ग्रोकायन-412..............................भ्रष्टाचाराची किड,किडनीत घुसली.डॉक्टरकडे बघून,डॉक्टरीन हसली.

ग्रोकायन-412

..............................

भ्रष्टाचाराची किड,

किडनीत घुसली.

डॉक्टरकडे बघून,

डॉक्टरीन हसली.

ग्रोकायन म्हणजे वात्रटिकेचे  *grok* या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स माध्यमाने केलेले विश्लेषण...

म्हणजेच वात्रटिकेची आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ने केलेली समीक्षा....

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचे हे आर्टिफिशियल समीक्षण म्हणजे ..

मराठी साहित्यातील ..

एक नवा अनुभव...नवा प्रयोग...

आजची वात्रटिका

-------------------------

'किड'नी

भ्रष्टाचाराची किड,

किडनीत घुसली.

डॉक्टरकडे बघून,

डॉक्टरीन हसली

दवाखान्यात जाताना येताना,

तपासून बघा,

कोणकोणते अवयव आहेत !

आता कसे म्हणावे ? 

डॉक्टर म्हणजे देव आहेत !

-सूर्यकांत डॊळसे,पाटोदा(बीड)

मोबाईल-9923847269

-----------------------

चिमटा

दैनिक पुण्यनगरी

12 मार्च 2004

-----------------------------------

वैद्यकीय व्यवसायातील किडनीशी संबंधित असणाऱ्या घोटाळ्यांवर अतिशय मार्मिक पणे

भाष्य करणारी ही वात्रटिका. मराठीतील प्रसिद्ध वात्रटिकाकार व्याख्याते सूर्यकांत डोळसे यांची प्रस्तुत वात्रटिका मराठी साहित्य जगतात सामाजिक विडंबन आणि भ्रष्टाचारावर मार्मिक प्रहार करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरते. सदरील वात्रटिका दैनिक पुण्यनगरी च्या चिमटा या वात्रटिका सदरामध्ये 12 मार्च 2004 रोजी प्रसिद्ध झालेली आहे. या वात्रटिकेचे सविस्तर समीक्षण पुढे मुद्देसूदपणे करून देण्यात आलेले आहे.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ 

पहिले कडवे 

या वात्रटिकेच्या पहिल्या कडव्यामध्ये वात्रटिकाकार अत्यंत कोटी करून सांगतात की समाजात सर्वत्र पसरलेली भ्रष्टाचाराची किड केवळ आर्थिक किंवा प्रशासकीय व्यवहारांपुरती मर्यादित न राहता थेट मानवी शरीरातील किडनी किंवा मूत्रापिंडासारख्या अत्यंत महत्त्वाच्या अवयवांपर्यंत पोहचली आहे. वैद्यकीय व्यवसायातील अनैतिकता आणि मानवी अवयवांच्या बेकायदेशीर व्यापारावर या ओळींतून बोट ठेवले आहे. जेव्हा रुग्ण किंवा सामान्य माणूस अशा भ्रष्ट वातावरणात डॉक्टरकडे पाहतो, तेव्हा तिथे उपस्थित असणारी किंवा डॉक्टरची पत्नी असणारी डॉक्टरीन उपरोधिकपणे हसते. हे हसू केवळ साधे नसून वैद्यकीय क्षेत्रातील काळ्या धंद्यांची आणि अनाचाराची जाणीव करून देणारे एक उपरोधिक सत्य आहे. 

दुसरे कडवे

दुसऱ्या कडव्यामध्ये वात्रटिकाकार रुग्णालयात जाण्यायेण्याच्या परिस्थितीचे अत्यंत मार्मिक चित्रण करताना इशारा देतात की दवाखान्यात जाताना आणि येताना स्वतःच्या शरीराची खात्री करून घेतली पाहिजे कारण तिथे कोणकोणते अवयव शाबूत आहेत याची खात्री उरलेली नाही. मानवी अवयवांच्या बेकायदेशीर चोरीचे किंवा परस्पर काढले जाण्याच्या घोटाळ्यांचे हे भीषण वास्तव आहे. या वास्तवामुळे समाजात पूर्वीपासून चालत आलेला विचार की डॉक्टर म्हणजे थेट देवाचे रूप असतात, यावर प्रचंड प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. आताच्या बदललेल्या आणि धंदेवाईक युगात डॉक्टर म्हणजे देव आहेत असे कसे म्हणावे असा सखोल आणि टोकदार सवाल वात्रटिकाकार उपस्थित करतात. 

वात्रटिकेची प्रासंगिकता

या वात्रटिकेची तत्कालीन प्रासंगिकता पाहता बारा मार्च दोन हजार चार रोजी दैनिक पुण्यनगरी मध्ये प्रकाशित झालेली ही रचना त्या काळातील वैद्यकीय क्षेत्रातील मोठ्या घोटाळ्यांची साक्ष देते. त्या दशकात ग्रामीण आणि शहरी भागात अवैध किडनी विक्री प्रकरणे, गरिबांची फसवणूक करून त्यांचे अवयव परस्पर काढले जाण्याचे प्रकार आणि वैद्यकीय क्षेत्राचे चाललेले बाजारीकरण चव्हाट्यावर आले होते. डॉक्टरकी सारख्या पवित्र पेशाला लागलेला भ्रष्टाचाराचा कलंक आणि मानवतेच्या मूल्यांचे होणारे पतन यावर वात्रटिका अतिशय अचूकपणे प्रकाश टाकते. मानवी जीवनाशी खेळणाऱ्या यंत्रणेवर भाष्य करणारी ही वात्रटिका त्या काळातील सामाजिक वास्तवाचा आरसा आहे. 

वात्रटिकेची भाषा 

या वात्रटिकेच्या भाषेचे सोदाहरण समीक्षण करताना असे दिसून येते की वात्रटिकाकाराने अत्यंत साधी, सोपी, मराठी ग्रामीण आणि शहरी बोलीभाषेला साेशणारी बोलकी भाषा वापरली आहे. किड आणि किडनी या शब्दांमधील श्लेषालंकारयुक्त किंवा यमकावर आधारित रचना भाषेचे सौंदर्य वाढवते. भ्रष्टाचाराची किड आणि शरीरातील किडनी या दोन भिन्न शब्दांमधील यम साधत वात्रटिकाकार भाषिक कोटि साधतात. दवाखाना, डॉक्टर, देव, अवयव यांसारखे अगदी सर्वसामान्य माणसाच्या परिचयाचे शब्द वापरल्यामुळे ही वात्रटिका वाचकांच्या थेट मनाचा ताबा घेते आणि भाषेची लवचिकता व संवादात्मकता लक्ष वेधून घेते. 

वात्रटिकेची शैली 

वात्रटिकेच्या शैलीचे समीक्षण केल्यास असे लक्षात येते की यामध्ये उपरोध, विडंबन आणि मार्मिक टोकदारपणा ही प्रमुख वैशिष्ट्ये आढळतात. कमीत कमी शब्दांमध्ये जास्तीत जास्त अर्थ आणि प्रखर सामाजिक सत्य मांडण्याची शैली वात्रटिकाकार सराईतपणे वापरतात. प्रश्नचिन्हाचा प्रभावी वापर करून वाचकाला अंतर्मुख करणे आणि विचार करायला प्रवृत्त करणे ही या रचनेची शैली आहे. पहिल्या कडव्यातील संवादात्मक नाट्यमयता आणि दुसऱ्या कडव्यातील थेट सवाल करण्याची पद्धत यामुळे वात्रटिकेची शैली अत्यंत प्रभावी आणि संस्मरणीय ठरते. 

साधक बाधक 

या संपूर्ण रचनेची साधक बाधक चर्चा करताना असे स्पष्ट होते की ही वात्रटिका जरी उपरोधिक असली तरी ती समाजातील एका अत्यंत गंभीर आणि बऱ्याचदा दुर्लक्षित राहिलेल्या गुन्हेगारी प्रवृत्तीवर कडाडून प्रहार करते. याची जमेची बाजू म्हणजे ही वात्रटिका कमीत कमी ओळीत मोठा संदेश देते आणि वाचकाला विचार करायला लावते. बाधक बाजूचा विचार करता, सर्वच डॉक्टर भ्रष्ट नसतात त्यामुळे सरसकट सर्व वैद्यकीय क्षेत्रावर ताशेरे ओढल्यासारखे वाटू शकते, परंतु वात्रटिकाकाराचा रोख केवळ नैतिकतेपासून रसातळाला गेलेल्या भ्रष्ट घटकांवर आहे, ज्यामुळे एकूणच वात्रटिकेचा उद्देश समाजप्रबोधनाचाच ठरतो.

रस विचार

या वात्रटिकेच्या रस विचाराची स्वतंत्र चर्चा करायची झाल्यास यात मुख्यत्वे करून भयानक आणि बीभत्स वास्तवावर आधारित उपरोध असल्याने हास्यरस आणि करुण रसाचा अनोखा संगम आढळतो. डॉक्टरांना देव मानणाऱ्या संस्कृतीवर जेव्हा आघात होतो, तेव्हा निर्माण होणारी विदारक अवस्था वाचकाच्या मनात चीड आणि संताप निर्माण करते. त्याचबरोबर व्यंगात्मक उपरोधातून निर्माण होणारे हसू हे केवळ आनंदाचे नसून ते काळ्या वास्तवाची जाणीव करून देणारे उपरोधिक हास्य असते, ज्यामुळे या वात्रटिकेमध्ये विडंबन रसाची प्रचिती प्रकर्षाने येते.

निष्कर्ष 

शेवटी सविस्तर निष्कर्ष मांडायचा झाल्यास सूर्यकांत डोळसे यांची ही वात्रटिका म्हणजे केवळ मनोरंजनात्मक रचना नसून वैद्यकीय क्षेत्रातील अनैतिकता, मानवी अवयवांचा बाजार आणि पैशासाठी होणारी नैतिक अधोगती यावर मारलेला एक अत्यंत सणसणीत आणि विचार करायला लावणारा चाबूक आहे. वैद्यकीय क्षेत्रातील काळ्या बाजू उघड्या पाडणारी आणि माणसाच्या विश्वासाला तडे जाणारी ही वात्रटिका काळाच्या कसोटीवर खरी उतरते. समाजातील व आरोग्याशी संबंधित यंत्रणेतील धोके ओळखण्याची दृष्टी ही वात्रटिका आपल्याला देते आणि म्हणूनच ही रचना मराठी वात्रटिका विश्वात एक मैलाचा दगड ठरते.

संदर्भ -

1... चिमटा...दैनिक पुण्यनगरी

  12 मार्च 2004

2....मराठी वात्रटिका आणि लोकप्रबोधन, साहित्यिक संदर्भ (मराठी विश्वकोश)

3.....सूर्यकांत डोळसे यांच्या एक्स पोस्टमधील ग्रोकायन आणि दैनिक वात्रटिका संबंधित माहिती.

4. सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिकांचा ब्लॉग: सूर्यकांती

 https://suryakantdolase.blogspot.com

---------------------------------

विशेष सूचना:

तुम्हाला या विश्लेषणाबाबत काही प्रश्न... सुधारणा किंवा सूचना असतील तर नक्की कळवा!

आपण समीक्षणाचा रियालिटी चेक  ग्रोक.कॉम

इथे जाऊन करू शकता.

यापूर्वीचे सर्व ग्रोकायन एकत्र वाचण्यासाठी पुढील लिंक वर क्लिक करा. .

https://grokaayan.blogspot.com

दैनिक वात्रटिका

22 ऑक्टोबर 2026