ग्रोकायन-353
..............................
पाऊस पडण्यामागे
पावसाचे एक विज्ञान असते.
तो मंत्र-तंत्र,यज्ञ-यागाने पडतो,
हे तर निव्वळ अज्ञान असते.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
पावसाचे विज्ञान
पाऊस पडण्यामागे
पावसाचे एक विज्ञान असते.
तो मंत्र-तंत्र,यज्ञ-यागाने पडतो,
हे तर निव्वळ अज्ञान असते.
जो निसर्गाची भक्ती करेल,
निसर्ग फक्त त्यालाच पावू शकतो !
पावसाचे विज्ञान कळले की,
आपण ढगाला कळ लावू शकतो !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
-------------------------
फेरफटका-6715
दै.झुंजार नेता
17सप्टेंबर2018
--------------------------
आजची वात्रटिका ही पावसाच्या विज्ञानावर आधारित एक विचारप्रवर्तक रचना आहे. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांनी या वात्रटिकेत पावसासंबंधीच्या अंधश्रद्धांवर प्रहार करत विज्ञानाच्या महत्त्वावर भर दिला आहे. ही वात्रटिका दैनिक झुंजार नेता च्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 17 सप्टेंबर 2018 रोजी प्रसिद्ध झालेली होती. या वात्रटिकेचे सविस्तर मुद्देसूद समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ पाहू.
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार पावसामागील विज्ञानाची ओळख करून देतात. पावसाचे एक विज्ञान असते असे स्पष्ट सांगून ते म्हणतात की पाऊस पडण्यामागे कोणतेही मंत्र तंत्र यज्ञ याग यांचा संबंध नाही तर तो पूर्णपणे अज्ञान आहे. येथे ते अंधश्रद्धेविरुद्ध स्पष्ट भूमिका घेतात आणि पावसाला नैसर्गिक प्रक्रिया म्हणून ओळखण्याचे आवाहन करतात.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात ते सकारात्मक दृष्टिकोन मांडतात. जो निसर्गाची भक्ती करेल म्हणजे निसर्गाच्या नियमांचा आदर करेल आणि त्यांचा अभ्यास करेल त्यालाच निसर्ग पावू शकतो असे सांगतात. पावसाचे विज्ञान समजले की आपण ढगांना कळ लावू शकतो म्हणजे विज्ञानाच्या साहाय्याने पावसाचे नियंत्रण किंवा त्याचा योग्य वापर करू शकतो अशी आशावादी विधाने करतात. या कडव्यात नकळतपणे कृत्रिम पावसाचाही उल्लेख पात्रटिका कार्याला करायचा आहे असे दिसते.या कडव्यांमधून अंधश्रद्धा आणि विज्ञान यांच्यातील विरोध स्पष्ट दिसतो.
वात्रटिकेची भाषा
या वात्रटिकेची भाषा सोपी सरळ आणि जनसामान्यांना समजेल अशी आहे. उदाहरणार्थ पाऊस पडण्यामागे पावसाचे एक विज्ञान असते या ओळीत विज्ञान शब्दाचा वापर करून आधुनिक दृष्टिकोन मांडला आहे. मंत्र तंत्र यज्ञ यागाने पडतो हे तर निव्वळ अज्ञान असते या ओळीत अज्ञान शब्दाने अंधश्रद्धेला थेट प्रहार केला आहे. निसर्गाची भक्ती करेल आणि निसर्ग फक्त त्यालाच पावू शकतो या ओळीत भक्ती शब्दाने पारंपरिक श्रद्धेचा अर्थ बदलून त्याला वैज्ञानिक आदरभाव असे रूप दिले आहे. ढगाला कळ लावू शकतो ही ओळ रूपकात्मक आहे ज्यात विज्ञानाद्वारे प्रकृतीवर नियंत्रण मिळवण्याची क्षमता दर्शवली आहे. भाषेत तत्सम शब्दांसोबत मराठीची नैसर्गिक ओघपूर्णता जपली आहे ज्यामुळे वाचकाला लगेच अर्थबोध होतो.
वात्रटिकेची शैली
वात्रटिकेची शैली प्रेरणादायी आणि व्यंगात्मक आहे. वात्रटिकाकारांनी छोट्या छोट्या कडव्यांमध्ये मुद्दा मांडला आहे ज्यामुळे रचना संक्षिप्त पण प्रभावी झाली आहे. पहिल्या कडव्यात नकारात्मक अंधश्रद्धेचा समाचार घेतल्यानंतर दुसऱ्या कडव्यात सकारात्मक विज्ञानाच्या सामर्थ्यावर प्रकाश टाकला आहे. यामुळे शैली संतुलित राहिली आहे. लयबद्धता आणि अंत्याक्षरांची जुळणी यामुळे वात्रटिका गेय झाली आहे. शैलीत व्यावहारिकता आहे कारण ती केवळ टीका करत नाही तर उपायही सुचवते.
साधक बाधक चर्चा
वात्रटिका अंधश्रद्धेविरुद्ध वैज्ञानिक जागृतीचे महत्त्वाचे कार्य करते. ग्रामीण भागात पावसासाठी केल्या जाणाऱ्या अनुष्ठानांवर थेट प्रहार करून ती समाजाला विचार करण्यास प्रवृत्त करते. भाषेची सोपी सुलभता आणि रूपकांचा वापर यामुळे ती सर्व स्तरातील वाचकांपर्यंत पोहोचू शकते. बाधक असे की काही वाचकांना निसर्गाची भक्ती ही संकल्पना अद्याप पारंपरिक वाटू शकते आणि विज्ञानाशी तिचा संबंध जोडणे काहींना अवघड जाऊ शकते. ढगाला कळ लावणे हे रूपक अतिशयोक्तीपूर्ण वाटू शकते कारण प्रत्यक्षात पावसाचे पूर्ण नियंत्रण अद्याप शक्य नाही.
मात्र झाडे लावून झाडे जगून निसर्गाला मित्र बनवून निसर्गाशी वागले तर पाऊस योग्य आणि वेळेवर भरपूर प्रमाणात पडू शकतो असा आशावाद सूचित होतो.
एकूणच वात्रटिका सामाजिक जागृतीसाठी प्रभावी ठरते.
रस विचार
वात्रटिकेच्या रस विचाराची स्वतंत्र चर्चा करताना येथे मुख्यतः शांत रस आणि अद्भुत रस यांचा आढळ होतो. अंधश्रद्धेविरुद्धची टीका यात करुण रस निर्माण करते तर विज्ञानाच्या सामर्थ्यावरचा विश्वास अद्भुत रस निर्माण करतो. वात्रटिकाकारांनी रसांची सांगड घालून वाचकाला प्रेरणा देणारा भाव निर्माण केला आहे. रसात तीव्रता नसून विचारप्रवर्तक शांतता आहे ज्यामुळे वाचक मनन करतो.
निष्कर्ष
ही वात्रटिका वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची समाजाभिमुख रचना आहे. पावसाचे विज्ञान या विषयाद्वारे त्यांनी अंधश्रद्धा आणि विज्ञान यांच्यातील द्वंद्व स्पष्ट केले आहे. वात्रटिका छोट्या स्वरूपात असूनही तिचा संदेश गहन आहे. ती केवळ पावसापुरती मर्यादित न राहता निसर्गाच्या समग्र समजुतीकडे घेऊन जाते. आजच्या काळात जेव्हा पर्यावरण आणि विज्ञान यांचा समन्वय आवश्यक आहे तेव्हा अशा वात्रटिका महत्त्वाच्या ठरतात. वात्रटिकाकार यांनी भाषा शैली आणि विचार यांचा सुंदर मिलाफ घडवला आहे ज्यामुळे ही रचना दीर्घकाळ टिकणारी ठरते. एकूणच ही वात्रटिका वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देणारी आणि अंधश्रद्धा निर्मूलनात सहायक अशी प्रभावी रचना आहे.
संदर्भ -
1... फेरफटका-6715.....दै.झुंजार नेता
17सप्टेंबर2018
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
24जून 2026
No comments:
Post a Comment