ग्रोकायन-394..............................जे पदरी पडतात,ते पवित्र केले जातात !राजकीय तह झाले की,गुलाम परत दिले जातात !!

ग्रोकायन-394

..............................

जे पदरी पडतात,

ते पवित्र केले जातात !

राजकीय तह झाले की,

गुलाम परत दिले जातात !!

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

------------------------------

तहनामा

राजकीय पक्षांतराचे,

कुणाला काहीच वाटत नाही.

बाटा-बाटी कालबाह्य झाली,

त्यामुळे कुणीच बाटत नाही.

जे पदरी पडतात,

ते पवित्र केले जातात !

राजकीय तह झाले की,

गुलाम परत दिले जातात !!

सूर्यकांत डोळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

----------------------------------------

चिमटा-5853

दैनिक पुण्यनगरी

9जुलै2020

--------------------------------

आजची तहनामा ही वात्रटिका

 मराठीतील प्रसिद्ध व्याख्यातेवात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांची आहे. दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या सदरात नऊ जुलै 2020 रोजी ही वात्रटिका प्रसिद्ध झाली होती. तत्कालीन राजकीय परिस्थितीवर आणि विशेषतः वारंवार होणाऱ्या पक्षांतरावर या वात्रटिकेच्या माध्यमातून मार्मिक भाष्य करण्यात आले आहे. या वात्रटिकेचे मुद्देसूद आणि सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे करून देण्यात आलेले आहे.

प्रत्येक कडव्याचा सविस्तर अर्थ 

पहिले कडवे 

 वात्रटिकेच्या पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की, सध्याच्या राजकारणात राजकीय पक्षांतराचे कुणाला काहीच वाटेनासे झाले आहे. पूर्वीच्या काळी सामाजिक किंवा धार्मिक बाटाबाटी अत्यंत गंभीर मानली जात असे, परंतु आता ती संकल्पना कालबाह्य झाली आहे. त्याचप्रमाणे राजकारणात एका पक्षातून दुसऱ्या पक्षात जाण्याने कुणी बाटत नाही किंवा कुणाची नैतिकता भ्रष्ट होत नाही, असे समजले जाऊ लागले आहे. पक्षांतर ही अत्यंत सामान्य बाब झाली असून त्याबद्दल ना नेत्यांना लाज वाटते ना जनतेला त्याचे नवल वाटते, असा टोला वात्रटिकाकाराने लगावला आहे.

दुसरे कडवे 

दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार पक्षांतरानंतरच्या प्रक्रियेवर आणि राजकीय तडजोडींवर प्रकाश टाकतात. ते म्हणतात की, जे लोक सत्ताधारी पक्षाच्या किंवा प्रबळ गटाच्या पदरी पडतात, म्हणजेच पक्षात सामील होतात, त्यांना लगेच पवित्र केले जाते. त्यांच्यावर पूर्वी असलेले भ्रष्टाचाराचे किंवा इतर आरोप धुवून काढले जातात आणि ते सत्तेत सहभागी होतात. जेव्हा दोन राजकीय गटांमध्ये तह किंवा युती होते, तेव्हा युद्धातील गुलामांप्रमाणे या नेत्यांची अदलाबदल केली जाते. तह झाला की गुलाम परत दिले जातात, या ओळीतून वात्रटिकाकाराने पक्षांतर करणाऱ्या नेत्यांची अवस्था सत्तेच्या खेळातील गुलामांसारखी झाली आहे, ज्यांना स्वतःचे मत नसून ते केवळ तहाचा भाग असतात, हे अत्यंत प्रभावीपणे मांडले आहे.

वात्रटिकेची भाषा 

आता या वात्रटिकेच्या भाषेचे सोदाहरण समीक्षण करू. प्रस्तुत वात्रटिकेची भाषा अत्यंत साधी, सरळ आणि सर्वसामान्यांना समजेल अशी आहे, जी एका चांगल्या वात्रटिकेचे लक्षण मानले जाते. वात्रटिकाकाराने मोजक्या आणि उपरोधिक शब्दांचा वापर करून मोठा आशय व्यक्त केला आहे. उदाहरणार्थ पहिल्या कडव्यात बाटाबाटी आणि बाटत नाही असे शब्द वापरून त्यांनी जुन्या सामाजिक रुढींचा संदर्भ देत राजकारण्यांच्या निर्लज्जपणावर बोट ठेवले आहे. दुसऱ्या कडव्यात पदरी पडतात, पवित्र केले जातात आणि गुलाम परत दिले जातात या शब्दप्रयोगांतून राजकीय लाचारी आणि सत्तेसाठी चाललेली संधीसाधू वृत्ती अत्यंत धारदारपणे मांडली आहे. यातील उपहास भाषेच्या माध्यमातून अचूकपणे व्यक्त झाला आहे.

वात्रटिकेची शैली

शैलीचे समीक्षण करताना असे सांगता येईल की, ही वात्रटिका उपरोधिक आणि उपहासात्मक शैलीत लिहिलेली आहे. वात्रटिकाकाराने थेट टीका न करता शब्दांच्या माध्यमातून राजकारण्यांना चिमटे काढले आहेत. रचना अत्यंत सुटसुटीत असून यमकबद्ध ओळींमुळे ती वाचताना एक प्रकारची लय जाणवते. पहिल्या कडव्यात नाही-नाही आणि दुसऱ्या कडव्यात जातात-जातात असे यमक जुळवून वात्रटिकाकाराने वात्रटिकेला गेयता आणली आहे. ही शैली वाचकाच्या मनावर थेट परिणाम करते आणि त्याला अंतर्मुख व्हायला लावते.

साधक बाधक चर्चा 

साधक बाजू विचारत घेतली तर, ही वात्रटिका तत्कालीन आणि सद्यस्थितीतील राजकारणाचे अत्यंत सडेतोड आणि सत्य परिस्थिती मांडणारे चित्रण करते. राजकारण्यांची बदलती निष्ठा आणि सत्तेसाठी चाललेली धडपड यावर ती प्रखर प्रकाश टाकते. गुलाम परत दिले जातात ही प्रतिमा अत्यंत प्रभावी असून ती नेत्यांची लाचारी अधोरेखित करते. बाधक बाजूचा विचार केल्यास, ही वात्रटिका अत्यंत निराशावादी वाटू शकते. ती सर्वच राजकारण्यांना एकाच मापात मोजते, ज्यामुळे प्रामाणिक कार्यकर्त्यांचे खच्चीकरण होऊ शकते. राजकीय तडजोडी या लोकशाहीचा भाग असू शकतात, परंतु वात्रटिका केवळ त्यातील नकारात्मक बाजूच मांडते, असे म्हणता येईल. तरीही, वात्रटिकेचा उद्देश मुख्यत्वे दोष दाखवणे हा असल्याने ही टीका रास्त वाटते.

रस विचार

.प्रस्तुत वात्रटिकेमध्ये प्रामुख्याने हास्य रस आणि बिभत्स रस यांचा मिलाफ पाहायला मिळतो. नेत्यांच्या पक्षांतराच्या कृतीतून आणि वात्रटिकाकाराने वापरलेल्या उपरोधिक शब्दांतून प्रथमदर्शनी हास्य निर्माण होते. गुलाम परत दिले जातात किंवा पवित्र केले जातात हे वाचून वाचकाला हसू येते. मात्र, या हास्याच्या मागे राजकारणाचे झालेले अधःपतन आणि नैतिकतेचा र्‍हास पाहून बिभत्स रस, म्हणजेच एक प्रकारची घृणा आणि चीड निर्माण होते. सत्तेसाठी नेत्यांची गुलामांसारखी अवस्था पाहून वाचकाच्या मनात तिरस्काराची भावना जागृत होते. त्यामुळे ही वात्रटिका वाचकाला केवळ हसवत नाही, तर राजकारणाच्या विद्रूप रूपाची जाणीव करून देते.

निष्कर्ष

शेवटी  निष्कर्ष मांडताना असे म्हणता येईल की, सूर्यकांत डोळसे यांची तहनामा ही वात्रटिका राजकीय मूल्यह्रासावर अत्यंत प्रभावीपणे भाष्य करते. अत्यंत साध्या भाषेत पण तीक्ष्ण उपहासाचा वापर करून वात्रटिकाकाराने राजकारण्यांच्या संधीसाधू वृत्तीचा बुरखा फाडला आहे. पहिल्या कडव्यात पक्षांतराची सहजता आणि दुसऱ्या कडव्यात सत्तेसाठी होणारी गुलामी अत्यंत ताकदीने मांडली आहे. भाषेचा अचूक वापर, उपहासात्मक शैली आणि हास्य व बिभत्स रसाचा प्रभावी वापर यामुळे ही वात्रटिका वाचकाच्या लक्षात राहते. राजकीय परिस्थितीत नैतिकता कशी हरवत चालली आहे आणि सत्तेसाठी नेते कसे लाचार होत आहेत, याचे हे एक जिवंत दस्तऐवजीकरण आहे, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही. एकंदरीत, ही वात्रटिका समाजात जागृती निर्माण करण्याचे आणि राजकारण्यांना आरसा दाखवण्याचे काम यशस्वीपणे करते.

संदर्भ -

1... चिमटा-5853...दैनिक पुण्यनगरी

  9जुलै2020

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

दैनिक वात्रटिका

17 सप्टेंबर 2026