ग्रोकायन-362
..............................
अधिकृत सूत्र लावतात अढी,
तिथेच बातम्या पिकू लागतात.
अनाधिकृत बातम्यांना मग,
अधिकृत सूत्रांचे टेकू लागतात.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
सूत्रांचा हवाला
अधिकृत सूत्र लावतात अढी,
तिथेच बातम्या पिकू लागतात.
अनाधिकृत बातम्यांना मग,
अधिकृत सूत्रांचे टेकू लागतात.
टेकूवर फेकू सोकावतात,
सूत्र फक्त नावाला असतो !
जिथे धागा-दोरा लागत नाही,
तिथे सूत्रांचाच हवाला असतो !!
-सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
------------------------------
फेरफटका-7475
दैनिक झुंजार नेता
12डिसेंबर2020
------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची आजची सूत्रांचा हवाला ही वात्रटिका
सूत्रांचा हवाला देत बातम्या पिकविण्याच्या न्यूज चॅनेल आणि वर्तमानपत्र यांच्या धंदेवाईक वृत्तीवरती
भाष्य करणारी करते. सदरील वात्रटिका दैनिक झुंजार नेताच्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये 12 डिसेंबर 2020 रोजी प्रसिद्ध झालेली होती. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे मुद्देसूदपणे करून दिलेले आहे.
वात्रटिकेच्या प्रत्येक कडव्यातील अर्थ
पहिले कडवे
वात्रटिकेच्या पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की अधिकृत सूत्र लावण्याची अढी असणारे माध्यमे जिथे सूत्रांचा हवाला देतात तिथेच बातम्या पिकू लागतात. म्हणजे बातम्या खऱ्या असोत की खोट्या माध्यमे अधिकृत सूत्रांचा आधार दाखवून त्यांना विश्वासार्ह बनवतात. अनाधिकृत किंवा अफवासारख्या बातम्यांना देखील नंतर अधिकृत सूत्रांचा टेकू लावला जातो. यातून माध्यमांच्या बातम्या तयार करण्याच्या पद्धतीवर टीका आहे ज्यात वस्तुस्थितीपेक्षा सूत्रांचा हवाला अधिक महत्त्वाचा ठरतो.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार पुढे स्पष्ट करतात की या टेकूवर माध्यमे फेकू सोकावतात म्हणजे खोट्या किंवा बनावट बातम्या जोरात पसरवतात. सूत्र फक्त नावाला असतो म्हणजे तो केवळ नावापुरता असतो प्रत्यक्षात कोणताही ठोस पुरावा किंवा धागादोरा नसतो. जिथे काहीही धागादोरा लागत नाही तिथे सूत्रांचाच हवाला दिला जातो. यातून माध्यमांच्या विश्वासार्हतेच्या अभावाकडे लक्ष वेधले आहे.
वात्रटिकेची भाषा
वात्रटिकेची भाषा समीक्षण करताना प्रथम तिची सरळता आणि बोलकी शैली लक्षात येते. शब्द जसे अधिकृत सूत्र अढी पिकू लागतात टेकू फेकू सोकावतात हे सर्वसामान्य मराठीत वापरले जाणारे आहेत ज्यामुळे वाचकांना सहज आकलन होते. उदाहरणार्थ पिकू लागतात हा शब्द शेतीशी निगडित असल्याने बातम्या कशा उगवतात याचे चित्र स्पष्ट करते. टेकू आणि फेकू यांचा जोडीने वापर केल्याने व्यंगात्मक प्रभाव वाढतो. सूत्र फक्त नावाला असतो हा वाक्यांश सूत्रांच्या नावाखालील पोकळपणावर बोट ठेवतो. भाषेत व्यावहारिक आणि लोकभाषेचे मिश्रण आहे ज्यामुळे ती जनमानसाशी जोडली जाते.
वात्रटिकेची शैली
शैलीचे समीक्षण करताना असे लक्षात येते की वात्रटिकाकारांनी दोन कडव्यात संपूर्ण व्यंग दाखवले आहे. पहिले कडवे अधिकृत सूत्र आणि बातम्यांच्या संबंधाचे वर्णन करते तर दुसरे कडवे त्यातील बनावटपणावर प्रकाश टाकते. शैलीत छंद आणि ताल जपला आहे ज्यामुळे वाचताना लयबद्धता जाणवते. अंताक्षरी यमक जसे अढी पिकू लागतात आणि टेकू लागतात यामुळे आकर्षण वाढते. व्यंगात्मकता ही शैलीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहे ज्यात सरळ शब्दांत गंभीर मुद्दा मांडला आहे.
साधक बाधक चर्चा
साधक बाधक चर्चा करताना साधक अंग म्हणजे वात्रटिका आजच्या माध्यमांच्या वास्तवाला बरोबर स्पर्श करते. सूत्रांचा हवाला देऊन बातम्या पिकवण्याची समस्या खरोखरच अस्तित्वात आहे आणि वात्रटिकाकार यावर नेमके भाष्य करतात. भाषा सोपी आणि प्रभावी असल्याने सामान्य वाचकांपर्यंत संदेश पोहोचतो. बाधक अंग म्हणजे काही ठिकाणी अधिक तीव्रता न आल्याने व्यंग कमी तीक्ष्ण वाटू शकते. काही वाचकांना यात फक्त हलकी चेष्टा वाटेल तर काहींना गहन विश्लेषणाची अपेक्षा राहील. तरीही वात्रटिका आपला मुद्दा ठामपणे मांडते.
रस विचार
वात्रटिकेच्या रस विचाराची स्वतंत्र समीक्षण करताना यात व्यंगरस प्रामुख्याने दिसतो. व्यंगरस हा हास्य आणि टीकेच्या मिश्रणातून उभा राहतो. सूत्र लावतात अढी आणि फेकू सोकावतात यातून हास्य निर्माण होते तर त्याचबरोबर माध्यमांच्या अनैतिकतेवर टीका होते. करुण रस किंवा अन्य रसांचा अभाव आहे कारण वात्रटिका हलकी व्यंगात्मक आहे. शृंगारादी रस येथे अप्रासंगिक आहेत. व्यंगरसामुळे वाचक विचारप्रवृत्त होतो आणि समाजातील दोष पाहण्यास प्रवृत्त होतो.
निष्कर्ष
ही वात्रटिका माध्यमांच्या विश्वासार्हतेच्या संकटावर प्रकाश टाकणारी एक प्रभावी रचना आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी सूत्रांचा हवाला या सामान्य प्रथेला व्यंगात्मक कवच देत जनमानसापर्यंत पोहोचवली आहे. वात्रटिकेत भाषा शैली आणि व्यंग यांचा समन्वय चांगला साधला आहे ज्यामुळे ती केवळ मनोरंजक न राहता विचार करायला लावणारी ठरते. आजच्या डिजिटल युगात जिथे अफवा आणि बनावट बातम्या वेगाने पसरतात अशा वेळी अशा वात्रटिका समाजाला दिशा दाखवतात. वात्रटिकाकारांचे हे योगदान मराठी व्यंग साहित्यात मोलाचे आहे कारण ते सरळ शब्दांत जटिल सामाजिक समस्या मांडतात. एकूणच ही वात्रटिका छोटी असली तरी तिचा प्रभाव आणि सत्यदर्शन दीर्घकाळ टिकणारा आहे.
संदर्भ -
1... फेरफटका-7475...दैनिक झुंजार नेता
12डिसेंबर2020
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
8 जुलै 2026
No comments:
Post a Comment