ग्रोकायन-316
..............................
कसल्या कसल्या रंगांची वादळं
महाराष्ट्रावर घोंगायला लागली.
कसलाच आवाज न करता
बरेच काही सांगायला लागली.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
वादळी अवस्था
कसल्या कसल्या रंगांची वादळं
महाराष्ट्रावर घोंगायला लागली.
कसलाच आवाज न करता
बरेच काही सांगायला लागली.
ज्यांच्या त्यांच्याकडून वादळांची
भरभक्कम व्यवस्था आहे !
पुरोगामी महाराष्ट्राच्या आयुष्यात
आज ’वादळी अवस्था’ आहे !!
-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
----------------------------------------
फेरफटका-6032
दैनिक झुंजार नेता
17ऑक्टोबर 2016
---------------------------------
आजची वात्रटिका वादळी अवस्था कसल्या कसल्या रंगांची वादळं महाराष्ट्रावर घोंगायला लागली. कसलाच आवाज न करता बरेच काही सांगायला लागली. ज्यांच्या त्यांच्याकडून वादळांची भरभक्कम व्यवस्था आहे. पुरोगामी महाराष्ट्राच्या आयुष्यात आज वादळी अवस्था आहे. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 17 ऑक्टोबर 2016 रोजी प्रकाशित झालेली आहे. या वात्रटिकेचे मुद्देसूद सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे केले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे महाराष्ट्रावर विविध रंगांच्या वादळांचा हल्ला होत असल्याचे चित्रण करतात. कसल्या कसल्या रंगांची वादळं म्हणजे भगवे वादळ पिवळे वादळ निळे वादळ इत्यादी विविध रंगांनी ओळखल्या जाणाऱ्या संघटनांचे प्रतीकात्मक उल्लेख आहेत. या वादळांनी महाराष्ट्रावर घोंगायला सुरुवात केली आहे. मात्र हे वादळ कसलाच आवाज न करता येत आहेत. म्हणजे कोणताही स्पष्ट ध्वनी किंवा घोषणा न करता शांतपणे समाजात घुसखोरी करत आहेत. तरीही ते बरेच काही सांगायला लागली आहेत. याचा अर्थ असा की या संघटना आपल्या उपस्थितीने समाजात अनेक प्रश्न उपस्थित करत आहेत. त्यांच्या अस्तित्वानेच जातीयता आणि विभाजनाचे संदेश समाजाला मिळत आहेत. हे वादळ शांतपणे पण प्रभावीपणे महाराष्ट्राच्या सामाजिक वातावरणात बदल घडवत आहेत.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार स्पष्ट करतात की ज्यांच्या त्यांच्याकडून वादळांची भरभक्कम व्यवस्था आहे. याचा अर्थ प्रत्येक जातीच्या संघटना आपापल्या रंगाच्या नावाने स्वतःची मजबूत संघटना आणि व्यवस्था उभी करत आहेत. प्रत्येक गटाकडे आपले स्वतंत्र नेटवर्क संघटना आणि संसाधने आहेत. या सर्व गोष्टींच्या पार्श्वभूमीवर पुरोगामी महाराष्ट्राच्या आयुष्यात आज वादळी अवस्था आहे. एकेकाळचा प्रगतिशील विचारांचा आणि सामाजिक समतेचा महाराष्ट्र आता जातीच्या रंगांच्या वादळांनी भरलेला आहे. या वादळी अवस्थेमुळे महाराष्ट्राच्या पुरोगामी मूल्यांना धक्का बसत आहे. वात्रटिकाकार येथे चिंता व्यक्त करतात की महाराष्ट्रातील सामाजिक सौहार्द आणि प्रगतीची दिशा आता जातीवादी वादळांनी ग्रस्त झाली आहे.
भाषेचे समीक्षण
ही वात्रटिका अतिशय सोपी सरळ आणि प्रभावी भाषेत रचली गेली आहे. कवींनी दैनंदिन बोलचालीतील शब्दांचा वापर केला आहे जसे घोंगायला लागली बरेच काही सांगायला लागली भरभक्कम व्यवस्था इत्यादी. या शब्दांमुळे वात्रटिका सामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. भाषा प्रतीकात्मक आहे. रंगांची वादळं हे प्रतीक महाराष्ट्रातील विविध जाती संघटनांच्या झेंड्यांचे किंवा ओळखीचे प्रतीक म्हणून वापरले आहे. कसलाच आवाज न करता हा विरोधाभासात्मक शब्दप्रयोग अतिशय प्रभावी आहे. तो वादळांच्या शांत पण घातक स्वरूपाला दाखवतो. पुरोगामी महाराष्ट्र हा शब्द वापरून वात्रटिका कार्यांनी महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक प्रगतिशील प्रतिमेची आठवण करून दिली आहे आणि तिच्या विरुद्ध आजची वादळी अवस्था यामुळे विरोध दर्शवला आहे. एकूण भाषा लयबद्ध आहे आणि ती वात्रटिकेच्या स्वरूपाला साजेशी आहे.
शैलीचे समीक्षण
ही वात्रटिका मुक्तछंदात रचली गेली आहे. कडवे छोटे आणि संक्षिप्त आहेत. प्रत्येक ओळीत अर्थपूर्णता आहे. शैली प्रतीकात्मक आणि व्यंग्यात्मक आहे. वादळ हे प्रतीक येथे संघर्ष आणि अशांततेचे द्योतक आहे. मात्र हे वादळ रंगबिरंगे आहेत हे दाखवून कवींनी जातीवादी संघटनांच्या विभाजक स्वरूपावर टीका केली आहे. शैलीत व्यंग्य आहे पण तो तीव्र नसता मवाळ आणि विचारप्रवर्तक स्वरूपाचा आहे. कवींनी थेट नावे न घेता प्रतीकांद्वारे संदेश दिला आहे ज्यामुळे वात्रटिका अधिक प्रभावी झाली आहे. दोन कडव्यांमध्येच पूर्ण विचार मांडला गेला आहे यात शैलीची संक्षिप्तता दिसते. शेवटच्या ओळीत आज वादळी अवस्था आहे हा विधानात्मक शेवट वात्रटिकेला तीव्रता देतो.
साधक बाधक
या वात्रटिकेचे साधक असे आहेत की ती महाराष्ट्रातील जातीवादी संघटनांच्या वाढीवर अतिशय वेळीच भाष्य करते. सन २०१६ मध्ये जेव्हा जाती संघटनांचे रंगबिरंगे झेंडे आणि त्यांचे प्रभाव वाढत होते त्यावेळी ही वात्रटिका प्रसिद्ध झाली. ती सामाजिक जागृती निर्माण करते. प्रतीकात्मक भाषेमुळे ती वाचकांना विचार करण्यास भाग पाडते. महाराष्ट्राच्या पुरोगामी परंपरेची आठवण करून देऊन ती चिंता व्यक्त करते. भाषेची सोपीपणा आणि शैलीची संक्षिप्तता यामुळे ती सर्वसामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी वात्रटिकेच्या छोट्या स्वरूपात गहन सामाजिक प्रश्न मांडण्याचे कौशल्य दाखवले आहे.
बाधक असे की काही वाचकांना हे प्रतीक फार स्पष्ट न वाटता अस्पष्ट वाटू शकतात. वादळांच्या रंगांचा उल्लेख करताना विशिष्ट संघटनांचा थेट संदर्भ दिला नसल्याने काहींना तो सामान्य वादळ म्हणून वाटू शकतो. वात्रटिका अतिशय लहान असल्याने काही वाचकांना ती अपूर्ण वाटू शकते. यात उपाय सुचवलेले नाहीत फक्त स्थितीचे वर्णन आहे. त्यामुळे काहींना ती केवळ टीकात्मक वाटू शकते. मात्र वात्रटिकेच्या स्वरूपानुसार ती केवळ स्थिती दाखवते आणि जागृती करते हे लक्षात घेतले पाहिजे.
निष्कर्ष
निष्कर्षात सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका महाराष्ट्रातील वाढत्या जातीवादी वादळांवर एक विचारप्रवर्तक आणि व्यंग्यात्मक भाष्य आहे. वात्रटिकेच्या छोट्या स्वरूपात सामाजिक वास्तवाचे चित्रण करताना वात्रटिकाकारांनी प्रतीकात्मक भाषा आणि संक्षिप्त शैलीचा प्रभावी वापर केला आहे. पुरोगामी महाराष्ट्राची चिंता व्यक्त करणारी ही वात्रटिका आजही प्रासंगिक आहे. ती वाचकांना महाराष्ट्रातील सामाजिक सौहार्द आणि प्रगतीच्या मूल्यांचे रक्षण करण्यासाठी जागृत करते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी वात्रटिकेच्या माध्यमातून सामाजिक जाणिवेचा नमुना प्रस्तुत केला आहे. ही वात्रटिका मराठी वात्रटिका साहित्यात एक छोटे पण प्रभावी योगदान आहे. मराठी वात्रटिकांकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलणाऱ्या वात्रटिका.. ही सूर्यकांत डोळसे यांची टॅगलाईन सार्थ ठरवणारी ही वात्रटिका आहे यात शंका नाही.
संदर्भ -
1... फेरफटका-6032....दैनिक झुंजार नेता
17ऑक्टोबर 2016
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
21एप्रिल 2026
No comments:
Post a Comment