इंग्रजांचेच राज्य चांगले, असे सुरात सुर मिसळू लागले !आपले काही काही पूल तर,उद्घाटना आधीच कोसळू लागले !!

ग्रोकायन-375

..............................

इंग्रजांचेच राज्य चांगले, 

असे सुरात सुर मिसळू लागले !

आपले काही काही पूल तर,

उद्घाटना आधीच कोसळू लागले !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

---------------------------------

पूल :एक चिंतन

अपघातानंतरच काही गोष्टी,

कळून चुकू शकतात. 

ब्रिटीशकालीन पूलच 

शंभर वर्षे टिकू शकतात.

इंग्रजांचेच राज्य चांगले, 

असे सुरात सुर मिसळू लागले !

आपले काही काही पूल तर,

उद्घाटना आधीच कोसळू लागले !!

-सूर्यकांत डॊळसे, पाटोदा(बीड)

   मोबाईल-9923847269

---------------------------------

चिमटा-४४५३

१४ ऑगस्ट २०१६

 दै. पुण्यनगरी

-------------------------------

आजची वात्रटिका पूल :एक चिंतन ही रस्त्यांवरील पुलांवरील भ्रष्टाचाराबाबत चिंता व्यक्त करणारी आहे. मराठीतील प्रसिद्ध  वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डॊळसे यांची असून ती 14 ऑगस्ट 2016 रोजी दैनिक पुण्यनगरीत चिमटा या वात्रटिका सदरात प्रसिद्ध झालेली आहे. वात्रटिकेचे शीर्षक पूल एक चिंतन असे आहे. ती आठ ओळींची असून दोन कडव्यात विभागलेली आहे ती अपघातांनंतरच्या जाणिवा आणि ब्रिटिशकालीन व आधुनिक पुलांमधील फरक अधोरेखित करते. सदरील वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहे.

प्रत्येक कडव्याचा सविस्तर अर्थ 

पहिले कडवे

पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की अपघातानंतरच काही गोष्टी कळून चुकू शकतात. याचा अर्थ असा की पुलांच्या दुर्बलतेची किंवा भ्रष्टाचाराची जाणीव तेव्हाच होते जेव्हा प्रत्यक्ष दुर्घटना घडते. लोकांना आणि अधिकाऱ्यांना आधीपासून खबरदारी घेता येत नाही. ब्रिटिशकालीन पूल शंभर वर्षे टिकू शकतात असे सांगितले आहे. याचा अर्थ असा की इंग्रजांच्या काळात बांधलेले पूल मजबूत आणि टिकाऊ होते. ते दीर्घकाळ सेवा देतात. 

दुसरे कडवे 

दुसऱ्या कडव्यात इंग्रजांचेच राज्य चांगले असे सुरात सुर मिसळू लागले असे म्हटले आहे. याचा अर्थ असा की लोकांमध्ये अशी चर्चा सुरू झाली आहे की ब्रिटिश राजवटच चांगली होती कारण त्यांच्या काळातील बांधकामे टिकत आहेत. पुढे आपले काही काही पूल तर उद्घाटना आधीच कोसळू लागले असे सांगितले आहे. याचा अर्थ असा की सध्याच्या काळात बांधलेले काही पूल उद्घाटन होण्यापूर्वीच कोसळतात. यातून भ्रष्टाचार आणि गुणवत्तेचा अभाव स्पष्ट होतो. 

वात्रटिकेची भाषा 

भाषा सरळ आणि बोलकी आहे. ती सामान्य माणसाला समजेल अशी आहे. उदाहरणार्थ अपघातानंतरच काही गोष्टी कळून चुकू शकतात या वाक्यात कळून चुकू शकतात हा प्रयोग जाणिवेची अपूर्णता दाखवतो. ब्रिटिशकालीन पूलच शंभर वर्षे टिकू शकतात यात कालिन आणि टिकू शकतात हे शब्द टिकाऊपणावर भर देतात. इंग्रजांचेच राज्य चांगले असे सुरात सुर मिसळू लागले यात सुरात सुर मिसळू लागले हा म्हणवजा प्रयोग लोकांच्या चर्चेची सुरुवात दर्शवतो. आपले काही काही पूल तर उद्घाटना आधीच कोसळू लागले यात काही काही आणि उद्घाटना आधीच हे शब्द तीव्रता वाढवतात. भाषा मराठीच्या स्थानिक बोलीभाषेला जवळची आहे. ती काव्यात्मक नसून गद्यात्मक आहे. शब्दरचना साधी असून ती भावना थेट व्यक्त करते. अलंकार कमी आहेत पण व्यंग्य आहे. उदाहरणार्थ इंग्रजांच्या राज्याची स्तुती करणे हे आधुनिक व्यवस्थेवर टीका आहे. 

शैलीचे समीक्षण 

वात्रटिकेची शैली व्यंग्यात्मक आणि चिंतनात्मक आहे. वात्रटिकाकार थेट निष्कर्ष न काढता घटनांचे वर्णन करून वाचकाला विचार करायला भाग पाडतात. ओळी लहान आहेत आणि लयबद्ध आहेत. प्रत्येक ओळ स्वतंत्र अर्थ देते. शैलीत तुलना आहे. ब्रिटिशकालीन आणि आधुनिक पुलांची तुलना केली आहे. व्यंग्य हे शैलीचे मुख्य अंग आहे. उदाहरणार्थ इंग्रजांचे राज्य चांगले असे म्हणणे हे आधुनिक भ्रष्टाचारावर टीका आहे. शैलीत भावनिक तीव्रता आहे. अपघातानंतरची जाणीव आणि कोसळणाऱ्या पुलांचे वर्णन हे वाचकाला चिंता उत्पन्न करते. वात्रटिकाकाराने शब्दांची बचत केली आहे. अनावश्यक विस्तार टाळला आहे. शैलीत लोककवितेचा प्रभाव आहे. ती सहज वाचता येते आणि आठवते.

साधक बाधक चर्चा 

साधक अंग असे आहे की ती सामाजिक प्रश्न मांडते. भ्रष्टाचार आणि गुणवत्तेच्या अभावावर लक्ष वेधते. ती वाचकाला जागृत करते. भाषा सोपी असल्याने सामान्य लोकांपर्यंत पोहोचते. व्यंग्याने टीका प्रभावशाली होते. बाधक अंग असे आहे की ती फार थोडक्यात आहे. तपशील नाहीत. अपघाताची कारणे किंवा उपाय सांगितले नाहीत. फक्त टीका आहे. सकारात्मक दृष्टिकोन नाही. इंग्रजांच्या राज्याची स्तुती करणे हे काही वाचकांना अस्वस्थ करू शकते. वात्रटिका फक्त एकाच मुद्द्यावर केंद्रित आहे. विस्तारित चिंतन नाही. तरीही ती प्रभावी आहे कारण ती वर्तमान परिस्थितीशी संबंधित आहे.

रस विचार

वात्रटिकेच्या रस विचाराची  चर्चा करताना मुख्य रस करुण आणि व्यंग्य मिश्रित आहे. अपघातानंतरची जाणीव आणि कोसळणाऱ्या पुलांचे वर्णन हे करुण रस उत्पन्न करते. वाचकाला दुखावत आणि चिंता वाटते. इंग्रजांच्या राज्याची तुलना आणि आधुनिक पुलांचे पतन हे हास्य रस किंवा व्यंग्य रस उत्पन्न करते. वाचक हसण्याऐवजी विचार करतो. शांत रसही आहे कारण चिंतन आहे. वात्रटिकाकाराने रसांची गुंफण केली आहे. करुण रसाने वाचकाला भावनेत ओढले जाते. व्यंग्याने टीका प्रभावी होते. रस उत्पत्तीसाठी शब्दरचना उपयुक्त आहे. कळून चुकू शकतात आणि कोसळू लागले हे शब्द करुण रस वाढवतात. सुरात सुर मिसळू लागले हे व्यंग्य वाढवते. एकूण रस मिश्रित आहे पण करुण रस प्रभावी आहे. 

निष्कर्ष 

ही वात्रटिका सामाजिक जाणीवेची आहे. वात्रटिकाकाराने पुलांच्या माध्यमातून भ्रष्टाचारावर टीका केली आहे. प्रत्येक कडव्याचा अर्थ स्पष्ट आहे. भाषा सोपी आणि प्रभावी आहे. शैली व्यंग्यात्मक आहे. साधक अंग अधिक आहेत. रस करुण आणि व्यंग्य मिश्रित आहे. वात्रटिका वाचकाला विचार करायला भाग पाडते. ती वर्तमान परिस्थितीशी संबंधित आहे. वात्रटिकाकाराने थोडक्यात पण प्रभावी मांडणी केली आहे. एकूण ही वात्रटिका यशस्वी आहे कारण ती सामाजिक प्रश्न मांडते आणि वाचकाला जागृत करते.

संदर्भ -

1... चिमटा-४४५३...१४ ऑगस्ट २०१६

   दै. पुण्यनगरी

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

दैनिक वात्रटिका

पाच ऑगस्ट 2026