..............................
ग्रोकायन-337
..............................
गिऱ्हाईक असल्याशिवाय
कोणतेही रॅकेट चालत नाही !
दुकानदारांना दोष देताना,
गिऱ्हाईकांना कुणीच बोलत नाही !!
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
रॅकेट एके रॅकेट
नोकरीपासून छोकरीपर्यंत
पाहिजे त्याचे रॅकेट आहे.
आतून सगळे पोखरलेले,
वरून फक्त जॅकेट आहे.
गिऱ्हाईक असल्याशिवाय
कोणतेही रॅकेट चालत नाही !
दुकानदारांना दोष देताना,
गिऱ्हाईकांना कुणीच बोलत नाही !!
-सूर्यकांत डॊळसे, पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
-------------------------
चिमटा-5075
दैनिक पुण्यनगरी
29एप्रिल 2018
--------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिका कारव्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची रॅकेट एके रॅकेट ही वात्रटिका
कोणत्याही बेकायदेशीर रॅकेट वरती
भाष्य करते तसेच दुकानदारांना दोष देण्यापेक्षा गिऱ्हाईक शहाणे केली पाहिजे ..या प्रबोधनकार ठाकरे यांच्या विधानाची आठवण करून देते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 29 एप्रिल 2018 रोजी प्रसिद्ध झालेली होती. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
प्रथम कडव्यात रॅकेट एके रॅकेट असे म्हणून वात्रटिकाकार समाजातील विविध क्षेत्रांतील रॅकेटची सुरुवात करतात. नोकरीपासून छोकरीपर्यंत म्हणजे रोजगाराच्या क्षेत्रापासून वैवाहिक संबंधांपर्यंत प्रत्येक गोष्टीत एखादे रॅकेट अस्तित्वात आहे असे स्पष्ट करतात. पाहिजे त्याचे रॅकेट आहे या ओळीत मागणीप्रमाणे विविध प्रकारचे रॅकेट उपलब्ध असल्याचे दर्शविले आहे. आतून सगळे पोखरलेले वरून फक्त जॅकेट आहे या ओळींमध्ये वात्रटिकाकार रॅकेटच्या अंतर्भूत स्वरूपावर टीका करतात. बाह्यरूपाने आकर्षक आणि विश्वासार्ह वाटणारी व्यवस्था किंवा यंत्रणा आतून पूर्णपणे रिकामी किंवा भ्रष्ट असते असे चित्रण करून सामाजिक वास्तव उघड करतात.
दुसरे कडवे
वात्रटिकेच्या द्वितीय कडव्यात गिऱ्हाईक असल्याशिवाय कोणतेही रॅकेट चालत नाही असे सांगून वात्रटिकाकार रॅकेटच्या चालण्यामागील मुख्य कारण गिऱ्हाईकांची सहमती आणि मागणी आहे हे अधोरेखित करतात. दुकानदारांना दोष देताना गिऱ्हाईकांना कुणीच बोलत नाही या ओळीत केवळ विक्रेत्यांना दोष देण्याची समाजातील प्रवृत्तीवर टीका केली आहे. खरं तर रॅकेट चालवण्यात गिऱ्हाईकांची सक्रिय भूमिका असते तरीही त्यांना जबाबदार धरले जात नाही याकडे लक्ष वेधले आहे. अशा प्रकारे संपूर्ण वात्रटिका बाह्य आकर्षण आणि अंतर्गत पोकळी यातील विरोधाभास तसेच विक्रेता-ग्राहक यांच्या संयुक्त जबाबदारीवर भाष्य करते.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेची भाषा सोपी सरळ आणि बोलचालची आहे जी सामान्य वाचकांपर्यंत सहज पोहोचते. रॅकेट जॅकेट पोखरलेले छोकरी गिऱ्हाईक दुकानदार असे शब्द वापरून दैनंदिन जीवनातील शब्दसंग्रहातून वात्रटिका निर्माण केली आहे. यामुळे भाषा प्रभावी आणि जनसामान्यांना जवळची झाली आहे. उदाहरणार्थ नोकरीपासून छोकरीपर्यंत ही जोडी सामाजिक जीवनातील दोन महत्त्वाच्या आकांक्षांना एकत्र आणते आणि पोखरलेले जॅकेट या रूपकाद्वारे दृश्यात्मक प्रतिमा निर्माण करते. यातून पोटापाण्याची नोकरी आणि लग्नासाठी छोकरी रॅकेट द्वारे मिळून दिली जाते ती सूचित होते. भाषेत व्यंगात्मकता आणि उपहास यांचा सुंदर मेळ साधला आहे. वात्रटिकाकारांनी लयबद्धता राखली आहे आणि ओळींची लांबी समान ठेवून वाचन सुलभ केले आहे.
वात्रटिकेची शैली
वात्रटिकेची शैली व्यंगात्मक आणि टीकात्मक आहे. संपूर्ण वात्रटिका लघु स्वरूपात असूनही ती समाजातील व्याप्त रॅकेट व्यवस्थेचे सूक्ष्म चित्रण करते. मुक्तछंदातील रचना असल्याने शब्दांची मर्यादा पाळली गेली नाही आणि विचार मोकळेपणाने मांडले गेले आहेत. प्रथम कडव्यात वर्णनात्मक शैलीचा वापर करून रॅकेटचे स्वरूप उलगडले आहे तर द्वितीय कडव्यात टीकात्मक शैलीत जबाबदारीचे वाटप केले आहे. वात्रटिकाकार यात प्रत्यक्ष नावे न घेता सामान्यीकरणाद्वारे टीका करतात ज्यामुळे शैली व्यापक आणि प्रभावी होते.
साधक बाधक चर्चा
वात्रटिकेचे साधक म्हणजे त्यातील व्यंगात्मकता आणि वास्तवदर्शन यांचा समन्वय होय. वात्रटिकाकारांनी रॅकेट या शब्दाचा बारकाईने वापर करून आधुनिक सामाजिक समस्या मांडल्या आहेत. भाषेची सुलभता... सहजता आणि लयबद्धता ही वात्रटिकेची प्रमुख ताकद आहे. बाधक बिंदू म्हणजे काही ठिकाणी अधिक सखोल विश्लेषणाची अपेक्षा राहते. उदाहरणार्थ रॅकेट कसे चालते याचे विशिष्ट उदाहरणे दिली असती तर प्रभाव अधिक वाढला असता. तरीही लघु स्वरूपात एवढे व्यापक भाष्य करणे हे वात्रटिकाकारांच्या कौशल्याचे द्योतक आहे.
रस विचार
वात्रटिकेच्या रस विचारात मुख्यत्वे करुण रस आणि शृंगार रस यांचा अभाव दिसतो तर हास्य रस आणि व्यंग रस यांचे प्राबल्य आहे. वात्रटिकाकार रॅकेटच्या माध्यमातून समाजातील भ्रष्टाचार आणि स्वार्थ यांचे चित्रण करताना वाचकामध्ये हास्य उत्पन्न करतात परंतु त्याचबरोबर विचार करण्यास भाग पाडणारा व्यंगात्मक रस निर्माण करतात. आतून पोखरलेले बाह्य जॅकेट या प्रतिमेमुळे वाचकाला एक प्रकारचा उद्वेग आणि चिंतनात्मक भाव जागृत होतो. रस दृष्ट्या ही वात्रटिका हास्य व्यंग प्रधान आहे जी वाचकाला मनोरंजनासोबतच सामाजिक जागृती देते.
निष्कर्ष
ही वात्रटिका वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांच्या निरीक्षणशक्ती आणि सामाजिक जाणिवेचा उत्कृष्ट नमुना आहे. नोकरीपासून छोकरीपर्यंतच्या अर्थात लग्नापर्यंत क्षेत्रात रॅकेट चालवण्यात विक्रेता आणि ग्राहक दोघेही समान जबाबदार आहेत याचे स्पष्ट चित्रण करून वात्रटिकाकारांनी एक महत्त्वाचे सामाजिक संदेश दिला आहे. बाह्य आकर्षण आणि अंतर्गत पोकळी यातील विरोधाभास हा वात्रटिकेचा केंद्रबिंदू आहे. भाषा शैली आणि व्यंग यांच्या माध्यमातून वात्रटिका प्रभावी ठरली आहे. अशा लघु वात्रटिका समाजाला आरसा दाखवतात आणि वाचकांना स्वतःच्या भूमिकेचे पुनर्मूल्यांकन करण्यास प्रवृत्त करतात. वात्रटिकाकारांचे हे योगदान मराठी व्यंगात्मक साहित्यात मोलाचे आहे.
संदर्भ -
1... चिमटा-5075.....दैनिक पुण्यनगरी
29एप्रिल 2018
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
18 मे 2026
No comments:
Post a Comment