही ठिकाणी शैली थोडी साचेबद्ध वाटते, जसे की प्रत्येक कडव्याचा शेवट लाचार झालो असतो ने होणे, पण हे वात्रटिकेच्या पुनरुक्तीच्या तंत्राला अनुरूप आहे.

साधक-बाधक चर्चा

या वात्रटिकेचे साधक बाधक चर्चा करताना प्रथम साधकांकडे पाहता, ही वात्रटिका स्वाभिमानाच्या मूल्यावर भर देते आणि लाचारीच्या विरोधात ठाम भूमिका घेते, ज्यामुळे वाचकांना प्रेरणा मिळते. व्यंग्य आणि उपरोध यांचा वापर अतिशय कुशल असून, समाजातील दांभिकता उघडी पाडते. भाषा आणि शैली साधी असल्याने सर्वसामान्य वाचकांना आवडते आणि संदेश स्पष्टपणे पोहोचतो. वात्रटिकाकाराने वैयक्तिक अनुभवातून लिहिले असल्याने ते अधिक विश्वसनीय वाटते. 

दुसरीकडे बाधक म्हणजे, वात्रटिका थोडी निराशावादी वाटते, कारण यश मिळवण्यासाठी लाचारी आवश्यक असल्याचे सुचवते, ज्यामुळे युवकांना नकारात्मक संदेश जाऊ शकतो. काही शब्द जसे कोंडमारा आणि धिक्कारला हे तीव्र असल्याने संवेदनशील वाचकांना अस्वस्थ करू शकतात. शैलीत विविधतेचा अभाव असल्याने ती काहीशी एकसुरी वाटू शकते. एकूण साधक अधिक असून, ही वात्रटिका सामाजिक जागृतीसाठी उपयुक्त आहे.

निष्कर्ष 

सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका स्वाभिमान आणि लाचारी यांच्या संघर्षाचे प्रभावी चित्रण आहे. वात्रटिकाकाराने व्यंग्यातून समाजाला आरसा दाखवला असून, ही वात्रटिका मराठी साहित्यातील एक उत्तम उदाहरण आहे. तिचा संदेश असा की, यशासाठी स्वाभिमान सोडणे हे मरणाहून वाईट आहे, आणि हे समीक्षण करताना असे दिसते की, ही वात्रटिका काळाच्या पलीकडे जाऊन प्रासंगिक राहील.

संदर्भ 

1... चिमटा....दैनिक पुण्यनगरी

  28 ऑक्टोबर2015

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

3 नोव्हेंबर 2025