ग्रोकायन-265....आज फक्त नवे झेंडे,हातात नवे दांडे आहेत!आपल्याच हाताने,आपल्या पायावर धोंडे आहेत!!

ग्रोकायन-265

-------------------

आज फक्त नवे झेंडे,हातात नवे दांडे आहेत!

आपल्याच हाताने,आपल्या पायावर धोंडे आहेत!!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

---------------------

निकालाचे सुख-दु:ख

दुधाचे दूध आहे,

पाण्याचे पाणी आहे.

ज्याला निकालाचा अर्थ कळत नाही,

तोच खरा अज्ञानी आहे.

लोकशाही नव्याने हरली तरी,

तेच चेहरे विजयी दिसले आहेत.

फरक एवढाच की,

ते इकडून तिकडे घुसले आहेत.

आज फक्त नवे झेंडे,

हातात नवे दांडे आहेत!

आपल्याच हाताने

आपल्या पायावर धोंडे आहेत!!

-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

------------------------

चिमटा-4653

दैनिक पुण्यनगरी

24फेब्रुवारी 2017

---------------------------------

मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिका आकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची

ही वात्रटिका निवडणूक निकालांच्या पार्श्वभूमीवर लोकशाहीच्या वास्तवावर अत्यंत तीक्ष्ण आणि अचूक भाष्य करते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 24 फेब्रुवारी 2017 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी निकालाच्या सुखदु:खातून निर्माण होणाऱ्या राजकीय वास्तवाला उघडं पाडलं आहे. आता या वात्रटिकेचं मुद्देसूद आणि सविस्तर समीक्षण  पुढे करून दिलेले आहे 

. प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिलं कडवं: 

दुधाचे दूध आहे, पाण्याचे पाणी आहे. ज्याला निकालाचा अर्थ कळत नाही, तोच खरा अज्ञानी आहे. या कडव्यात वात्रटिकाकार निकालाच्या स्पष्टतेला अधोरेखित करतात. दुधाचा दुधाशी आणि पाण्याचा पाण्याशी असलेला नैसर्गिक संबंध जसा स्पष्ट असतो तसा निवडणूक निकालही स्पष्ट असतो. तो निकाल नेमकं काय सांगतो याचा अर्थ ज्याला कळत नाही तो खरा अज्ञानी आहे असं वात्रटिकाकार ठामपणे सांगतात. यातून ते सूचित करतात की निकालाच्या मागे लपलेलं राजकीय वास्तव फार गुंतागुंतीचं नसतं, ते उघडं असतं, फक्त त्याकडे डोळसपणे पाहण्याची गरज असते. 

दुसरं कडवं: 

लोकशाही नव्याने हरली तरी, तेच चेहरे विजयी दिसले आहेत. फरक एवढाच की, ते इकडून तिकडे घुसले आहेत. या कडव्याचा गाभा लोकशाहीच्या पराभवावर आहे. वात्रटिकाकार म्हणतात की निकालानंतर लोकशाही पुन्हा एकदा हरली आहे, कारण विजयी चेहरे तेच आहेत, फक्त त्यांनी पक्ष बदलले आहेत. राजकारण्यांचं पक्षांतर हा फरक एवढाच आहे. यातून लोकशाहीच्या मूल्यांचा व्यंगात्मकरीत्या अपमान होतो. जनतेच्या मताला धोका पोहोचवणाऱ्या या पक्षांतराला वात्रटिकाकार थेटपणे उघडं करतात.

 तिसरं कडवं: 

आज फक्त नवे झेंडे, हातात नवे दांडे आहेत! आपल्याच हाताने आपल्या पायावर धोंडे आहेत!! या शेवटच्या कडव्यात वात्रटिकाकार जनतेच्या जबाबदारीकडे बोट दाखवतात. नवे झेंडे आणि नवे दांडे म्हणजे नवे पक्षचिन्ह आणि नव्या पक्षांच्या नावाखाली सत्ता. पण हे सारे बदल केवळ दिखावा आहेत. खरा व्यंग्य शेवटच्या दोन ओळींत आहे. आपल्याच हाताने आपल्या पायावर धोंडे मारणे म्हणजे स्वतःच्या मताने स्वतःचंच नुकसान करणे. जनतेनेच अशा पक्षांतर करणाऱ्या उमेदवारांना निवडून दिल्यामुळे ती स्वतःवरच अन्याय करते असं वात्रटिकाकार स्पष्टपणे सांगतात. 

वात्रटिकेची भाषा

वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची भाषा अत्यंत साधी, सोपी आणि जनमानसात रुजलेली आहे. त्यांनी वापरलेले शब्द आणि वाक्प्रचार दैनंदिन जीवनातून आलेले आहेत. दुधाचे दूध आणि पाण्याचे पाणी हा रोज वापरला जाणारा वाक्प्रचार निकालाच्या स्पष्टतेला प्रभावीपणे व्यक्त करतो. इकडून तिकडे घुसले आहेत हे वाक्य पक्षांतराचं वास्तव अतिशय तीव्र आणि थेटपणे सांगतं. नवे झेंडे आणि नवे दांडे ही जोडी अतिशय समर्पक आणि चित्रात्मक आहे. शेवटचा आपल्या पायावर धोंडे मारणे हा ग्रामीण महाराष्ट्रात प्रचलित असलेला वाक्प्रचार जनतेच्या स्वतःच्या चुकीकडे बोट दाखवतो. एकूणच भाषा अत्यंत लोकधारा आहे, तरीही ती तीक्ष्ण आणि परखड आहे. व्यंग्य निर्माण करण्यासाठी कोणतेही क्लिष्ट किंवा संस्कृतप्रचुर शब्द वापरले नाहीत, ही भाषेची मोठी ताकद आहे. 

 वात्रटिकेची शैली 

 ही वात्रटिका  पारंपरिक शैलीत लिहिली आहे. प्रत्येक कडव्याला चार ओळी आणि शेवटच्या दोन ओळींत यमक जुळवले आहे. आहे-आहे, आहेत-आहेत, आहेत-अ आहेत अशी यमकांची रचना सतत जपली आहे. ही यमकांची साखळी वाचकाला सहज गुंफून ठेवते आणि वात्रटिकेला गेयता प्राप्त होते. व्यंग्य करण्यासाठी वात्रटिकाकार थेट आरोप करत नाहीत, तर वक्रोक्ती आणि उपहास यांचा वापर करतात. उदाहरणार्थ, लोकशाही नव्याने हरली तरी असं म्हणत ते विजयी चेहऱ्यांच्या सातत्याकडे लक्ष वेधतात. शेवटच्या कडव्यात उद्गारचिन्हांचा वापर करून जनतेच्या कृतीला धक्कादायक बनवलं आहे. एकूण शैली संक्षिप्त पण परिणामकारक आहे. पारंपरिक अभंग शैलीत आधुनिक राजकीय व्यंग्य मांडण्याची ही यशस्वी समन्वयात्मक शैली आहे. 

वात्रटिकेचे साधक आणि बाधक मुद्दे 

 साधक मुद्दे: 

ही वात्रटिका अत्यंत संक्षिप्त असूनही निकालाच्या राजकीय वास्तवाला पूर्णपणे उघडं पाडते. तिची भाषा आणि शैली जनसामान्यांना सहज समजेल अशी आहे. व्यंग्य तीक्ष्ण आहे पण असभ्य किंवा खालच्या पातळीचा नाही. जनतेच्या जबाबदारीकडे थेट बोट दाखवून वात्रटिकाकार केवळ राजकारण्यांनाच दोषी ठरवत नाहीत, तर मतदारालाही विचार करायला भाग पाडतात. ही वात्रटिका कोणत्याही निवडणुकीनंतर लागू पडते एवढी कालातीत आणि सर्वसमावेशक आहे.

 बाधक मुद्दे: 

काहींना ही वात्रटिका अति सामान्यीकरण करणारी वाटू शकते. कारण प्रत्येक राजकारणी पक्षांतर करत नाही आणि प्रत्येक निवडणुकीत तेच चेहरे विजयी होत नाहीत. लोकशाही हरली असं ठामपणे म्हणणं काहींना अतिशयोक्ती वाटू शकतं. तसंच जनतेच्या पायावर धोंडे मारणे असं म्हणून मतदारांना थेट दोषी ठरवणं काहींना खटकू शकतं. पण हे बाधक मुद्दे वात्रटिकेच्या व्यंग्यात्मक स्वरूपामुळे अपरिहार्य आहेत आणि ते तिच्या परिणामकारकतेला कमी करत नाहीत. 

निष्कर्ष 

निष्कर्ष असा की सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका महाराष्ट्रातील राजकीय वास्तवावर अत्यंत अचूक आणि खणखणीत भाष्य करणारी ठरते. ती पारंपरिक  शैलीत आधुनिक व्यंग्य यशस्वीपणे मांडते. निकालाच्या सुखदु:खातून निर्माण होणाऱ्या राजकीय पक्षांतर आणि मतदारांच्या जबाबदारीच्या मुद्द्यांना तिने स्पष्टपणे उघडं केलं आहे. ही वात्रटिका केवळ २०१७ ची नाही तर आजही आणि पुढील कित्येक निवडणुकांनंतरही तितकीच लागू पडेल एवढी कालातीत आहे. वात्रटिकाकारांनी जनमानसातील भाषेचा आणि पारंपरिक शैलीचा उत्तम वापर करून राजकीय व्यंग्याला नवे परिमाण दिले आहे.

संदर्भ 

1... चिमटा-4653...दैनिक पुण्यनगरी

      24फेब्रुवारी 2017

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

9फेब्रुवारी 2025