ग्रोकायन-395
..............................
निसर्गाने गिरवलेला धडा,
चुकूनही पुन्हा कुणी गिरवू नये !
राजकीय शब्दच्छ्लात
इथला दुष्काळच हरवू नये !!
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
------------------------------
दुष्काळ संहिता
टंचाईग्रस्त आणि दुष्काळग्रस्त
यात सरकारी तफावत असते.
दुष्काळ सदृश्यताही
तेवढीच तर फोपावत असते.
जशी दुष्काळाची संहिता असते,
तसा त्याचा शब्दकोश असतो.
निसर्गाचा तर मुळीच नसतो,
खरा आपलाच दोष असतो.
निसर्गाने गिरवलेला धडा,
चुकूनही पुन्हा कुणी गिरवू नये !
राजकीय शब्दच्छ्लात
इथला दुष्काळच हरवू नये !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
--------------------------------------
फेरफटका-6759
दैनिक झुंजार नेता
2नोव्हेंबर2018
----------------------------------
दुष्काळ संहिता ही वात्रटिका दुष्काळाच्या राजकारणावर आणि सरकारच्या दिखाऊ भूमिकेवर अत्यंत मार्मिक बोट ठेवणारी रचना आहे. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डॊळसे यांनी या वात्रटिकेच्या माध्यमातून प्रशासकीय लालफितीचा कारभार आणि राजकीय अनास्था यावर प्रहार केला आहे. सदरील वात्रटिका दैनिक झुंजार नेताच्या फेरफटका या वात्रटिका सदरामध्ये दोन नोव्हेंबर 2018 रोजी प्रसिद्ध झालेली. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे मुद्देसूदपणे कडून दिलेले आहे
प्रत्येक कडव्याचा अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार म्हणतात की, टंचाईग्रस्त आणि दुष्काळग्रस्त या दोन शब्दांमध्ये सरकार नेहमी तफावत किंवा फरक करत असते. प्रत्यक्षात कागदोपत्री असणारी ही तफावत आणि दुष्काळ सदृश्यता ही संकल्पना दिवसेंदिवस अधिकाधिक फोपावत म्हणजेच वाढतच जाते. सामान्यांच्या जगण्याशी सरकारला काही देणंघेणं नसते तर त्यांना फक्त कागदी घोडे नाचवण्यात रस असतो असा याचा गर्भित अर्थ आहे.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार स्पष्ट करतात की जशी दुष्काळाची एखादी संहिता किंवा नियम असतात तसेच त्याचा एक वेगळाच शासकीय शब्दकोश तयार झालेला असतो. या सर्व संकटात निसर्गाचा मुळीच दोष नसतो तर तो संपूर्णपणे आपलाच मानवी दोष असतो कारण आपणच निसर्गाशी विसंगत असे वर्तन केलेले असते.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार अत्यंत कठोर भूमिकेतून इशारा देतात की निसर्गाने आपल्याला शिकवलेला धडा कुणीही चुकून पुन्हा गिरवू नये. राजकीय शब्दच्छल आणि राजकारणाच्या खेळात इथला खराखुरा दुष्काळ लोकांच्या मनातून आणि कागदावरून हरवून जाऊ नये याची काळजी घेतली पाहिजे.
वात्रटिकेची प्रासंगिकता
या वात्रिकेची प्रासंगिकता अत्यंत महत्त्वाची आणि सार्वकालिक आहे. जेव्हा जेव्हा समाजात दुष्काळ किंवा टंचाई निर्माण होते तेव्हा तेव्हा प्रशासन आणि राजकारणी मंडळी प्रत्यक्ष मदतीऐवजी शब्दांच्या खेळात आणि कागदी आकड्यांच्या खेळण्यात रममाण होतात. वात्रटिकाकार यांनी आजच्या राजकीय व्यवस्थेतील या पोकळपणावर चपखल भाष्य केले आहे. शासकीय पातळीवर दुष्काळाची व्याख्या बदलून मदत कशी टाळता येईल याचे राजकारण खेळले जाते. ही प्रासंगिकता केवळ 2018 आणि त्यानंतरच्या काळापुरती मर्यादित नसून ती आजच्या काळातही तितकीच लागू पडते कारण दुष्काळाचे राजकारण ही आपल्या व्यवस्थेची एक कायमस्वरूपी दुर्दैवी बाजू बनली आहे.
वात्रटिकेची भाषा
या वात्रटिकेची भाषा अतिशय साधी सोपी पण मनाचा ठाव घेणारी आहे. वात्रटिकाकार यांनी मराठी भाषेतील प्रभावी शब्दांची निवड करून रचनेला धार आणली आहे. टंचाईग्रस्त, दुष्काळग्रस्त, तफावत, संहिता, शब्दकोश, राजकीय शब्दच्छल यांसारख्या शब्दांचा खुबीने वापर केला आहे. तफावत आणि फोपावत यांसारख्या यमक जुळवणाऱ्या शब्दांमुळे वात्रटिकेला एक लय प्राप्त झाली आहे. शासकीय यंत्रणेतील ढिसाळपणा आणि शब्दांचा खेळ दाखवण्यासाठी शब्दकोश आणि संहिता यांसारख्या कायदेशीर व प्रशासकीय परिभाषांचा वापर करून वात्रटिकाकार यांनी भाषेचे उपरोधिक सौंदर्य वाढवले आहे. कुठेही क्लिष्टता न आणता सरळ आणि प्रभावी भाषेतून सामाजिक वास्तव मांडण्याचे कौशल्य या वात्रिकेत दिसून येते.
वात्रटिकेची शैली
या वात्रिकेची शैली उपरोधिक आणि प्रखर प्रतिमेची आहे. वात्रटिकाकार यांनी कमीत कमी शब्दांत मोठी विचारसाखरे मांडण्याची हातोटी दाखवली आहे. वृत्तबद्ध लय नसली तरी या रचनेमध्ये प्रभावी प्रवाहीपणा आणि विचारप्रवणता स्पष्टपणे जाणवते. प्रत्येक कडव्याचा शेवट वाचकाला विचार करायला लावणारा ठरतो. थेट भाष्य न करता मार्मिक उपरोधाच्या माध्यमातून वास्तवावर कोरडे ओढण्याची ही शैली वात्रिकेचा प्रभाव कैक पटीने वाढवते. वात्रटिकाकार यांनी अत्यंत संयत पण धारदार शैलीचा वापर करून राजकीय अनास्थेला चपराक दिली आहे.
साधक बाधक चर्चा
या वात्रिकेच्या साधक बाधक विचाराचा विचार केला तर या रचनेचे अनेक सकारात्मक पैलू समोर येतात. यात मानवी चुका आणि निसर्गाचे संतुलन बिघडल्याचे प्रामाणिक आत्मपरीक्षण वात्रटिकाकार यांनी केले आहे. निसर्गाला दोष देण्याऐवजी स्वतःच्या चुकांची कबुली देण्याची नैतिक भूमिका या वात्रिकेतून दिसते. मात्र या रचनेची दुसरी बाजू अशी की यात दुष्काळाच्या केवळ राजकीय आणि शासकीय बाजूवर अधिक भर दिला गेला आहे. जर यात सामान्य जनतेच्या वेदना आणि संघर्षाचे चित्र थोडे आणखी विस्ताराने आले असते तर वात्रिकेचा कॅन्व्हास अधिक व्यापक झाला असता. तरीही कमी ओळींमध्ये मोठा आशय सामावून घेण्याची ताकद या रचनेत नक्कीच आहे.
रस विचार
या वात्रिकेचा रस विचार प्रामुख्याने वीर रस आणि करुण रसाच्या पार्श्वभूमीवर भयानक व शांत रसाकडे जाणारा आहे. येथील मुख्य भाव हा संताप आणि चीड निर्माण करणारा म्हणजेच रौद्र व वीर रसाच्या छटा दाखवणारा आहे. राजकीय व्यवस्थेच्या बेजबाबदारपणावर आणि शब्दांच्या खेळावर असणारा संताप या वात्रिकेतून व्यक्त होतो. त्याचबरोबर दुष्काळामुळे पिढ्यानपिढ्या उद्ध्वस्त होणाऱ्या लोकांची दुःखद अवस्था आठवली की मनात करुणा जागृत होते. वात्रटिकाकार यांनी उपरोधाच्या माध्यमातून वाचकाच्या मनातील निगरगट्ट व्यवस्थेविरुद्धचा रोष आणि असंतोष बाहेर काढण्याचे काम केले आहे, ज्यामुळे या वात्रिकेचा रसस्वाद एका वेगळ्या पातळीवर जाऊन पोहोचतो.
निष्कर्ष
शेवटी असा निष्कर्ष काढता येतो की दुष्काळ संहिता ही वात्रटिका म्हणजे केवळ एक चारोळी किंवा कविता नसून ती आपल्या कृत्रिम आणि संवेदनाहीन राजकीय व्यवस्थेवर लावलेला एक जळजळीत आरसा आहे. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डॊळसे यांनी पाटोदा बीडच्या मातीतून लिहिलेली ही रचना दुष्काळाच्या नावाखाली चालणाऱ्या राजकारणाचा बुरखा टराटरा फाडते. मानवी चुकांमुळे ओढवलेल्या संकटांचे खापर निसर्गावर फोडणाऱ्यांची पोलखोल करणे आणि राजकीय शब्दच्छलाच्या गर्तेत वास्तवाला हरवू न देण्याचा संदेश देणे हे या वात्रिकेचे सर्वात मोठे यश आहे. साहित्यिक आणि सामाजिक दृष्टिकोनातून ही वात्रिका कायमस्वरूपी वैचारिक मंथन घडवणारी ठरते.
संदर्भ -
1... फेरफटका-6759दैनिक झुंजार नेता
2नोव्हेंबर2018
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
21 सप्टेंबर 2026
No comments:
Post a Comment