*Il ग्रोकायन-230 ll*
कुणी असतो हीरो,
तर कुणी व्हिलन असते.
कोणतेही अधिवेशन म्हणजे जणू आमदारा-खासदारांचे
वेळोवेळी स्नेहमीलन असते
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
-------------------------
अधिवेशन नावाचे
स्नेहमिलन
कुणी असतो हीरो, .
तर कुणी व्हिलन असते.
कोणतेही अधिवेशन म्हणजे जणू आमदारा-खासदारांचे
वेळोवेळी स्नेहमीलन असते
पावसाळी असते,
हिवाळी असते.
तसे उन्हाळीही भरायला पाहिजे !
थंड हवेच्या ठिकाणी,
स्नेहमीलनाची सोय करायला पाहिजे !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
------------------------
चिमटा-४५७६
८ डिसेंबर २०१६
दै. पुण्यनगरी
---------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वादळी काकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची संसद आणि विधिमंडळाच्या अधिवेशनाच्या आजच्या झालेल्या स्वरूपावर भाष्य करणारी ही वात्रटिका. ही वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये आठ डिसेंबर 2016 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.
सदरील वात्रटिकेचे मुद्दे असेच समीक्षण पुढील प्रमाणे केलेले आहे.प्रथम प्रत्येक कडव्याचा अर्थ ही वात्रटिका दोन मुख्य कडव्यांत विभागलेली आहे. पहिले कडवे अधिवेशनाच्या खऱ्या स्वरूपावर तर दुसरे कडवे त्याच्या वार्षिक संख्येवर आणि सोयीनुसार आयोजनावर भाष्य करते.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्याचा अर्थ असा की संसद किंवा विधिमंडळाचे अधिवेशन हे नावापुरते कामकाजाचे सत्र नसून आमदार-खासदारांसाठी एक प्रकारचे मैत्रीपूर्ण मिलन किंवा स्नेहमेळा असते. तिथे कुणी सदस्य स्वतःला नायक समजून वावरतात तर कुणी प्रतिपक्षाच्या भूमिकेतून खलनायक बनतात. पण एकूणच ते गंभीर विधेयक चर्चा किंवा जनहिताचे काम यापेक्षा राजकीय नाट्य आणि वैयक्तिक दिखाऊपणाचे व्यासपीठ बनलेले असते. अधिवेशन म्हणजे जनतेसाठी काम करण्याची वेळ नसून नेत्यांच्या स्नेहाचे आणि स्वार्थाचे वार्षिक उत्सव असते असा उपरोधिक टोला वात्रटिकाकार लगावतात.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ असा की सध्या फक्त पावसाळी आणि हिवाळी असे दोनच अधिवेशने भरतात. पण जर हे खरे तर स्नेहमिलनच असते तर उन्हाळ्यातही एक अधिवेशन भरायला हरकत नाही. शिवाय ते थंड हवेच्या ठिकाणी म्हणजे डोंगराळ रिसॉर्टमध्ये भरवले तर आमदार-खासदारांना आरामशीर वातावरणात स्नेहमिलन करता येईल असा खोचक सल्ला वात्रटिकाकार देतात. यातून अधिवेशनाच्या नावाखाली होणाऱ्या अनावश्यक खर्चिक आणि विलासी आयोजनावर तीव्र टीका केली आहे.
भाषेवर समीक्षण
वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी अत्यंत साधी, बोलीभाषिक आणि मराठमोळी भाषा वापरली आहे. अधिवेशन स्नेहमिलन ही जोड सामान्य माणसाच्या जिभेवर सहज येते. हीरो-व्हिलन हे चित्रपटसृष्टीतले शब्द राजकीय वास्तवाशी जोडून अचूक आणि परिणामकारक झाले आहेत. पावसाळी हिवाळी उन्हाळी हे ऋतुनुसारचे विशेषणे आणि थंड हवेच्या ठिकाणी ही वाक्प्रचारात्मक अभिव्यक्ती वापरून भाषा अत्यंत जीवंत आणि लोकप्रिय झाली आहे. व्याकरणदृष्ट्या भाषा अगदी स्वच्छंद असली तरी ती ग्रामीण-नागरी दोन्ही वाचकांना लगेच समजते. एकूणच भाषा अशी आहे की वाचताना वात्रटिका डोळ्यांसमोर चित्रपटासारखी उभी राहते.
शैलीचे समीक्षण
ही वात्रटिका पारंपरिक महाराष्ट्रीयन वात्रटिका शैलीतच लिहिली गेली आहे. दोन कडवी, प्रत्येक कडव्यात चार-सहा ओळी, अंत्यताळ लयबद्ध आणि उपरोधिक विनोद हे सर्व वैशिष्ट्ये जपलेली आहेत. पहिल्या कडव्यात अधिवेशन आणि स्नेहमिलन यांची समानार्थी जोड देऊन विरोधाभास निर्माण केला आहे. दुसऱ्या कडव्यात तेच तर्क पुढे नेले आहे. शेवटच्या दोन ओळींत टिपिकल वात्रटिकाकाराची खोचक शिफारस येते जी वाचकाला हसवते आणि एकदम विचार करायला लावते. लय आणि ताल अशी आहे की ती सहज तोंडपाट बसते. चिमटा ही पारंपरिक सदराची शैली यात उत्तमरीत्या अवतरली आहे.
साधक बाधक चर्चा
साधक
सर्वप्रथम वात्रटिकेची तीक्ष्णता. अधिवेशनाच्या नावाखाली होणारे राजकीय नाट्य आणि अनावश्यक सुट्ट्या-खर्च यावर एका झटक्यात बोट ठेवले आहे. दुसरे म्हणजे सामान्य माणसाच्या भाषेत लिहिल्यामुळे ही वात्रटिका खेड्यापाड्यातही सहज पोहोचते आणि लोकांना आपलीच वाटते. तिसरे म्हणजे उपरोध इतका मार्मिक आहे की राजकीय वर्गाला आरशात स्वतःचे प्रतिबिंब दाखवते. चौथा मुद्दा छोट्या जागेत फार मोठे राजकीय वास्तव उघडे पाडले आहे.
बाधक
बाधक मुद्दे फारच कमी आहेत. कदाचित जरा जास्त तिखट झाली असती तर आणखी परिणामकारक झाली असती कारण सध्या ती फार सौम्य आणि हसरी वाटते. दुसरे म्हणजे हीरो-व्हिलन हे संबोधन आजही प्रभावी आहे पण कालौघात त्याची तीक्ष्णता किंचित कमी झाली आहे. तिसरे म्हणजे उन्हाळी अधिवेशन आणि थंड हवेचे ठिकाणी हा मुद्दा आजही प्रचलित आहे पण नोटाबंदीच्या पार्श्वभूमीवर २०१६ मध्ये हिवाळी अधिवेशनात झालेल्या गोंधळावर थेट भाष्य नसल्याने त्या क्षणाची तात्कालिकता किंचित कमी झाली आहे.
निष्कर्ष
सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका महाराष्ट्रातील पारंपरिक चिमटा वात्रटिकेची उत्तम नमुना आहे. ती अधिवेशनाच्या नावाखाली चाललेल्या राजकीय स्नेहमिलन आणि विलासी खर्चावर अचूक आणि विनोदी पद्धतीने प्रहार करते. साध्या सरळ भाषेतून ती सामान्य जनतेच्या मनातील खदखद व्यक्त करते. आजही वाचली की हसू येते आणि एकदम खरे वाटते. अशा वात्रटिका या राजकीय व्यंग्याच्या मराठी परंपरेला समृद्ध करतात आणि लोकशाहीतील पारदर्शकतेची गरज अधोरेखित करतात. ही वात्रटिका केवळ २०१६ ची नाही तर कालातीत आहे कारण अधिवेशन आजही बऱ्याचदा स्नेहमिलनच वाटते.
------------------------------------------------
संदर्भ
1... चिमटा..... दै. पुण्यनगरी
४ जुलै २००६
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4.. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
9 डिसेंबर 2025
No comments:
Post a Comment