ग्रोकायन-315..............................जे जे येतील ते,पक्षात घेतले गेले.जेवढे धुता येतील,तेवढे धुतले गेले.

ग्रोकायन-315

..............................

जे जे येतील ते,पक्षात घेतले गेले.

जेवढे धुता येतील,तेवढे धुतले गेले.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-----------------------------

पंचनामा

जे जे येतील ते,

पक्षात घेतले गेले.

जेवढे धुता येतील,

तेवढे धुतले गेले.

मित्र शत्रू झाले,

शत्रू मित्र झाले आहेत.

जे पदरी पडले,

ते पवित्र झाले आहेत.

त्यांची आणि यांची

सारखीच तऱ्हा आहे !

पक्षांतराचा पंचनामा,

झाला तो पुरा आहे !!

-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

----------------------------------------

चिमटा-5591

दैनिक पुण्यनगरी

9ऑक्टोबर2019

--------------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत तुळशी यांची

आजची वात्रटिका समीक्षण पंचनामा या शीर्षकाची वात्रटिका राजकीय पक्षांतर आणि पक्षप्रवेशाच्या घटनांवर टीका करणारी आहे. ही वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या लोकप्रिय वात्रटिका सदरामध्ये नऊ ऑक्टोबर 2019 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे केले आहे. प्रथम 

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ

पहिले कडवे

 पहिल्या कडव्यात  वात्रटिकाकार म्हणतात की, जे जे येतील ते पक्षात घेतले गेले. जेवढे धुता येतील तेवढे धुतले गेले. याचा अर्थ असा की कोणतीही व्यक्ती पक्षात येऊ इच्छित असेल तर तिला पक्षात सहज स्वीकारले जाते. त्यांच्या पूर्वीच्या दोषांना किंवा काळ्या इतिहासाला धुवून टाकले जाते. पक्ष स्वीकारण्यासाठी कोणत्याही प्रकारची शुद्धता किंवा नैतिकता तपासली जात नाही. फक्त येणारा माणूस पक्षासाठी उपयुक्त असेल तर तो घेतला जातो आणि त्याचे भूतकाळ धुतले जाते. 

दुसरे कडवे

दुसऱ्या कडव्यात मित्र शत्रू झाले शत्रू मित्र झाले आहेत. जे पदरी पडले ते पवित्र झाले आहेत. येथे कवी सांगतात की राजकारणात मित्रत्व आणि शत्रुत्व हे स्थिर नसते. आजचा शत्रू उद्या मित्र होऊ शकतो आणि उलटही. जेव्हा एखादी व्यक्ती पक्षात येते किंवा पक्षांतर करते तेव्हा तिच्या पूर्वीच्या सर्व दोषांना आणि अपराधांना पवित्र ठरवले जाते. पदरी पडलेला माणूस पक्षासाठी फायद्याचा ठरला की त्याला पवित्र आणि स्वच्छ मानले जाते. 

तिसरे कडवे 

तिसऱ्या कडव्यात त्यांची आणि यांची सारखीच तऱ्हा आहे. पक्षांतराचा पंचनामा झाला तो पुरा आहे. याचा अर्थ असा की सर्व राजकीय पक्षांची वागणूक एकसारखी आहे. कोणताही पक्ष असो त्यांची पक्षांतर स्वीकारण्याची पद्धत आणि त्यांना पवित्र ठरवण्याची रीत एकच आहे. पक्षांतराच्या या संपूर्ण प्रक्रियेचा पंचनामा म्हणजे तपास किंवा लेखा-जोखा पूर्ण झाला आहे. कवी यातून सांगतात की ही समस्या सर्व पक्षांमध्ये सारखीच आहे आणि तिचे वर्णन पूर्ण झाले आहे. 

वात्रटिकेची भाषा

या वात्रटिकेची भाषा अतिशय सोपी सरळ आणि जनसामान्यांच्या बोलभाषेशी जवळची आहे. मराठीतील सामान्य शब्दांचा वापर केला आहे जसे येतील घेतले गेले धुता येतील धुतले गेले पदरी पडले पवित्र झाले तऱ्हा पंचनामा इत्यादी. भाषा पूर्णपणे ग्रामीण आणि ग्रामीण भागातील वाचकांना सहज समजेल अशी आहे. कठीण शब्दांचा वापर टाळला आहे. वात्रटिकाकारांनी मुद्दामच बोलचाल भाषेचा वापर केला आहे जेणेकरून वात्रटिका सामान्य माणसापर्यंत पोहोचू शकेल. भाषेत व्याकरणिक शुद्धता राखली आहे तरीही ती काव्यात्मक वाटावी यासाठी काही ठिकाणी अन्वय आणि वाक्यरचना थोडी बदललेली आहे. एकूण भाषा प्रभावी आणि संवादात्मक आहे. 

वात्रटिकेची शैली

या वात्रटिकेची शैली अतिशय संक्षिप्त आणि मुद्देसूद आहे. तीन कडव्यांमध्ये संपूर्ण विषय मांडला आहे. प्रत्येक कडवे चार ओळीचे आहे आणि शेवटच्या ओळींमध्ये अनुप्रास आणि तालबद्धता आहे. वात्रटिकाकारांनी पंचनामा हा शब्द शीर्षक आणि शेवटच्या कडव्यात वापरून संपूर्ण वात्रटिकेला एकसूत्रता दिली आहे. शैलीत उपहास आणि व्यंग्याचा छटा स्पष्ट दिसते. सरळ शब्दांत राजकीय पक्षांच्या दुटप्पीपणावर टीका केली आहे. शैलीत कुठल्याही प्रकारचे अलंकारिक भपका नाही तर साधेपणा आणि स्पष्टता आहे. ओळींची लय आणि ताल राखला आहे ज्यामुळे वात्रटिका वाचताना गेय वाटते. एकूण शैली वात्रटिकेच्या स्वरूपाला अनुरूप अशी संक्षिप्त व्यंग्यात्मक आणि प्रभावी आहे. 

साधक बाधक चर्चा

या वात्रटिकेचे साधक असे की ती अत्यंत संक्षिप्त स्वरूपात राजकीय पक्षांतराच्या समस्या मांडते. एका छोट्या वात्रटिकेत संपूर्ण मुद्दा स्पष्ट केला आहे. भाषा सोपी असल्याने सामान्य वाचकांना सहज भावते. व्यंग्य प्रभावीपणे वापरला आहे ज्यामुळे वात्रटिका वाचकांच्या मनात ठसते. पंचनामा हा शब्द वापरून कवींनी विषयाला अधिक प्रभावी बनवले आहे. ग्रामीण भागातील वाचकांसाठी ही वात्रटिका अत्यंत उपयुक्त आहे कारण ती त्यांच्या दैनंदिन भाषेत आहे. बाधक असे की वात्रटिका काही प्रमाणात अतिसरळ झाली आहे. काव्यात्मक गहनता किंवा गूढता येथे कमी आढळते. काही ठिकाणी ओळी अधिक काव्यात्मक बनवता आल्या असत्या. उदाहरणार्थ काही अलंकार किंवा अधिक सूक्ष्म व्यंग्य वापरता आला असता. तसेच पक्षांतराच्या समस्या फक्त एका बाजूने मांडल्या आहेत. पक्षांतर करणाऱ्या व्यक्तींच्या बाजूने किंवा त्यामागील कारणे यांचा उल्लेख नाही. एकूण बाधक म्हणजे गहनता आणि विविधता कमी आहे.

निष्कर्ष

पंचनामा ही वात्रटिका राजकीय पक्षांतर आणि पक्षप्रवेशाच्या दुटप्पीपणावर प्रभावी व्यंग्य करणारी एक छोटी पण मुद्देसूद वात्रटिका आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी सोपी भाषा संक्षिप्त शैली आणि स्पष्ट व्यंग्यातून सामान्य माणसाच्या मनात राजकीय नैतिकतेचा प्रश्न निर्माण केला आहे. ही वात्रटिका 2019 च्या दैनिक पुण्यनगरीत प्रसिद्ध झाली होती आणि आजही तिची प्रासंगिकता कायम आहे कारण पक्षांतराचे राजकारण अद्यापही चालूच आहे. एकूण या वात्रटिकेचे योगदान मराठी वात्रटिका साहित्यात व्यंग्यात्मक आणि जनभाषेतून राजकीय टीका करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. वात्रटिकाकारांचा हा प्रयत्न यशस्वी ठरला आहे कारण तो वाचकांना विचार करण्यास भाग पाडतो.

संदर्भ -

1... चिमटा-5591...दैनिक पुण्यनगरी

  9ऑक्टोबर2019

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

दैनिक वात्रटिका

18एप्रिल 2026