ग्रोकायन-404
..............................
लाथाळ्या आणि वेळकाढूपणा,
हे चौकशी समितीचे जनक असतात.
मुदतवाढ आणि पुनर्रचना,
हे चौकशी समितीचे मानक असतात.
ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...
म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....
सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..
मराठी साहित्यातील ..
एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...
आजची वात्रटिका
-----------------------
चौकशी समिती
लाथाळ्या आणि वेळकाढूपणा,
हे चौकशी समितीचे जनक असतात.
मुदतवाढ आणि पुनर्रचना,
हे चौकशी समितीचे मानक असतात.
चौकशी समिती स्थापण्यामागचे,
कारणही बेरकी आणि धोरणी असते.
विरोधकांनी बोंबाबोब केली तरी,
समितीवर बगलबच्च्यांची वर्णी असते.
समिती मागे समिती जन्माला येते,
समितीला नको तेवढे फाटे असतात.
जसे बरेच अहवाल फिक्स,
तसे बरेच अहवाल वांझोटे असतात.
प्रकरण कितीही नवे असले तरी,
पुन्हा जुनीच मळवाट धुंडाळली जाते !
एकदा प्रकरण विस्मृतीत गेले की,
चौकशी समितीही गुंडाळली जाते !!
-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)
मोबाईल-9923847269
--------------------------------
चिमटा-6873
दैनिक पुण्यनगरी
वर्ष -19वे
25जुलै2023
-----------------------------------
मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते
सूर्यकांत डोळसे लिखित चौकशी समिती ही वात्रटिका सरकारी किंवा राजकीय पातळीवर स्थापन केल्या जाणाऱ्या चौकशी समित्यांच्या कारभारावर आणि त्यांच्या निष्फळतेवर अत्यंत अचूक आणि बोचरा प्रकाश टाकणारी आहे. चौकशी समित्यांच्या नावाखाली होणारा वेळकाढूपणा आणि मूळ मुद्द्याला कसा बगल दिला जातो, याचे वास्तववादी चित्रण या रचनेतून दिसून येते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरीच्या चिमटा या वाक्रेटीका सदरात 25 जुलै 2023 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेचे सविस्तर मुद्देसूद समीक्षण पुढे करून देण्यात आलेले आहे
प्रत्येक कडव्याचा सविस्तर अर्थ
पहिले कडवे
पहिल्या कडव्यात वात्रटिकाकार चौकशी समितीच्या जन्माची आणि तिच्या कार्यपद्धतीची मूळ कारणे स्पष्ट करतात. परस्परांमधील लाथाळ्या आणि कामातील वेळकाढूपणा यांच्यातूनच चौकशी समितीचा जन्म होतो. एकदा समिती स्थापन झाली की ती आपले काम वेळेत पूर्ण करण्याऐवजी सतत मुदतवाढ मागणे आणि तिची वारंवार पुनर्रचना करणे हेच तिचे प्रमुख मानक किंवा स्वरूप बनून जाते.
दुसरे कडवे
दुसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार समिती स्थापन करण्यामागील राजकीय किंवा प्रशासकीय हेतू उघड करतात. चौकशी समिती स्थापन करण्याचे कारण हे अत्यंत धोरणी, बेरकी आणि स्वार्थी असते. विरोधी पक्षांनी किंवा जनतेने कितीही आक्रोश आणि बोंबाबोब केली, तरीही चौकशी समितीवर निपक्षपाती व्यक्तींऐवजी स्वतःच्या बगलबच्च्यांची आणि मर्जीतील लोकांचीच नियुक्ती केली जाते, जेणेकरून तपास स्वतःच्या बाजूने वळवता येईल.
तिसरे कडवे
तिसऱ्या कडव्यात वात्रटिकाकार चौकशी समित्यांच्या साखळीवर आणि त्यांच्या निष्कर्षांवर भाष्य करतात. एका चौकशीतून काहीच साध्य न झाल्याने तिच्यामागे दुसरी चौकशी समिती जन्माला येते. या समित्यांच्या चौकशीला नको तेवढे नवनवीन फाटे फुटतात. शेवटी जसे अनेक अहवाल आधीच निश्चित केलेले असतात, तसेच बरेच अहवाल हे काहीही ठोस निष्कर्ष न देणारे म्हणजेच पूर्णपणे वांझोटे ठरतात.
चौथे कडवे
चौथ्या कडव्यात वात्रटिकाकार या संपूर्ण प्रक्रियेच्या शेवटच्या टप्प्याचे वर्णन करतात. घडलेले प्रकरण कितीही नवीन आणि गंभीर असले, तरी चौकशीची पद्धत मात्र तीच जुनी, गुळगुळीत आणि मळलेली असते. एकदा का ते प्रकरण लोकांच्या आणि माध्यमांच्या विस्मृतीत गेले, की ही चौकशी समितीही गुपचूप गुंडाळली जाते आणि सर्व काही पूर्ववत होते.
प्रासंगिकता
आजच्या राजकीय आणि प्रशासकीय व्यवस्थेत ही वात्रटिका अत्यंत प्रासंगिक आहे. समाजात कोणतीही मोठी दुर्घटना, घोटाळा किंवा वादग्रस्त घटना घडली की, जनक्षोभ शांत करण्यासाठी सरकार तातडीने चौकशी समितीची घोषणा करते. मात्र, काळाच्या ओघात ही समिती केवळ कागदावरच राहते. अहवाल सादर होण्यास होणारा विलंब आणि शेवटी दोषींवर कारवाई न होणे हा आजचा अनुभव आहे. त्यामुळे सर्वसामान्यांच्या मनात चौकशी समित्यांबद्दल निर्माण झालेली अनास्था आणि अविश्वास या वात्रटिकेतून तंतोतंत व्यक्त होतो.
भाषेचे समीक्षण
या वात्रटिकेची भाषा अत्यंत प्रभावी, दैनंदिन व्यवहारातील आणि जनमानसाला सहज समजणारी आहे. वात्रटिकाकाराने यात काही अत्यंत समर्पक शब्दांचा वापर केला आहे. उदाहरणार्थ, लाथाळ्या आणि वेळकाढूपणा या शब्दांमधून चौकशी समितीच्या निर्मितीची पार्श्वभूमी स्पष्ट होते. बेरकी आणि धोरणी या शब्दांतून सत्ताधाऱ्यांची लबाडी दिसते. विरोधकांची बोंबाबोब आणि बगलबच्च्यांची वर्णी या शब्दांमधून राजकीय संघर्ष आणि पक्षपातीपणाचे अचूक चित्र उभे राहते. अहवाल फिक्स आणि अहवाल वांझोटे यांसारख्या शब्दांमधून तपासातील बनावटपणा स्पष्ट होतो. जुनीच मळवाट धुंडाळली जाते आणि चौकशी समितीही गुंडाळली जाते या वाक्प्रचारांतून चौकशीच्या निष्फळ अंतावर थेट भाष्य केले जाते.
शैलीचे समीक्षण
सूर्यकांत डोळसे यांची वात्रटिका शैली अत्यंत उपरोधिक, खोचक आणि थेट मर्मावर बोट ठेवणारी आहे. कमीत कमी शब्दांत मोठा आशय सांगणे हे या शैलीचे वैशिष्ट्य आहे. वात्रटिकेत यमक आणि लय यांचा सुंदर मेळ घातलेला आहे. जनक आणि मानक, धोरणी आणि वर्णी, फाटे आणि वांझोटे, तसेच धुंडाळली जाते आणि गुंडाळली जाते या यमकप्रधान शब्दांमुळे वात्रटिकेला एक छान प्रवाहीपणा प्राप्त झाला आहे. अत्यंत साध्या आणि सोप्या रचनेतून राजकीय व्यवस्थेतील ढोंगीपणावर अत्यंत तीव्र चिमटा काढण्याची शैली इथे दिसून येते.
साधक बाधक चर्चा
साधक बाजूचा विचार केला तर ही वात्रटिका लोकशाहीतील प्रशासकीय त्रुटींवर अत्यंत भाष्य करते. जनतेला भ्रमात ठेवून प्रकरणे कशी दाबली जातात, याचे कटू सत्य ही वात्रटिका उघडे पाडते. उपरोधाच्या माध्यमातून वात्रटिकाकार वाचकाला विचार करायला भाग पाडतात.
बाधक बाजूचा विचार करायचा झाल्यास, सर्वच चौकशी समित्या निष्फळ किंवा पक्षपाती असतात असे नाही. काही समित्यांनी अत्यंत निपक्षपातीपणे काम करून मोठे घोटाळे उघडकीस आणले आहेत आणि दोषींना शिक्षाही मिळवून दिली आहे. त्यामुळे सर्वच चौकशी समित्यांकडे संशयाने पाहणे हा या वात्रटिकेचा एकांगी दृष्टिकोन ठरू शकतो. परंतु, वात्रटिका या प्रकाराचा उद्देशच मुळात उपरोधातून व्यवस्थेवर प्रहार करणे हा असल्याने हा मर्यादात्मक भाग निसरडा ठरतो.
रस विचार
या वात्रटिकेत प्रामुख्याने हास्य रसाचा उपप्रकार असलेला व्यंग आणि उपरोध पूर्णपणे भरलेला आहे. त्याचसोबत व्यवस्थेच्या या नाकर्तेपणावर वाटणाऱ्या चीड आणि उद्वेगामुळे यात बीभत्स आणि करुण रसाची छटाही अप्रत्यक्षपणे आढळते. सत्ताधाऱ्यांच्या हुशारीवर आणि जनतेच्या फसवणुकीवर केलेला उपहासात्मक कटाक्ष वाचकाच्या मनात हसू आणि चिंतन दोन्ही एकाच वेळी निर्माण करतो. व्यवस्थेतील पोकळपणा दाखवून देणारा हा रस विचार वात्रटिकेला अधिक वजनदार बनवतो.
निष्कर्ष
निष्कर्षतः असे म्हणता येईल की, चौकशी समिती ही वात्रटिका आधुनिक राजकीय आणि प्रशासकीय व्यवस्थेतील लाचार आणि बनावट स्वरूपावर अत्यंत प्रभावीपणे भाष्य करते. वात्रटिकाकार सूर्यकांत डोळसे यांनी आपल्या ओघवत्या आणि उपरोधिक शैलीत चौकशी समित्यांचे पितळ उघडे पाडले आहे. साधी भाषा, समर्पक शब्दरचना आणि यमकबद्धता यामुळे ही वात्रटिका वाचकांच्या मनावर थेट ठसते आणि प्रशासकीय विलंबावर अत्यंत मार्मिक प्रहार करते.
संदर्भ -
1... चिमटा-6873...दैनिक पुण्यनगरी
25जुलै2023
2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)
3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.
4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती
https://suryakantdolase.blogspot.com
---------------------------------
विशेष सूचना:
तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!
आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक ग्रोक.कॉम
इथे जाऊन करू शकता.
यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .
https://grokaayan.blogspot.com
दैनिक वात्रटिका
12ऑक्टोबर 2026
No comments:
Post a Comment