ग्रोकायन-343
..............................
कुणाची देशभक्ती मूर्त आहे,
कुणाची देशभक्ती अमूर्त आहे.
जो देशभक्तीचे राजकारण करतो,
तो तर सगळ्यांपेक्षा धूर्त आहे.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
देशभक्तीचे कंगोरे
कुणा कुणाला देशभक्ती,
खूप सक्तीची वाटते आहे.
कुणा कुणाला देशभक्ती,
खूप युक्तीची वाटते आहे.
कुणाला देशभक्ती दाखवणे,
आपली निकड वाटते आहे.
कुणाला देशभक्ती दाखवणे,
खांद्यावर जोखड वाटते आहे.
कुणाची देशभक्ती मूर्त आहे,
कुणाची देशभक्ती अमूर्त आहे.
जो देशभक्तीचे राजकारण करतो,
तो तर सगळ्यांपेक्षा धूर्त आहे.
प्रत्येकाच्या देशभक्तीला,
आपले वेगवेगळे कंगोरे आहेत !
जो करतो कमी;दाखवतो जास्त,
त्याचे देशभक्तीचे डांगोरे आहेत !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
---------------------------------------
चिमटा-6892
दैनिक पुण्यनगरी
वर्ष -19वे
13ऑगस्ट2023
-----------------------------------
आजची वात्रटिका देशभक्तीचे कंगोरे या शीर्षकाने सादर झाली आहे. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डॊळसे यांनी देशभक्ती या संकल्पनेच्या विविध व्यक्तिनिष्ठ अभिव्यक्तींवर व्यंगात्मक भाषेत भाष्य केले आहे. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरी च्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये भारतीय स्वातंत्र्य दिनाच्या पार्श्वभूमी वरती 13 ऑगस्ट 2023 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे करून दिलेले आहेत
प्रत्येक कडव्याचा सविस्तर
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार सांगतात की काही लोकांना देशभक्ती ही सक्तीची गोष्ट वाटते म्हणजे ती त्यांच्यावर लादलेली जबाबदारी किंवा अनिवार्य कर्तव्य असल्यासारखी त्यांना जाणवते. तर काहींना ती युक्तीची वाटते म्हणजे स्वार्थ साधण्यासाठी किंवा फायद्यासाठी वापरली जाणारी चालाखीची युक्ती असल्यासारखी त्यांना भासते.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात देशभक्ती दाखवणे काहींना निकड वाटते म्हणजे त्यांची गरज किंवा आवश्यकता असल्यासारखी त्यांना जाणवते तर काहींना ती खांद्यावर जोखड वाटते म्हणजे भार किंवा त्रासदायक जबाबदारी वाटते.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्यात काहींची देशभक्ती मूर्त स्वरूपात व्यक्त होते म्हणजे दृश्य किंवा प्रत्यक्ष कृतींमधून दिसून येते तर काहींची अमूर्त स्वरूपात राहते म्हणजे अंतर्मनात किंवा विचारांमधून राहते. जो देशभक्तीचे राजकारण करतो तो सर्वांपेक्षा धूर्त आहे असे स्पष्टपणे सांगितले आहे.
चौथे कडवे
चौथ्या कडव्यात प्रत्येक व्यक्तीच्या देशभक्तीला वेगवेगळे कंगोरे आहेत असे सामान्यीकरण केले आहे. जो कमी करतो पण जास्त दाखवतो त्याचे देशभक्तीचे डांगोरे आहेत असे व्यंगात्मक टोकदार विधान करून वात्रटिका संपवली आहे.
वात्रटिकेची भाषा
भाषा सरळ सरळ मराठी आहे जी सामान्य वाचकांना सहज समजते. शब्दरचना व्यावहारिक आणि बोलचालीची आहे. सक्तीची युक्तीची निकड जोखड मूर्त अमूर्त धूर्त कंगोरे डांगोरे असे शब्द वापरून वात्रटिकाकारांनी भाषेला व्यंगात्मक आणि उपहासात्मक रंग दिला आहे. उदाहरणार्थ सक्तीची आणि युक्तीची यातील विरोधाभासाने देशभक्तीच्या दोन टोकांच्या धारणांना अधोरेखित केले आहे. खांद्यावर जोखड हे रूपक भारदायकपणाचे सूचक आहे. मूर्त आणि अमूर्त यातील द्वंद्वाने देशभक्तीच्या विविधता दाखवली आहे. डांगोरे हे शब्द विशेषतः लक्षवेधी आहे कारण ते दांग्यासारखे फुगवलेले किंवा दिखाऊपणाचे सूचक आहे. भाषा व्यंगपूर्ण आहे पण शिव्याशाप न देता सूचकतेने मुद्दा मांडते. वाक्यरचना छोटी आणि लयबद्ध आहे ज्यामुळे वाचताना गती मिळते.
शैलीचे समीक्षण
वात्रटिका लयबद्ध आणि छंदबद्ध शैलीत रचली गेली आहे. प्रत्येक कडव्याचे दोन भाग करून पुनरावृत्तीचा वापर केला आहे जसे कुणा कुणाला देशभक्ती. ही पुनरावृत्ती शैलीला लय आणि जोर देते. अंत्याक्षरी यमकांचा वापर दिसतो जसे आहे वाटते आहे. शैली व्यंगात्मक आहे. वात्रटिकाकार थेटपणे टोकदार विधाने करतात पण ती काव्यात्मक पद्धतीने मांडतात. राजकारण आणि धूर्त असे शब्द वापरून सामाजिक व्यंग निर्माण केले आहे. शैली सामान्य जनतेला उद्देशून आहे म्हणून ती प्रासादिक आणि प्रभावी झाली आहे. या वात्रटिकेतली सुचकता म्हणजे सच्चे देशभक्त आणि
अंध देशभक्त यांनाही केलेला उद्देश महत्त्वाचा आहे.
साधक बाधक चर्चा
साधक म्हणजे वात्रटिकेचे सामाजिक महत्त्व. ती देशभक्तीच्या दिखाऊपणावर आणि राजकारणावर टिका करते जे आजच्या काळात अत्यंत प्रासंगिक आहे. वात्रटिकाकारांनी विविध दृष्टिकोन मांडून वाचकांना विचार करण्यास प्रवृत्त केले आहे. भाषेची सरळता आणि व्यंगाची सूचकता ही वात्रटिकेची बळकटी आहे. बाधक म्हणजे काही ठिकाणी शब्दांची निवड अधिक आक्रमक वाटू शकते जसे धूर्त आणि डांगोरे. हे काही वाचकांना अपमानास्पद भासू शकते. तसेच अमूर्त आणि मूर्त यांचे स्पष्टीकरण विस्ताराने न दिल्याने काहींना गूढ वाटू शकते. एकूणच बाधक कमी आहेत आणि साधक अधिक आहेत.
रस विचार
वात्रटिकेच्या रस विचाराची चर्चा पुढीलप्रमाणे. या वात्रटिकेत मुख्यतः व्यंगरस किंवा हास्यरस प्राधान्याने दिसतो. देशभक्तीच्या दिखाऊपणावर केलेले उपहास हास्य निर्माण करतात. मात्र त्यात करुण रस किंवा शोक रस नाही तर व्यंगातून सामाजिक जागृतीचा रस निर्माण होतो. वाचकाला हसवत हसवत विचार करायला लावणारा हा रस आहे. शृंगार किंवा वीर रस येथे अनुपस्थित आहेत. रसाची अभिव्यक्ती सूक्ष्म आणि प्रभावी आहे.
निष्कर्ष
सूर्यकांत डॊळसे यांची ही वात्रटिका देशभक्ती या संवेदनशील विषयावर व्यंगात्मक पद्धतीने भाष्य करणारी एक प्रभावी रचना आहे. वात्रटिकाकारांनी प्रत्येक व्यक्तीच्या देशभक्तीला वेगवेगळे कंगोरे आहेत हे जे विधान केले आहे ते अत्यंत मार्मिक आहे. वात्रटिका भाषा शैली आणि रस यांच्या समन्वयाने यशस्वी झाली आहे. ती वाचकांना देशभक्तीचे खरे स्वरूप समजून घेण्यासाठी प्रेरणा देते. एकूणच ही वात्रटिका सामाजिक जागृती करणारी आणि व्यंगात्मक साहित्यात भर घालणारी आहे. वात्रटिकाकारांचे हे योगदान मराठी साहित्यातील व्यंगपरंपरेला साजेसे आहे.
संदर्भ -
1... चिमटा-6892.....दैनिक पुण्यनगरी
वर्ष -19वे....13ऑगस्ट2023
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
7जून 2026
No comments:
Post a Comment