ग्रोकायन-244...साहित्य संमेलनातले राजकारण,टाळूनसुद्धा टळलेले नाही. कुणाचे कुणावर अतिक्रमण ? हे सुद्धा अजून कळलेले नाही.

ग्रोकायन-244

साहित्य संमेलनातले राजकारण,

टाळूनसुद्धा टळलेले नाही. 

कुणाचे कुणावर अतिक्रमण ? 

हे सुद्धा अजून कळलेले नाही.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

------------------------------

साहित्य संमेलनातला सीमाप्रश्न

साहित्य संमेलनातले राजकारण,

टाळूनसुद्धा टळलेले नाही. 

कुणाचे कुणावर अतिक्रमण ? 

हे सुद्धा अजून कळलेले नाही.

जरी राजकारण हा, 

साहित्याचा अविभाज्य घटक आहे.

तरी साहित्य आणि राजकारणाला, 

एकमेकांची भारी चटक आहे.

कितीतरी संमेलन आली गेली, 

अजून तरी वाद मिटलेला नाही!

कितीही ठराव पास झाले तरी, 

दोघातला सीमाप्रश्न सुटलेला नाही !

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------------------

दैनिक वात्रटिका

4 मार्च 2025

---------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाच्या सतत होणाऱ्या वादावरती आणि राजकारण्यांच्या साहित्य संमेलनातीळ अतिक्रमणावरती

भाष्य करणारी ही वात्रटिका. साहित्य संमेलनातला सीमा प्रश्न हे वात्रटिकेच्या शीर्षक खूप सुचक असे मांडलेले दिसते. सदरील शीर्षक वाचल्याबरोबर महाराष्ट्र कर्नाटक सीमा प्रश्नाचा साहित्य संमेलनामध्ये होणारा गाजावाजा त्यावरती घेतली जाणारे ठराव याकडे आपले लक्ष वेधते. मात्र मात्र वात्रटिका वाचल्यानंतर हा सीमा प्रश्न महाराष्ट्र कर्नाटक सीमा प्रश्न नसून साहित्य आणि राजकारण यांच्यातील सीमा प्रश्न आहे याची जाणीव होते आणि अपेक्षाभंगाचा सुखद धक्काही बसतो.सदरील वात्रटिका दैनिक वात्रटिकाच्या अंकावरती 4 मार्च 2025 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.

साहित्य संमेलन आणि वाद परंपरा: काही संदर्भ 

जुने संदर्भ

अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनातील राजकीय हस्तक्षेप आणि वादांची एक लांबलचक परंपरा आहे. उदाहरणार्थ, २०१२ मध्ये लेखक एच एम मराठे यांनी संमेलनाच्या अध्यक्षपदासाठी जातीय आधारावर मत मागितल्यामुळे वाद निर्माण झाला होता. २००९ मध्ये ८२ व्या संमेलनात संत तुकारामांवरील एका कादंबरीमुळे अध्यक्षांनी राजीनामा दिला. २०१९ मध्ये नाट्य संमेलनात मूलतत्त्ववादाविरोधात नाटककारांनी चेतावणी दिली, ज्यात पूर्वीच्या काळातील नाटके जसे घाशीराम कोतवाल आणि सखाराम बाईंडर यांना बंदी घालण्याच्या घटनांचा उल्लेख झाला. ९६ व्या संमेलनात वर्ध्यात आयोजक संघटनांमध्ये मतभेद झाले. १९९९ मध्ये वसंत बापट यांनी सरकारवर स्वातंत्र्य दडपण्याचा आरोप केला, ज्यामुळे संमेलनात राजकीय चर्चा उफाळली. २०१७ मध्ये ९१ व्या संमेलनाचे ठिकाण हिवारा आश्रम असल्यामुळे अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीने विरोध केला, कारण त्या आश्रमातील बाबा लैंगिक शोषण प्रकरणात आरोपी होता. २०२० मध्ये फादर दिब्रिट्टो यांच्या अध्यक्षपदामुळे धार्मिक विवाद उद्भवला. २०१९ मध्ये लेखिका नयनतारा सहगल यांचे आमंत्रण रद्द केल्यामुळे राजकीय पक्षांनी बहिष्काराची धमकी दिली. या सर्व घटना साहित्य संमेलनात राजकारणाच्या अतिक्रमणाचे काही प्रमुख जुने संदर्भ  वात्रटिकेला नकळतपणे अधिक प्रभावी करतात.

नवे संदर्भ 

९९ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन सातारातील वादांबाबत बोलायचे झाले तर, पानिपतकार विश्वास पाटील यांची संमेलन अध्यक्ष पदी निवड झाली तेव्हाच त्यांच्या काही वादग्रस्त वक्तव्यावरून वाद उफाळला गेला होता. त्यांनी आपल्या वादग्रस्त वक्तव्यांसाठी आणि संभाजी कादंबरीत वापरलेल्या अनैतिहासिक भाषेवरती ही आक्षेप घेण्यात आला होता. तसेच त्यांनी गाव सुधारण्यासाठी जोशी,कुलकर्णी आणि पाटलांनी एकत्र येणे आवश्यक आहे अशा केलेल्या वक्तव्यावरूनही काही काळ वादळ माजले गेले आणि मजात राहील.

लेखक प्रदीप कोकरे यांना काळ्या शर्टमुळे प्रवेश नाकारण्यात आला, ज्यामुळे ड्रेस कोडचा विवाद निर्माण झाला. एका घटनेत चेहऱ्यावर काळे फासण्याचा प्रयत्न झाला, ज्यामुळे संमेलनातील शांतता भंगली. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी संमेलनात वारंवार फोन करून नागरी निवडणुकीतील बंडखोरांना मागे घेण्याचा प्रयत्न केला, ज्यामुळे राजकीय हस्तक्षेपाचा आरोप झाला. त्यांनी केवळ मराठी भाषा अनिवार्य असल्याचे स्पष्ट केले आणि इतर भाषांचा विरोध न करण्याची चेतावणी दिली, असा समज गेला आणि ज्यामुळे भाषा विवाद उफाळला. त्यांनी साहित्यात राजकारण नसावे असे आश्वासन दिले, परंतु हे वाद संमेलनाच्या राजकीय स्वरूपाचे दाखवतात. 

साताऱ्यातील या संमेलनातील शाईफेक  प्रकरण शेतकरी कर्जमाफी निषेध आणि त्यावेळी गायलेले राष्ट्रगीतही साहित्य संमेलनाच्या वाद परंपरेत भर घालणारे ठरले.

साहित्य संमेलनातील वादाचे जुने आणि नवे संदर्भ पाहिल्यानंतर आपण आता

या वात्रटिकेच्या मुद्देसूद सविस्तर समीक्षणाला सुरुवात 

करूयात..

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे

पहिल्या कडव्यात साहित्य संमेलनातील राजकारण टाळण्याचा प्रयत्न करूनही ते टळत नसल्याचे म्हटले आहे. कुणाचे कुणावर अतिक्रमण आहे हे अद्याप समजले नसल्याचे यात व्यंग्य आहे. याचा अर्थ असा की साहित्य संमेलनात राजकारणाची घुसखोरी अटळ आहे आणि साहित्य व राजकारण यांच्यातील सीमेचा प्रश्न अनुत्तरित आहे, ज्यामुळे संमेलनातील अराजकता दिसते. 

दुसरे कडवे 

दुसऱ्या कडव्यात राजकारण हे साहित्याचा अविभाज्य भाग असल्याचे सांगितले आहे, तरीही साहित्य आणि राजकारण यांना एकमेकांची तीव्र आवड आहे असे व्यंग्यात्मकपणे म्हटले आहे. याचा अर्थ असा की राजकारण साहित्याशी जोडलेले असले तरी ते एकमेकांना आवडतात आणि त्यामुळे संमेलनात सतत हस्तक्षेप होतो, जसे एखाद्या व्यसनासारखे.

तिसरे कडवे

तिसऱ्या कडव्यात अनेक संमेलने येऊन गेली तरी वाद मिटले नाहीत आणि कितीही ठराव पास झाले तरी साहित्य व राजकारणातील सीमाप्रश्न सुटलेला नाही असे म्हटले आहे. याचा अर्थ असा की ऐतिहासिकदृष्ट्या संमेलनातील वाद कायम आहेत आणि ठराव हे केवळ दिखावा आहेत, ज्यामुळे समस्या कायम राहतात. अगदी सूचकपणे महाराष्ट्र कर्नाटक सीमा प्रश्नाची ही सजगवाचकाला येथे आठवण आल्याशिवाय राहणार नाही, एवढेच नाहीतर 

वात्रटिकाकार आपल्या सूचक शैलीत प्रचंड यशस्वी झाला आहे असे दिसते.

वात्रटिकेची भाषा

वात्रटिकेच्या भाषेवर समीक्षण करताना सांगता येईल की वात्रटिकाकाराने साधी, बोलचालची आणि व्यंग्यात्मक मराठी भाषा वापरली आहे. शब्द जसे टाळूनसुद्धा टळलेले नाही किंवा अतिक्रमण हे राजकीय संदर्भ देतात, जे वाचकांना सहज समजतात आणि हसवतात. भाषा सरळ आहे, परंतु प्रत्येक ओळीत व्यंग्य दडलेले आहे, जसे भारी चटक हे व्यसन दर्शवते. मराठीच्या लोकप्रिय अभिव्यक्ती जसे सीमाप्रश्न किंवा अविभाज्य घटक यांचा वापर करून भाषा अधिक प्रभावी झाली आहे. तथापि, भाषा काही ठिकाणी सामान्य वाटते, जसे कितीतरी संमेलन आली गेली हे वाक्य पारंपरिक आहे, परंतु व्यंग्यामुळे ते ताजे वाटते. एकूणच भाषा वात्रटिकेच्या उद्देशाला अनुरूप आहे, जी साहित्यिक व राजकीय जगातील विरोधाभास उघड करते. 

वात्रटिकेची शैली 

वात्रटिकेच्या शैलीचे समीक्षण करताना असे दिसते की ही वात्रटिका पारंपरिक मराठी व्यंग्यकाव्याच्या शैलीत आहे, ज्यात लहान कडवी आणि यमकांचा वापर आहे. शैली व्यंग्यात्मक आणि हलकी आहे, ज्यात राजकारणाच्या गंभीर मुद्द्याला हास्यास्पद रूप दिले आहे. यमक जसे नाही आणि नाही यांचा वापर ओळींना लय देतो. शैली संक्षिप्त आहे, प्रत्येक कडव्यात एक मुख्य कल्पना आहे, ज्यामुळे वाचकांना पटकन आकर्षित करते. वात्रटिकाकाराने अतिशयोक्तीचा वापर केला आहे, जसे टाळूनसुद्धा टळलेले नाही हे वाक्य अतिरंजित आहे, जे व्यंग्य वाढवते. शैली दैनिक वात्रटिकेसाठी योग्य आहे, जी वर्तमान घटनांवर टिप्पणी करते, आणि ती पारंपरिक मराठी साहित्यातील व्यंग्यकाव्याशी जोडली जाते.

वात्रटिकेची साधक बाधक चर्चा  

साधक म्हणजे व्यंग्याच्या माध्यमातून साहित्य संमेलनातील राजकीय हस्तक्षेपावर अचूक टिप्पणी केली आहे, जी वाचकांना विचार करायला भाग पाडते. वात्रटिकाकाराने वास्तविक समस्या जसे सीमाप्रश्न किंवा ठराव यांना स्पर्श केला, ज्यामुळे वात्रटिका सामाजिकदृष्ट्या प्रासंगिक होते. भाषा आणि शैलीमुळे ती मनोरंजक आहे, आणि संक्षिप्तता ही तिची ताकद आहे. बाधक म्हणजे वात्रटिका फार गहन नाही, ती पृष्ठभागीच राहते आणि समस्येचे खोल विश्लेषण देत नाही. काही वाक्ये सामान्य आहेत, जसे वाद मिटलेला नाही हे वाक्य नवे नाही, ज्यामुळे मौलिकता कमी वाटते. व्यंग्य तीव्र आहे, परंतु ते काही वाचकांना अतिशयोक्त वाटू शकते, आणि राजकीय संदर्भ स्पष्ट नसल्यामुळे सर्वांना समजेलच असे नाही.

निष्कर्ष 

 ही वात्रटिका साहित्य आणि राजकारणातील अतिक्रमणावर प्रभावी व्यंग्य करते, ज्यामुळे वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची सामाजिक टिप्पणीची क्षमता दिसते. ती संमेलनातील कायम वादांना उघड करते आणि सुधारणेची गरज अधोरेखित करते, परंतु तिची ताकद व्यंग्यात आहे, जी मनोरंजनासोबतच जागरूकता निर्माण करते.

---------------------------------

संदर्भ 

1... दैनिक वात्रटिका.....4 मार्च 2025

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या साहित्य संमेलन या विषयावरच्या वात्रटिका.

5. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

4जानेवारी 2025