ग्रोकायन-393
..............................
वाट्टेल त्याला;वाट्टेल तसे,
गुळाचे गणपती पावायला लागले.
उरले सुरले भक्तही मग,
नवसासाठी धावायला लागले.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
सुज्ञास सांगणे न लगे...
वाट्टेल त्याला;वाट्टेल तसे,
गुळाचे गणपती पावायला लागले.
उरले सुरले भक्तही मग,
नवसासाठी धावायला लागले.
काही भक्त हौसाचे आहेत,
काही भक्त नवसाचे आहेत.
जसे हे गणपती गुळाचे आहेत,
तसेच ते दीड दिवसाचे आहेत.
दीड दिसात; कोल्हं उसात,
नावडतीचे मीठ आळणी आहे !
कुणाला तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार,
कुणाची सोयीस्कर गुळणी आहे !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
-------------------------------
चिमटा-6861
दैनिक पुण्यनगरी
वर्ष -19वे
13जुलै2023
-----------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते
सूर्यकांत डोळसे लिखित प्रस्तुत वात्रटिका सामाजिक आणि राजकीय परिस्थितीवर अत्यंत मार्मिक व टोकदार भाष्य करते. सुज्ञास सांगणे न लगे असा इशारा देत वात्रटिकाकाराने तत्कालीन राजकीय घडामोडींमधील स्वार्थ, संधिसाधूपणा आणि अस्थिरता यावर प्रहार केला आहे. गणपती उत्सवातील प्रतीकांचा वापर करून राजकीय बाजाराचे वास्तव समोर आणणे हे या रचनेचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 13 जुलै 2023 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहेप्रस्तुत समीक्षणात या वात्रटिकेचे सविस्तर विश्लेषण विविध घटकांच्या आधारे करण्यात आलेले आहे.
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्याचा सविस्तर अर्थ असा आहे की, सत्ता किंवा पदाच्या वर्तुळात पात्रतेचा विचार न करता वाटेल त्याला आणि वाटेल तसे अधिकार प्राप्त होत आहेत. वात्रटिकाकार अशा नेत्यांची तुलना गुळाच्या गणपतीशी करतात. ज्याप्रमाणे गुळाचा गणपती हा ठिसूळ, मऊ आणि सहजासहजी विरघळणारा असतो, तसेच हे नेतृत्व देखील कमकुवत पण सोयीस्कर आहे. जेव्हा असे गणपती सहज पावायला लागतात किंवा मागण्या पूर्ण करू लागतात, तेव्हा उरलेले इतर कार्यकर्ते अथवा भक्तही आपला स्वार्थ साधण्यासाठी आणि नवस फेडण्यासाठी त्यांच्याकडे धाव घेतात. यात राजकीय लाभासाठी होणारी पळापळ आणि लाचारी स्पष्ट दिसते.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्याचा सविस्तर अर्थ असा आहे की, या राजकीय बाजारात सामील होणारे भक्त अर्थात पाठीराखे दोन प्रकारचे आहेत. काही जण निव्वळ हौसेपोटी किंवा आकर्षणापोटी आलेले आहेत, तर काही जण आपल्या वैयक्तिक स्वार्थासाठी किंवा नवसासाठी आलेले आहेत. वात्रटिकाकार पुढे स्पष्ट करतात की, ज्याप्रमाणे हे नेतृत्व स्वतः गुळासारखे तात्पुरते आहे, तसेच त्यांचे अस्तित्व आणि सत्ता देखील अवघ्या दीड दिवसाची म्हणजे अत्यंत अल्पजीवी आहे. राजकीय अस्थिरता आणि सत्तेचा क्षणभंगुरपणा या कडव्यातून अत्यंत प्रभावीपणे मांडला आहे.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्याचा सविस्तर अर्थ असा आहे की, या दीड दिवसाच्या अल्पकाळात सर्वत्र स्वार्थाची लूट सुरू होते. कोल्हं उसात या म्हणीप्रमाणे ज्याला जशी संधी मिळेल तसा तो आपला फायदा करून घेतो. नावडत्या व्यक्तीचे मीठ देखील आळणी ठरते या न्यायाने एका गटाला डावलले जाते, तर दुसऱ्या बाजूला काहींना तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार सहन करावा लागतो म्हणजेच विनातक्रार अन्याय सहन करावा लागतो. त्याच वेळी काही चलाख लोक सोयीस्कर गुळणी धरून गप्प बसतात जेणेकरून त्यांचा फायदा अबाधित राहील. राजकीय लाचारी आणि संधिसाधूपणाचे हे विदारक चित्र आहे.
वात्रटिकेची भाषा
प्रस्तुत वात्रटिकेची भाषा अत्यंत ओघवती, लोकबोलीशी जवळीक साधणारी आणि म्हणी व वाक्प्रचारांनी समृद्ध आहे. वात्रटिकाकाराने दैनंदिन व्यवहारातील लोकसमज आणि लोकम्हणींचा अत्यंत कौशल्याने वापर केला आहे. उदाहरणार्थ गुळाचा गणपती, दीड दिवसाचा गणपती, कोल्हं उसात शिरणे, नावडतीचे मीठ आळणी, तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार आणि सोयीस्कर गुळणी धरणे या सर्व वाक्प्रचारांचा एका पाठोपाठ एक केलेला प्रयोग रचनेला अभूतपूर्व धार देतो. भाषेतील लयबद्धता आणि यमक जुळवण्याची शैली वात्रटिका अधिक वाचनीय बनवते. गुळाचे आणि दीड दिवसाचे यातील यमक तसेच आळणी आणि गुळणी यातील अन्त्ययमक रचनेच्या सौंदर्यवृद्धीत भर घालते.
वात्रटिकेची शैली
या वात्रटिकेची शैली उपरोधिक, व्यंग्यात्मक आणि अत्यंत थेट आहे. वात्रटिकाकाराची शैली वाचकाच्या थेट वर्मी बोट ठेवणारी आहे. कमीत कमी शब्दात जास्तीत जास्त राजकीय व सामाजिक आशय व्यक्त करणे हे या शैलीचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. वात्रटिकाकाराने संवादात्मक आणि सूचनात्मक सुरुवात करून सुज्ञास सांगणे न लगे असा संदेश दिला आहे. राजकीय घडामोडींवर थेट नाव न घेता प्रतीकांच्या माध्यमातून भाष्य करण्याची शैली वात्रटिकाकाराने अत्यंत प्रभावीपणे हाताळली आहे. उपहास आणि उपरोध यांचा समतोल साधत वाचकाला विचार करायला लावणारी ही शैली आहे.
साधक बाधक चर्चा
प्रस्तुत वात्रटिकेच्या साधक आणि बाधक पैलूंची चर्चा करताना अनेक बाबी समोर येतात. साधक बाजू विचारात घेतली असता, ही वात्रटिका सद्य राजकीय घडामोडींवर अत्यंत अचूक आणि रोखठोक भाष्य करते. लोकशाहीतील संधीसाधूपणा आणि सत्तेची क्षणभंगुरता दाखवून देण्यात वात्रटिकाकार पूर्णपणे यशस्वी झाले आहेत. म्हणींचा सुयोग्य वापर रचनेला सर्वसामान्य वाचकांशी सहज जोडतो. बाधक बाजूचा विचार केला तर, काही वेळा एकाच कडव्यात अनेक म्हणींचा भरणा केल्यामुळे मूळ विषयाची खोली काहीशी विखुरल्यासारखी वाटते. तसेच राजकीय संदर्भांची पुरेशी माहिती नसणाऱ्या वाचकाला यातील उपरोध पूर्णपणे समजणे कठीण जाऊ शकते. परंतु एकूण रचनेचा विचार करता साधक पैलू बाधक पैलूंपेक्षा निश्चितच अधिक प्रभावी ठरतात.
रस विचार
या वात्रटिकेच्या रस विचाराचा विचार करता यात प्रामुख्याने हास्य रसाचा पोटप्रकार असलेला उपहास रस आणि व्यंग्य रस आढळतो. राजकीय विसंगती पाहून मनात निर्माण होणारा खेद आणि त्याच वेळी त्यातील मूर्खपणावर येणारे हसू यांचा सुरेख संगम इथे पाहायला मिळतो. वात्रटिकाकाराने नेत्यांची आणि पाठीराख्यांची केलेली उघडीप वाचकात एकाच वेळी चमत्कृती आणि विचारप्रवृत्त करणारी भावना जागृत करते. उपरोधाच्या माध्यमातून समाजातील राजकीय विकृतीवर प्रहार करणे हा या वात्रटिकेतील रसाचा मुख्य आत्मा आहे.
निष्कर्ष
निष्कर्षतः सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका समकालीन राजकीय बाजारावर आणि मूल्यांच्या ऱ्हासावर मारलेला अत्यंत सणसणीत चिमटा आहे. धार्मिक प्रतीकांचा राजकीय विसंगतीशी जोडलेला धागा वात्रटिकाकाराचे सूक्ष्म निरीक्षण आणि काव्यकौशल्य सिद्ध करतो. दीड दिवसाची सत्ता आणि स्वार्थासाठी चाललेली ओढाताण या वास्तवाचे दर्शन घडवून ही वात्रटिका वाचकाला अंतर्मुख करते. वात्रटिका या प्रकारात सामाजिक भान जपत केलेला हा उपरोधात्मक प्रयोग अत्यंत यशस्वी, कालसुसंगत आणि प्रभावी ठरला आहे असे ठामपणे म्हणता येईल.
संदर्भ -
1... चिमटा-6861...दैनिक पुण्यनगरी
वर्ष -19वे...13जुलै2023
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
15 सप्टेंबर 2026
No comments:
Post a Comment