ग्रोकायन-403
..............................
जेव्हा श्रध्दांजलीसाठी
जोडलेले हात
जबाबदारी झटकू लागतात!
तेव्हा लोकांच्या दुटप्पी भावना
नको तेवढय़ा खटकू लागतात!!
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
-----------------------
कोरडी श्रद्धांजली
भावनेने ओतप्रोत अशा
श्रद्धांजली वाहिल्या जातात.
थबथबलेल्या भावना
श्रध्दांजलीपुरत्याच
राहिल्या जातात.
जेव्हा श्रध्दांजलीसाठी
जोडलेले हात
जबाबदारी झटकू लागतात!
तेव्हा लोकांच्या दुटप्पी भावना
नको तेवढय़ा खटकू लागतात!!
-सूर्यकांत डोळसे, पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
-------------------------------------------
चिमटा-4504
दैनिक पुण्यनगरी
26सप्टेंबर 2016
-------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे लिखित कोरडी श्रद्धांजली ही वात्रटिका मानवी दांभिकतेवर भाष्य करते आहे. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 26 सप्टेंबर 2016 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे.या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण खालीलप्रमाणे मुद्देसूतपणे करून देण्यात आलेले आहे.
प्रत्येक कडव्यांचा सविस्तर अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकाराने समाजात श्रद्धांजली वाहताना दिसणाऱ्या वरवरच्या भावनावशतेवर प्रकाश टाकला आहे. एखादी दुर्दैवी घटना घडल्यावर किंवा एखाद्या व्यक्तीचे निधन झाल्यावर लोक अतिशय भावनावश होऊन, दुःखाचा आभास निर्माण करून श्रद्धांजली अर्पण करतात. परंतु, ही वाहून आलेली दुःखाची लाट आणि थबथबलेल्या भावना या केवळ श्रद्धांजलीचा तो सोहळा किंवा संदेश लिहिण्यापुरत्याच मर्यादित राहतात. त्यामध्ये खरी सहानुभूती किंवा मदत करण्याची वृत्ती नसते.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार या भावनेमागचे खरे दाहक वास्तव मांडतात. श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी जोडलेले हात जेव्हा त्या दुःखात होरपळणाऱ्या कुटुंबाला सावरण्याची किंवा प्रत्यक्ष जबाबदारी स्वीकारण्याची वेळ येते, तेव्हा लगेच मागे सरकतात. संकटसमयी पाठीशी उभे राहण्याऐवजी लोक स्वतःची जबाबदारी झटकून मोकळे होतात. अशा वेळी समाजातील लोकांची ही दुटप्पी वृत्ती आणि दाखवाऊपणा नको तितका खटकू लागतो आणि या कोरड्या सहानुभूतीचा खरा उघडाबोडका चेहरा समोर येतो.
प्रासंगिकता
ही वात्रटिका आजच्या आधुनिक समाजातील सामाजिक वास्तवावर थेट भाष्य करते. सध्याच्या सोशल मीडियाच्या युगात एखादी दुर्घटना किंवा मृत्यू झाल्यानंतर फेसबुक, व्हॉट्सअॅप अथवा इतर माध्यमांवर श्रद्धांजलीचे मेसेज पाठवण्याची मोठी स्पर्धा लागते. प्रत्येक जण शोक व्यक्त करण्यात पुढे असतो. परंतु, ज्या कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे, त्यांना आर्थिक, मानसिक किंवा सामाजिक आधाराची गरज असते, तेव्हा हेच लोक गायब होतात. केवळ शब्दांचे खेळ करून कर्तव्य संपले असे मानणाऱ्या आणि प्रत्यक्षात जबाबदारीपासून पळ काढणाऱ्या आजच्या डिजिटल व भौतिकवादी समाजाच्या प्रवृत्तीवर ही वात्रटिका अत्यंत चपखलपणे बोट ठेवते.
भाषेचे समीक्षण
या वात्रटिकेची भाषा अत्यंत साधी, सोपी, प्रवाही आणि थेट भिडणारी आहे. वात्रटिकाकाराने कुठेही क्लिष्ट किंवा अलंकारिक शब्दांचा बोजा लादलेला नाही. भावनेने ओतप्रोत, थबथबलेल्या भावना, जोडलेले हात, जबाबदारी झटकणे आणि दुटप्पी भावना यांसारख्या रोजच्या व्यवहारातील शब्दांचा वापर करून मोठा सामाजिक आशय कमी शब्दात व्यक्त केला आहे. थबथबलेल्या भावना या शब्दप्रयोगातून दुःखाचा देखावा किती मोठ्या प्रमाणावर केला जातो हे प्रभावीपणे व्यक्त होते. तसेच जोडलेले हात आणि जबाबदारी झटकणे या परस्परविरोधी कृतींच्या आधारे लोकांच्या वर्तनातील विसंगती भाषेच्या माध्यमातून उघडी पाडली आहे.
शैलीचे समीक्षण
वात्रटिकाकाराची लेखनशैली ही उपरोधिक, मर्मभेदी आणि थेट प्रहार करणारी आहे. वात्रटिकेचे मूळ वैशिष्ट्य म्हणजे कमीत कमी शब्दात आणि यमकबद्ध रचनेत तीव्र कटाक्ष टाकणे. या रचनेत वात्रटिकाकाराने चार ते आठ ओळींमध्ये संपूर्ण विषयाचा गाभा पकडला आहे. राहिल्या जातात आणि खटकू लागतात अशा सोप्या यमकांचा वापर करून लयात्मकता साधली आहे. उपरोधाचा तीव्र डंख हे या शैलीचे मुख्य वैशिष्ट्य असून, यात वाचकाला अंतर्मुख करण्याची आणि समाजाच्या ढोंगीपणाची लाज वाटायला लावण्याची ताकद आहे.
साधक बाधक चर्चा
साधक बाजूचा विचार केला तर ही वात्रटिका मानवी स्वभावातील अत्यंत सूक्ष्म अशा ढोंगीपणाचा पर्दाफाश करते. समाजातील दाखवाऊ सहानुभूतीवर ती थेट प्रहार करते आणि वाचकाला स्वतःच्या वर्तनाचा विचार करायला लावते. फार लांबलचक न होता कमी शब्दात मोठा सामाजिक संदेश देणे हे याचे यश आहे. बाधक बाजूचा विचार करायला गेला तर, सर्वच लोक किंवा श्रद्धांजली वाहणारे सर्वच घटक कोरड्या वृत्तीचे असतात असे नाही. काही व्यक्ती खरोखरच दुःखात सहभागी होऊन पुढे मदतही करतात. त्यामुळे ही वात्रटिका समाजातील एका विशिष्ट नकारात्मक प्रवृत्तीवर भाष्य करते, परंतु तिचा रोख सार्वत्रिक वाटू शकतो. तरीही, सामाजिक प्रबोधनाच्या दृष्टीने हा दोष न ठरता एक गंभीर इशारा ठरतो.
रस विचार
या वात्रटिकेत मुख्यत्वे उपरोध रस आणि करुण रसाचा छटांचा मिलाफ पाहायला मिळतो. मृत व्यक्तीबद्दल किंवा पीडितांबद्दल वाटणारी करुणा ही श्रद्धांजलीच्या केंद्रस्थानी असली, तरी समाजाच्या वर्तनामुळे येथे करुण रसाचे रूपांतर उपरोध आणि बीभत्स छायेत होते. लोकांचा दुटप्पीपणा पाहून वाचकाच्या मनात चीड निर्माण होते. वात्रटिकाकाराने हास्य किंवा विनोदापेक्षा सामाजिक विसंगतीवर मारलेला चिमटा अधिक तीव्र असल्याने, वाचकाला हसवण्याऐवजी विचार करायला लावणारा रसभाव येथे निर्माण होतो.
निष्कर्ष
निष्कर्षतः असे म्हणता येईल की, सूर्यकांत डोळसे यांची कोरडी श्रद्धांजली ही वात्रटिका आजच्या काळातील एका गंभीर सामाजिक विकृतीवर लख्ख प्रकाश टाकते. केवळ शब्दांचे सोहळे साजरे करून कर्तव्यातून मोकळे होणाऱ्या समाजाला तिने उघडे पाडले आहे. साधी भाषा, उपरोधिक शैली आणि नेमका आशय यांमुळे ही वात्रटिका अत्यंत परिणामकारक झाली आहे. लोकांच्या जोडलेल्या हातांमागील ढोंग दूर करून त्यांना खऱ्या अर्थाने संवेदनशील बनवण्याचे सामर्थ्य या वात्रटिकेत दिसून येते.
संदर्भ -
1... चिमटा-4504..दैनिक पुण्यनगरी
26सप्टेंबर 2016
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
10 ऑक्टोबर 2026
No comments:
Post a Comment