ग्रोकायन-314
........................
जसे जाती-जातीचे महापुरुष,
तसे जाती-जातीचे व्याख्याते आहेत.
अश्या जातीय व्याख्यात्यांचे,
आज जातवालेच आश्रयदाते आहेत.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
-----------------------------
व्याख्यात्यांची व्याख्या
जसे जाती-जातीचे महापुरुष,
तसे जाती-जातीचे व्याख्याते आहेत.
अश्या जातीय व्याख्यात्यांचे,
आज जातवालेच आश्रयदाते आहेत.
इतिहास म्हणून थापलेला,
मनोरंजक व बंडल किस्सा असतो.
त्यांनी गृहीत धरून टाकलेय,
श्रोत्यांच्या डोक्यात भुस्सा असतो.
परस्परांच्या कॉप्या वाटतात,
अश्या व्याख्यात्यांच्या शैल्या आहेत.
आपला म्हणून दिलेल्या,
मानधनाच्या मोठ्या थैल्या आहेत.
समाजकारणाचा आव जरी,
ते राजकारणाशी निगडीत आहेत !
इतिहासाला हाताशी धरून
वर्तमानासह भविष्य बिघडीत आहेत !!
-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
------------------------------------------
चिमटा-5333
दैनिक पुण्यनगरी
15जानेवारी 2019
-----------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांच्या लेखणीतून उतरलेली व्याख्यात्यांची व्याख्या ही वात्रटिका सध्याच्या राजकीय आणि सामाजिक व्याख्यान कर्त्यांच्या वक्त्यांच्या आणि व्याख्यात्यांच्या वृत्ती वरती अतिशय अचूकपणे भाष्य करताना आपल्याला दिसते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या लोकप्रिय वात्रटिका सदरामध्ये 15 जानेवारी 2019 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.
आजच्या या वात्रटिकेचे मुद्देसूद सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे केले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात व्याख्यात्यांची व्याख्या केली आहे. जसे समाजात विविध जाती-जातीचे महापुरुष असतात तसेच विविध जाती-जातीचे व्याख्यातेही अस्तित्वात आहेत. अशा जातीय स्वरूपाच्या व्याख्यात्यांना आजकाल जातिवादी विचारसरणीचे लोकच आश्रय देतात आणि त्यांचा पुरस्कार करतात असे सूचित केले आहे. यातून व्याख्यात्यांच्या जातीय ओळखीवर आणि त्यांच्या समर्थकांच्या जातीय दृष्टिकोनावर टीका केली आहे.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात इतिहासाच्या नावाखाली सांगितल्या जाणाऱ्या गोष्टींचे स्वरूप स्पष्ट केले आहे. व्याख्यात्यांनी इतिहास म्हणून जे काही सादर केले आहे ते प्रत्यक्षात मनोरंजक आणि बंडल किस्से असतात. ते लोकांनी गृहीत धरून टाकले आहेत. श्रोत्यांच्या मनात अशा किस्स्यांमुळे भुस्सा भरला जातो म्हणजे निरर्थक किंवा चुकीची माहिती रुजवली जाते असे दाखवले आहे. यातून व्याख्यात्यांच्या ऐतिहासिक व्याख्यानांमधील अतिरंजित आणि असत्य घटकांवर भाष्य आहे.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्यात व्याख्यात्यांच्या कार्यपद्धती आणि आर्थिक प्रेरणेवर प्रकाश टाकला आहे. ते एकमेकांच्या व्याख्यानांची आणि सामग्रीची परस्पर कॉपी करतात त्यामुळे त्यांच्या शैली एकसारख्याच असतात. आपला म्हणून ते जे काही देतात ते प्रत्यक्षात मानधनाच्या मोठ्या थैल्यांशी निगडीत असते. यातून व्याख्यात्यांच्या मूळत्वाच्या अभावावर आणि आर्थिक फायद्यासाठी चालवल्या जाणाऱ्या या व्यवसायावर टीका व्यक्त केली आहे.
चौथे कडवे
चौथ्या कडव्यात व्याख्यात्यांच्या सामाजिक दाव्यांचे राजकीय स्वरूप उघड केले आहे. ते समाजकारणाचा आव आणतात पण प्रत्यक्षात राजकारणाशी निकट संबंधित आहेत. इतिहासाला हाताशी धरून ते वर्तमान आणि भविष्य दोन्ही बिघडवत आहेत असे म्हटले आहे. यातून व्याख्यात्यांच्या छद्मी सामाजिक भाष्यामागील राजकीय हेतू आणि समाजाला होणारे दीर्घकालीन नुकसान दाखवले आहे.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेची भाषा अतिशय सोपी सरळ आणि जनसामान्यांना सहज समजेल अशी आहे. मराठीच्या दैनंदिन बोलचालीतील शब्दांचा वापर केल्यामुळे कविता सामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. जाती जातीचे महापुरुष थापलेला किस्सा भुस्सा थैल्या बिघडीत असे शब्द वापरून भाषा प्रभावी आणि बोलकी बनवली आहे. काही ठिकाणी बोलीभाषेचा स्पर्श जाणवतो जसे थापलेला किस्सा किंवा भुस्सा असतो हे वाक्य. यामुळे वात्रटिका अधिक जीवंत आणि वास्तववादी वाटते. व्याकरणदृष्ट्या भाषा शुद्ध आणि सुसंगत आहे. कुठल्याही जागी कृत्रिमपणा किंवा अवघड शब्दप्रयोग केलेला नाही. एकूण भाषा ही वात्रटिकेच्या व्यंग्यात्मक उद्देशाला पूरक ठरते आणि टीकेची धार तीव्र करते.
शैलीचे समीक्षण
वात्रटिकाकाराने या वात्रटिकेत व्यंग्यात्मक शैलीचा प्रभावी वापर केला आहे. प्रत्येक कडव्याच्या शेवटी येणारे विधान हे व्यंग्याची पराकाष्ठा दाखवते. जसे आश्रयदाते आहेत भुस्सा असतो थैल्या आहेत बिघडीत आहेत अशा समाप्तीमुळे प्रत्येक कडवा स्वतंत्रपणे प्रभाव पाडतो. शैली सरळ आणि थेट आहे. कुठल्याही अलंकारिक भपक्याशिवाय मुद्दा स्पष्टपणे मांडला आहे. चार कडव्यांची रचना संक्षिप्त ठेवूनही संपूर्ण विषय पूर्णपणे कव्हर केला आहे. पुनरावृत्तीचा वापर जसे जाती जातीचे हे शब्द पहिल्या कडव्यात आणि परस्परांच्या कॉप्या हे तिसऱ्या कडव्यात प्रभावी ठरले आहे. एकूण शैली व्यंग्यपूर्ण टीका करण्यासाठी योग्य आणि नियंत्रित आहे. ती वाचकाला विचार करण्यास भाग पाडते पण कुठेही अति व्यंग्य करून वाचकाला दूर नेत नाही.
साधक बाधक चर्चा
वात्रटिकेचे साधक असे की ती आजच्या समाजातील व्याख्यात्यांच्या वास्तवावर नेमकी बोट ठेवते. अनेकदा इतिहासाच्या नावाखाली चालवल्या जाणाऱ्या प्रचार आणि राजकीय हेतूने प्रेरित व्याख्यानांना ही वात्रटिका आरसा दाखवते. भाषा सोपी असल्याने सामान्य वाचकांनाही तिचा अर्थ लगेच कळतो. व्यंग्याची धार तीव्र असूनही वात्रटिका संतुलित राहते. ती समाजातील एका महत्त्वाच्या दोषाकडे लक्ष वेधते ज्यामुळे लोकांच्या मनात चुकीची माहिती रुजते आणि भविष्य बिघडते. वात्रटिकाकाराने विषयाला चार कडव्यांमध्ये व्यवस्थित विभागून मांडले आहे ज्यामुळे वाचन अनुभव सुसंगत राहतो.
बाधक असे की काही वाचकांना ही वात्रटिका एकांगी वाटू शकते. व्याख्यात्यांच्या सर्वच वर्गाला एकाच कात्रीत कापल्यासारखे दिसते. काही व्याख्याते खरोखरच ज्ञानवर्धक आणि निःपक्ष व्याख्यान देतात त्यांचाही यात समावेश झाल्यासारखा भास होऊ शकतो. यामुळे कवितेला काही प्रमाणात अतिसरलीकरणाचा दोष लागू शकतो. शिवाय राजकारण आणि समाजकारण यांच्यातील फरक अधिक सूक्ष्मपणे मांडता आला असता तर प्रभाव अधिक गहन झाला असता. काही ठिकाणी शब्दांची निवड अधिक तीक्ष्ण करून व्यंग्य वाढवता आला असता पण त्यामुळे भाषेची सोपीपणा कमी झाला असता.
निष्कर्ष
एकूणच आजची वात्रटिका ही एक प्रभावी व्यंग्यात्मक रचना आहे जी आजच्या समाजातील व्याख्यात्यांच्या छद्मीपणावर आणि त्यांच्या राजकीय आश्रयदात्यांवर टीका करते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी भाषेच्या साधेपणातून आणि शैलीच्या थेटपणातून एक महत्त्वाचा सामाजिक मुद्दा प्रभावीपणे मांडला आहे. ही वात्रटिका वाचकांना विचारप्रवृत्त करते आणि समाजातील प्रचाराच्या यंत्रणेविषयी सजग राहण्याचे महत्त्व अधोरेखित करते. वात्रटिकेची संक्षिप्तता आणि व्यंग्याची धार यामुळे ती दैनिक पुण्यनगरी सारख्या माध्यमात प्रसिद्ध होण्यास योग्य ठरली आहे. मराठी वात्रटिकांकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलणाऱ्या वात्रटिका या सूर्यकांत डोळसे यांच्या लेखनाच्या टॅग लाईनला सार्थ ठरवताना दिसते. वात्रटिकाकाराच्या निरीक्षणशक्तीचे आणि सामाजिक जाणिवेचे हे उत्तम उदाहरण आहे. अशा प्रकारचे समतोल निरपेक्ष वात्रटिका लेखन मराठी मध्ये सध्या दुर्मिळ होत चाललेले आहे. नव्याने वात्रटिका लिहिणाऱ्यांसाठी ही वात्रटिका एक आदर्श वात्रटिका आहे शंका नाही.
संदर्भ -
1... चिमटा-5333....दैनिक पुण्यनगरी
15जानेवारी 2019
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
17एप्रिल 2026
No comments:
Post a Comment