ग्रोकायन-243.....आपल्या उन्मत्तपणाची जाणिव,कुणालाही आज वाटत नाही. आई सावित्रीला विसरल्याची,कुणालाही लाज वाटत नाही.

ग्रोकायन-243 

आपल्या उन्मत्तपणाची जाणिव,कुणालाही आज वाटत नाही. 

आई सावित्रीला विसरल्याची,कुणालाही लाज वाटत नाही.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

------------------------------

आई सावित्रीचे उपकार

आपल्या उन्मत्तपणाची जाणिव,

कुणालाही आज वाटत नाही. 

आई सावित्रीला विसरल्याची,

कुणालाही लाज वाटत नाही.

कुणाला विसरावे 

याचेसुद्धा भान नाही. 

डोक्यात जो कचरा भरलाय,

 ते सारासार ज्ञान नाही.

आई सावित्रीच्या दुधाचे कर्ज,

विसराल तर भाकड व्हाल !

मदारी टपलेलेच आहेत,

पुन्हा नाचणारे माकड व्हाल !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------

चिमटा-४२४०।३जानेवारी २०१६। दै. पुण्यनगरी

---------------------------------

महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची आई सावित्रीचे उपकार ही वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये सावित्रीबाई फुले जयंतीच्या दिवशी म्हणजे 3 जानेवारी 2016 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेतून क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्याचा नेमकेपणाने आणि सूचकपणाने आढावा घेत असतानाच त्यांचे उपकार विसरलेल्या तथाकथित सुशिक्षित लोकांवरती हे वात्रटिका अत्यंत प्रखरपणे भाष्य करते.

वात्रटिका ही एक व्यंग्यात्मक काव्यरचना असते जी सामाजिक वास्तवावर प्रहार करते. या वात्रटिकेत वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्याचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. ही वात्रटिका आई सावित्रीचे उपकार या शीर्षकाने सादर करण्यात आली आहे. सदरील वात्रटिकेचे सविस्तर समिक्षण पुढे दिलेले आहे.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे 

पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार सांगतात की आजच्या काळात लोकांना स्वतःच्या उन्मत्तपणाची जाणीव राहिलेली नाही आणि आई सावित्रीला विसरल्याची लाजही वाटत नाही. हा कडवा समाजातील अज्ञान आणि कृतघ्नतेवर प्रकाश टाकतो ज्यात सावित्रीबाई फुले यांच्या योगदानाकडे दुर्लक्ष केले जाते आणि त्यामुळे लोकांना स्वतःच्या अतिरेकी वर्तनाची ओळखही राहिलेली नाही. 

दुसरे कडवे

दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की कुणाला विसरावे याचेही भान राहिलेले नाही आणि डोक्यात भरलेला कचरा हेच सारासार ज्ञान आहे. या कडव्यातून समाजातील विवेकबुद्धीच्या अभावावर टीका केली जाते ज्यात लोकांना योग्य आणि अयोग्य यातील फरक समजत नाही आणि त्यामुळे सावित्रीबाई फुले सारख्या महान व्यक्तींना विसरण्याची प्रवृत्ती वाढली आहे. 

तिसरे कडवे

तिसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार चेतावणी देतात की आई सावित्रीच्या दुधाचे कर्ज विसराल तर भाकड व्हाल आणि मदारी टपलेलेच आहेत म्हणजे पुन्हा नाचणारे माकड व्हाल. हा कडवा उपकार विसरण्याच्या परिणामावर भाष्य करतो ज्यात सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्यामुळे मिळालेल्या फायद्यांचे कर्ज न फेडल्यास लोक निरुपयोगी आणि दुसऱ्यांच्या इशाऱ्यावर नाचणारे बनतील.

वात्रटिकेची भाषा

वात्रटिकेची भाषा ही लोकभाषेच्या जवळची आहे जी व्यंग्यात्मक आणि सरळ आहे. वात्रटिकाकारांनी मराठी भाषेचा वापर करून शब्दांना तीक्ष्ण धार दिली आहे जसे की उन्मत्तपणा, कचरा, भाकड आणि माकड हे शब्द सामाजिक वास्तवाला थेट भिडतात. ही भाषा साधी असूनही प्रभावी आहे कारण ती सामान्य माणसाला समजेल अशी आहे आणि त्यातून कृतघ्नतेची टीका अधिक गडद होते. वात्रटिकेत वापरलेली भाषा प्रादेशिक छटा घेऊन आहे ज्यात पाटोदा बीड सारख्या ग्रामीण भागातील बोलीचा प्रभाव दिसतो पण ती सर्वसामान्य वाचकांना आकर्षित करते. भाषेची ताकद ही व्यंग्याच्या माध्यमातून समाजाला आरसा दाखवण्यात आहे ज्यात शब्दांचा वापर अतिशय काटकसरीने केला गेला आहे आणि त्यामुळे वात्रटिका अधिक प्रभावशाली ठरते. मात्र भाषा काही ठिकाणी अतिसरळ असल्याने ती जटिल भावनांना पूर्ण न्याय देत नाही तरीही तिची सशक्तता ही वात्रटिकेचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. 

वात्रटिकेची शैली

वात्रटिकेची शैली ही पारंपरिक व्यंग्यकाव्याची आहे जी तीन कडव्यांमध्ये विभागली गेली आहे. वात्रटिकाकारांनी प्रत्येक कडव्याला स्वतंत्र अर्थ देत संपूर्ण रचनेची एकसंधता राखली आहे ज्यात पहिला कडवा समस्या मांडतो दुसरा कारण स्पष्ट करतो आणि तिसरा परिणाम सांगतो. ही शैली संक्षिप्त असूनही गहन आहे कारण ती वात्रटिकेच्या मूळ स्वरूपाला अनुरूप आहे ज्यात व्यंग्य आणि उपहास यांचा मेळ आहे. शैलीत लय आणि यमक यांचा वापर केला गेला आहे जसे की वाटत नाही आणि नाही हे शब्द कडव्यांना प्रवाही बनवतात. वात्रटिकाकारांची शैली ही सामाजिक टीकाकाराची आहे जी थेट प्रहार करते आणि वाचकाला विचार करायला भाग पाडते. ही शैली आधुनिक काळातील वात्रटिकांसाठी योग्य आहे कारण ती जुन्या परंपरेला नवे रूप देते आणि त्यामुळे वात्रटिका अधिक वाचनीय ठरते. 

साधक बाधक चर्चा 

साधक

वात्रटिकेच्या साधक बाजू म्हणजे तिची व्यंग्यात्मकता जी समाजातील कृतघ्नतेवर अचूक प्रहार करते आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्याची आठवण करून देते. ही वात्रटिका स्त्रीशिक्षण आणि सामाजिक न्याय यावर जागृती निर्माण करते ज्यात वात्रटिकाकारांनी उपकार विसरण्याच्या धोक्याला अधोरेखित केले आहे. साधक म्हणजे भाषेची सशक्तता आणि शैलीची संक्षिप्तता जी वाचकांना तात्काळ प्रभावित करते. मात्र बाधक बाजू म्हणजे ती काहीशी अतिसरळ आहे ज्यात जटिल सामाजिक मुद्द्यांना पूर्ण खोली मिळत नाही आणि त्यामुळे ती केवळ सतही भाष्य वाटते. 

बाधक

बाधक म्हणजे काही शब्द अतितीक्ष्ण असल्याने ते वाचकांना अप्रिय वाटू शकतात आणि वात्रटिकाकारांची दृष्टी काहीशी एकांगी आहे ज्यात सकारात्मक बदलांची चर्चा नाही. साधक आणि बाधक यांची चर्चा केल्यास ही वात्रटिका सामाजिक जागृतीसाठी उपयुक्त आहे पण तिची मर्यादा ही तिच्या संक्षिप्त स्वरूपात आहे. 

निष्कर्ष 

वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची आई सावित्री चे उपकारही वात्रटिका सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्यावर प्रभावी भाष्य करते आणि समाजाला कृतज्ञ राहण्याची शिकवण देते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी व्यंग्याच्या माध्यमातून सामाजिक वास्तव उघड केले आहे ज्यातून वात्रटिका ही एक शक्तिशाली साहित्यरचना ठरते.

---------------------------------

संदर्भ 

1... चिमटा-४२४०।३जानेवारी २०१६। दै. पुण्यनगरी

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या सावित्रीबाई फुले यांच्यावरील वात्रटिका

4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

3 जानेवारी 2025